Indonesië. Enthousiast naar het ochtendgebed. Met vingerafdruk

Sluipende islamisering in Oriënt

Redactie, Islamisering, Indonesie, Maleisie, Vingerafdruk
An Nur moskee in Riau
Foto Wikipedia

Geloven is goed, controleren is beter. Dat moet gouverneur Nurdin Basirunvan van de Indonesische eilandengroep Riau (Kepri) hebben gedacht toen hij recentelijk scanners voor het afnemen van vingerafdrukken liet installeren bij een door hem aangewezen moskee voor overheidspersoneel. Op die manier wil Nurdin controleren of zijn beambten wel meedoen aan het ochtendgebed op vrijdagmorgen.

Niet iedereen is daar gelukkig mee. ‘Dit gebed is een verplichting, maar het gaat om de relatie tussen Allah en mij, dus is er geen reden om mij op aanwezigheid te controleren,’ zei Tjetjep Yudiana, hoofd van het departement gezondheidszorg tegen het persbureau Antara. Maar hij voegde er wel meteen aan toe dat plicht tot gebed moest blijven omdat die bijdraagt aan geloofsbeleving en vroomheid.

Riau, gelegen tussen Sumatra en zuidelijk Singapore, is een van de Indonesische provincies waar een sluipende islamisering aan de gang is. Vorig jaar haalde de burgemeester Harnojoyo van de Zuid-Sumatraanse hoofdstad Palembang het nieuws met een verordening die zijn ambtenaren op straffe van ontslag dwong tot het iedere morgen deelnemen aan het ochtendgebed. Burgemeester Mahyeldi Ansharullah van Padang, kreeg duizenden op de been voor een manifestatie tegen transgenders en gays. De burgervader is een prominent lid van de grootste islamitische politieke organisatie in Indonesië, de Partij voor Welvaart en Gerechtigheid (PKS), door sommigen afgeschilderd als de regionale vleugel van de Islamitische Broederschap.

Redactie, Islamisering, Indonesie, Maleisie, Vingerafdruk
Anti-LGBT-demo in Padang
Facebook-foto op Pink News

Sluipende islamisering

Het regionale nieuws in Indonesië, dat met 247 miljoen moslims de grootste moslim-populatie ter wereld heeft, staat al jaren bol van dit soort uitingen van religieus-conservatisme en fundamentalisme. Een kwalijke voortrekkersrol vervult de provincie Atjeh, waar de sharia geldt. Geselingen van gays en vernederingen van overspeligen komen er regelmatig voor. Meer ludiek lijkt de Ayo Poligami dating app, waarmee je door naar links te vegen partners opzoekt die niets hebben tegen veelwijverij (in Indonesië tot vier vrouwen legaal). De South China Morning Post noemt deze reli-app een van de uitingen van islamisme, evenals de onderdrukking van seksuele minderheden en vrouwen.

Officieel zijn staat en religie in het land gescheiden, maar de laatste decennia is vanuit de provincies, en onder invloed van het islamitische onderwijs en conservatieve geestelijken, een sluipende islamisering gaande die zijn invloed op het landsbestuur niet mist.  De islam hangt als een donkere wolk boven de presidentsverkiezingen van april, schrijft Azië-correspondent Michel Maas in de Volkskrant. ‘Om het spook te temmen, heeft president Joko ‘Jokowi’ Widodo zelfs een bejaarde imam als running mate gekozen: Ma’ruf Amin, een schriftgeleerde die blij is met een verbod op homo’s en andersdenkenden,’

Donderpreken namens Allah

Hans Geleijnse, Islamisering, Indonesie, Maleisie, Vingerafdruk
Mahyeldi van Padang, Donderprediher namens Allah
Foto Wikipedia

In Indonesië moet het centrale gezag op straffe van grote sociale onrust en bedreiging van de eenheidsstaat rekening houden met de christen- (Molukken) en hindoe (Bali) minderheden. Dat werpt een soort barrière op tegen de invloed van donderpredikers namens Allah als burgemeester Mahyeldi. In het sultanaat Brunei bijvoorbeeld ontbreekt een ‘natuurlijke rem’ op islamisering, daar is inmiddels de sharia ingevoerd. In het overwegend islamitische Maleisië moet de nationale regering ook rekening houden met de Hindoe- en Chinese minderheid, maar daar spelen regeringsleider en ministers graag in op conservatieve sentimenten van de gelovigen.

Zo stelde minister Mohammaddin bin Ketapi van toerisme (volgens Deutsche Welle) op een persconferentie in Berlijn dat in Maleisië geen homo’s en transgenders bestaan. Eerder beweerde de leider van ’s lands grootste islamitische partij dat homoseksuelen aardbevingen veroorzaken. En de 93-jarige premier Mahathir Mohamad brandmerkte de LGBT-beweging als een ‘westerse cultuuruiting’. Mahathir baarde ook internationaal opzien met uitspraken over ‘joodse haakneuzen’.

De islam is geen eenheidsworst

Islam beschouwt zichzelf als een universele godsdienst met Mekka als episch centrum, een internationale geloofsgemeenschap waarin nationale grenzen van ondergeschikt belang zijn. Dat roept al een spanningsveld op in staten zoals Indonesië en Maleisië, die ook al is de demarcatielijn fragiel scheiding tussen staat en religie praktiseren. Echter, net als het christendom is de islam met zijn traditionele hoofdstromingen soennisme en sjiisme en tal van elkaar vaak heftig bekampende fracties allerminst een eenheid.

Zo is er fiks verschil tussen de islam en islamitische leefwijze in het Midden-Oosten en die in Zuidoost-Azië. Door cultuurverschillen en andere historische ontwikkeling zijn Indonesië en Maleisië meer richting democratie gegaan, een soortgelijke beïnvloeding door meer democratische omstandigheden kennen de islamitische minderheden in Thailand en de Filipijnen. Uitwassen als eer- en bloedwraak komen onder islamieten in Zuidoost-Azië nauwelijks voor. Islamitisch georiënteerde terreurbewegingen zijn in deze landen relatief klein, ook al doen Thailand en de Filipijnen door onderdrukking van islamitische minderheden hun best die meer voedingsbodem te geven. Hetzelfde geldt voor Myanmar en de repressie tegen de Rohingya’s.

De ene hijab is de andere niet

Het grote verschil wordt echter gemaakt door het zogenaamd zwakke geslacht. De Arabische hijab is namelijk de Oriëntaalse niet. In Zuidoost-Azië mogen vrouwen naar westerse maatstaven niet gelijkwaardig aan de man zijn, het zijn geen gedwongen thuiszitsters. En we hebben het hier niet alleen over een hoogopgeleide bovenlaag, hier participeren vrouwen uit alle lagen van de bevolking volop in het maatschappelijke leven (wat overigens niet betekent dat ze naar westerse maatstaven gelijkwaardig zijn aan mannen). Islamitische vrouwen zijn daarop geen uitzondering.

se, Minirokken, Islam, Vrouwenklediing, Maleisië
Links Hijab, rechts de (milieuvriendelijke?) Naqib

In Maleisië  studeren meer vrouwen in het hoger onderwijs af dan mannen, in Indonesië is sprake van gelijke aantallen. Alleen buitenbeentje Iran kent een soortgelijke ontwikkeling. Het verklaart wellicht waarom de islamisten, de aanhangers van de politieke islam, zich zo scherp keren tegen vrouwenrechten en die van seksuele minderheden. Ze beschouwen die als een bedreiging van hun scherpslijperswaarden, als een opmaat naar westerse ‘decadentie’.

Bedreiging voor meer democratisch ontwikkeling islam

Het is ontegenzeggelijk waar dat een groot deel van de islamitische wereld tot de invloedssfeer van de orthodoxe, conservatieve islam mag worden gerekend. De veelbelovende Arabische lente bleek het vehikel voor terugkeer naar waarden en afwijzing van ongelovigen en andersdenkenden. Terreuraanslagen en tegenstellingen met het Westen deden de rest. En dat maakt de sluipende islamisering in Zuidoost-Azië extra bedreigend.

Hans Geleijnse, Islamisering, Indonesie, Maleisie, Vingerafdruk
Vingerafdruk moskeebezoekers scannen religieuze dwang van lokale overheid
Illustratie van Techpulse.be

Het gezaghebbende Amerikaanse tijdschrift Foreign Affairs beschreef Maleisië en Indonesië als een soort bruggenhoofd in de strijd voor een meer liberale islam. ‘Niet de Arabische wereld maar moslim Zuidoost-Azië is de groeikern van een pluralistische en meer democratische islam. Als dat wordt bereikt is het goed nieuws voor de gehele islamitische wereld.’

Dat was echter in 2006 en ruim een decennium later mogelijk een te grote scheut ‘wishful thinking’. Niemand kan precies zeggen hoeveel de traditionalisten inmiddels aan aanhang en dus ook politieke kracht hebben gewonnen. De talloze uitingen van fundamentalisme en religieuze intolerantie in deze regio wettigen de vrees dat de pijlers onder dat bruggenhoofd op instorten staan.

Bronnen:

Coconuts Media: Jakarta en Kuala Lumpur: 
South China Morning Post: Veeg naar rechts voor polygamie, naar links voor vrouwenrechten
Volkskrant: Hoe groot is islamprobleem in Indonesië?
Foreign Affairs: Verschillen tussen Aziatische en Arabische islam

Ook op Trefpunt: Islamisme en andere vormen van religieuze intolerantie

Gerelateerde berichten

Hans Geleijnse
Over Hans Geleijnse 312 Artikelen
Hans Geleijnse (1944, Zaandam). Voormalig beroepsmilitair en dienstweigeraar. Passie voor reizen, schrijven en muziek. Belandde in journalistiek, leerde het vak in de praktijk. Werkte twee decennia als buitenlands correspondent voor persbureau GPD en div. andere Nederlandse media. Woont sinds 2010 met partner en dochter in Thailand.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*