Kroniek van de neus

Door Willem Hulscher

Onlangs is in Nederland een studie verschenen over de erotische betekenis van de geeuw. Het betrof een proefschrift aan de Vrije Universiteit, dus een oerdegelijke studie. De promovendus toont aan dat geeuwen niets te maken heeft met slaperigheid en al evenmin met verveling.

Geschiedkundige bronnen, psychologische analyses, religieuze traktaten, voorbeelden uit de beeldende kunst en talloze volksverhalen, zij alle wijzen op de verborgen seksuele betekenis van de menselijke geeuw. Geeuwen duidt op begeerte volgens de promovendus. Hij kreeg gelijk, want zijn promotie kreeg het predicaat ‘met lof’ en daar heb ik dus moeite mee. Niet dat ik het met de onderzoeker oneens zou zijn, verre van dat, maar wel omdat ik destijds zelf bij mijn promotie die hoge lof niet heb gekregen, terwijl mijn proefschrift zeker niet minder degelijk was.

Willem Hulscher, Neus
Voorspelneuzen

Mijn onderwerp was de erotische betekenis van de neus, een baanbrekende studie, waarvoor ik onderzoek had verricht in tal van landen, ook in Thailand. Helaas, mijn proefschrift trok nauwelijks aandacht; er is niet eens een handelseditie verschenen. Waarom de geeuw wel en de neus niet? Was ik mijn tijd te ver vooruit? Hier ligt een stukje oud zeer, dat ik nodig van me af moet schrijven.

De neus van Cleopatra

In mijn proefschrift heb ik aangetoond dat als de neus van Cleopatra korter was geweest, de wereldgeschiedenis anders zou zijn verlopen. Daaruit blijkt al heel vroeg de erotische betekenis van de neus, want het gaat hier om een liefdesaffaire van 2000 jaar geleden.

Ik heb verder aangetoond dat de westerse neus een natuurlijk attribuut is en dat men die in andermans zaken kan steken. Allerlei spreekwoorden en gezegden daaromtrent hadden oorspronkelijk een erotische betekenis. Bijvoorbeeld ‘een frisse neus halen’ en ‘een lange neus trekken’ werd gezegd door zeelui die de rosse havenkwartieren gingen bezoeken. Anderzijds waren ‘bij de neus nemen’ en ‘met zijn neus op de feiten drukken’ termen die de dames voor hun klandizie gebruikten.

In de Franciscaner kloosters van die tijd stond de uitdrukking ‘met je neus in de boeken zitten’ voor verboden seksuele activiteiten. Verder heb ik ontdekt dat de uitdrukking ‘tussen neus en lippen door’ rechtstreeks is ontleend aan de aloude Kama Sutra, maar de zegswijze werd pas populair door het epos van de vos Reynaerde.

En slechts weinig mensen weten dat in de 13e eeuw Marco Polo het spreekwoord ‘wie zijn neus schendt, schendt zijn aangezicht’ heeft meegnomen uit Tibet, waar monniken de neus en andere extremiteiten schonden van horigen die hun pachtsom niet betaalden aan de kloosters. (Iemand doden was in de Boeddhistische leer niet toegestaan.)

Willem Hulscher, Neus
De Europese mannelijke Slurf- of Insteekneus

‘Niet verder kijken dan je neus lang is’ stond vroeger voor incestueuze activiteiten en ‘een neus voor de handel hebben’ sloeg oorspronkelijk op pooiers en Byzantijnse loverboys. Muurbloempjes waren ‘geen knip voor de neus waard’ en patriciërs hielden ‘hun neus in de wind’. In volkse wijken zei men ‘door de neus boren’ als men het over piercings had.

Ook de SOA’s werden met het orgaan in verband gebracht, getuige uitdrukkingen als ‘het komt mijn neus uit’, ‘het lid op de neus krijgen’ en ‘zijn neus ophalen’. Priesters waarschuwden hiervoor op de kansels en ‘wreven de feiten onder de neus’ van hun parochianen.

Neusknijpende hofdames

Veelzeggend is ook de oorsprong van het woord pince-nez. Marie Antoinette had de gewoonte om tijdens het souper liefdevol in de neus van haar echtgenoot te knijpen, om aan te geven dat zij die nacht beschikbaar zou zijn. Omdat die echtgenoot niemand minder was dan Lodewijk XVI, de koning van Frankrijk, werd de gewoonte al snel overgenomen door courtisanes en hovelingen.

De tuinen van Versailles werden gaandeweg bevolkt door neusknijpende hofdames en van lieverlee gaf heel Frankrijk zich over aan deze wellustige gewoonte. De Franse revolutie heeft daar een einde aan gemaakt, hoewel naar het schijnt de beul nog hardhandig in Marie Antoinettes neus heeft geknepen, voor ze door de guillotine werd onthoofd. Maar dit verhaal heb ik in mijn proefschrift niet kunnen substantiëren. Een feit is wel dat in onze tijd pince-nezs in erotiek winkels worden verkocht.

Jamuk

Genoeg over Oudhollandse gezegden. Ik heb mijn onderzoek verlegd naar Thailand en rondgeneusd in straten, winkels en tempels. Terwijl in Europa de mannelijke neus domineerde, ging het in Azië om het neusje van de vrouw. Het verkleinwoord is volkomen terecht, want Thaise neusjes zijn klein en fijn. Westerse schuinsmarcheerders vinden dat soort mopjes onweerstaanbaar, maar de Thais zelf zien dit anders.

Willem Hulscher, Neus
De Geneerneus

Zij zijn danig bezet met hun reukorgaan; in het Thais heet die ‘jamuk’. (Het woord rijmt op kaduk en niet op ‘plamuk’ wat inktvis betekent.) Thaise vrouwen generen zich voor hun neusje, omdat het zo klein en nietig is. Maar ze zijn vindingrijk. Toen de varkensgriep dreigde, zagen ze meteen het voordeel daarvan in. Coquette jongedames schaften zich onmiddellijk een mondkapje aan, want voor hen waren het neuskapjes, waarmee ze hun schaamte konden verbergen.

Onder deze omstandigheden is er voor erotiek geen plaats, zou men denken. Echter, niets is minder waar. De meest exclusieve massagesalon in Bangkok draagt de naam ‘Cleopatra’. De dienstdoende dames hebben een royale, klassieke neus die aangeeft wat de klant mag verwachten en hoeveel hij zal moeten betalen.

Andere salons bieden navenante diensten in gradaties van klein tot groot. Zoals bekend, behoort massage tot de basisingrediënten van de Thaise cultuur. Ik heb gevonden dat in commerciële etablissementen de tarieven gekoppeld zijn aan de omvang van de neuzen van de dames. In mijn proefschrift vormde dit gegeven een belangrijke pijler voor mijn stelling omtrent de erotische betekenis van de neus.

Gulden snede

Willem Hulscher, Neus
De Statusneus: van loso naar hiso

Om mijn stelling verder te onderbouwen, heb ik interviews gehouden met plastisch chirurgen in Bankok. Zij vormen het kunstenaarsgilde dat de gulden snede toepast op jongedames die van kindsbeen af dromen van een metamorfose. In de overgrote meerderheid van de gevallen gaat het om neusvergroting. In het intake gesprek vraagt de arts naar het motief van zijn patiënte. Uit de dossiers blijkt dat de betrokkene haar huwelijkskansen wil vergroten (68%), of een goedbetaalde baan ambieert in een massagesalon (27%), of op de televisie wil komen (19%). Meerdere antwoorden tegelijk waren toegestaan.

Tot slot nog dit: het is bekend dat de olifant een uiterst belangrijke plaats inneemt in de Thaise mythologie en beeldende kunst. Ik interpreteer dit als een archetype, namelijk het diepverborgen verlangen van de Thais om een geweldig neusorgaan te bezitten. Tegen deze stelling heb ik krachtige oppositie ondervonden bij mijn promotie en misschien is dat wel de reden waarom mij het predicaat ‘met lof’ is onthouden.

Willem Hulscher, Neus
De Thaise Dopneus. Vaak te bewonderen in overheidsgebouwen

De gepopulariseerde versie van mijn proefschrift had ik willen voorzien van foto’s en tekeningen van Thaise neusjes. Uit de pure schoonheid van die fijne lijntjes en de elegante vormen zou meer nog dan uit de tekst de erotische betekenis van de neus zijn gebleken. Maar helaas, zoals gezegd is die handelseditie nooit verschenen.

 

Foto’s Cleopatra: artikel Cleopatra door de eeuwen heen van Lauranne Staat

1 Comment

  1. Het kan niet beter: a nose is a nose is a nose. Wat mij betreft: gepromoveerd met lof.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.