India: Mother Goddess in Kerala

Else Geraets. mother goddess, kerala

VOL VERERING VOOR DE ’MOTHER-GODDESS’

Else Geraets

Sinds prehistorische tijden werd de ‘Mother-Goddess’ aanbeden in India en in gebieden rond de Middellandse Zee, en zelfs tot op vandaag de dag kan men nog steeds sporen van deze oude cultus terugvinden het zuiden van Frankrijk. Omdat de ’Mother-Goddess’ werd gezien als de gever van vruchtbaarheid in de ruimste zin van het woord, werd ze altijd afgebeeld met extra brede heupen en borsten. Deze vroege, vooral agrarische culturen zagen de ’Mother-Goddess’ als degene die zorgde voor de ritmische veranderingen in de natuur zoals de opkomst en ondergang van de zon, de wisseling van seizoenen, het wassen en weer afnemen van de maan en de dans van de getijden. Toen uiteindelijk Hinduism deze oude cultus absorbeerde kreeg de Mother-Goddess nieuwe namen zoals: Devi, Durga, Kali en Shakti, Shree, Maya en nog vele anderen.

In het noorden van Kerala (het zuidwesten van India) zijn nog steeds restanten van deze oude cultus aanwezig, en nieuwsgierig als ik ben moest ik daar toch eens gaan kijken. Onze trip zou bestaan uit twee verschillende delen, maar beide activiteiten waren ter ere van de ’Mother-Goddess’. Onze eerste stop was Cheruthurythy, bij de rivier de Nila, waar we geconfronteerd werden met deze ‘Pooram’ festivals. Zo’n festival is een zeer lokale gebeurtenis die een heel dorp en omliggende gehuchten in beweging brengt om de ’Mother-Goddes te bedanken voor de rijke oogst en om de nu droge grond voor te bereiden op een nieuwe cyclus van vruchtbaarheid. Centraal staat de verering van de ’Mother-Goddess’ want ook deze godin geeft niet enkel leven, ze neemt ook en ze is verantwoordelijk voor ziektes, dood en ongeluk.

deel1beginprocessieElse Geraets, Mother Goddess, KeralaVoor een ’Pooram’ komen processies samen die, vertrekkend vanuit verschillende richtingen, hun weg vinden naar het festival terrein. De route gaat soms over de kale velden, dan weer door de drukke straten die helemaal geblokkeerd raken door de processies en het verkeer, dat niet wordt stilgelegd. Vaak is het hoogtepunt van iedere processie een aantal olifanten, die prachtig opgetuigd met koperen hoofdtooien en slingers van bloemen achteraan lopen. Vlak voor ze uit lopen tientallen drummers die de opwinding van de deelnemers met hun fanatieke ritme tot soms kookpunt doet opjagen. Orakels, en jonge mannen die een afbeelding van de ’Mother-Goddess’ als hoofdtooi meedragen lopen en dansen mee, net als mannen verkleed als de ’Mother-Goddess’.

Het is een wirwar van mensen en drummers en het oorverdovende lawaai moet voor de olifanten toch heel indringend zijn. Bovendien worden ze keer op keer tegengehouden voor een ’puja’ (aanbidding) en hun poten worden dan met stevige kettingen vastgebonden. Dat er elk jaar ongelukken gebeuren met dodelijke afloop is onvoorkoombaar, maar is ook volledig geaccepteerd.

Uiteindelijk komen al die processies samen op het festivalterrein en de olifanten worden netjes naast elkaar neergezet in een strakke, rechte lijn, en elke olifant heeft op zijn kop een koperen schild van de ’Mother-Goddess’. En dan begint het pas, alle groepen hebben hun drummers en die staan opgesteld vlak voor de olifanten en een urenlange show-off van al die ’percussion-players’ vindt plaats precies daar. Dat was aan ons niet besteed en we namen afscheid toen de ondergaande zon de koperen hoofddeksels en de schilden van de Mother-Goddess deed oplichten. Het was een heel indrukwekkend einde van een spectaculaire middag.

Else Geraets, Mother Goddess, Kerala
… de processie …..

 

Else Geraets, MOther Goddess, Kerala
… de drumband ....

Maar na drie van zulke ervaringen was het tijd om door te reizen naar Kannur voor het tweede deel van onze trip ‘Vol verering voor de Mother-Goddess’. Nu draait alles om de Theyyam, waarin de danser verandert van een gewone sterveling in een god. Theyyam betekent God, maar ook ‘De dans van de God’. Het is een lokale cultus die wordt opgevoerd als een offering aan de goden. Deze Theyyam dans, waarin de verering van de ‘Mother-Goddess’ centraal staat gaat terug naar pre-historische tijden, maar ook animistische elementen en lokale helden uit het meer recente verleden zijn hierin opgenomen.

Belangrijk voor het begrijpen van de Theyyam is dat de dansers allemaal komen uit de laagste kasten van de society en heeft kunnen voortbestaan enkel en alleen omdat deze groepen altijd uitgesloten werden van het religieuze leven van de Hindoe’s. Deze mensen hebben het recht, maar ook de zware plicht om deze dansen op te voeren. Als klein, maar wel belangrijk detail moet ik zeggen dat het enkel mannen zijn die deze dansen uitvoeren.

De Theyyam wordt altijd opgevoerd in kleine tempels, die vaak een beetje verborgen liggen is het groen, maar soms ook gewoon langs de weg. Maar alle opvoeren zijn ’s avonds en gaan door tot in de vroege ochtend.

We begrepen wat ons te wachten zou staan, en we waren er helemaal klaar voor.

De danser, door langdurig vasten emotioneel voorbereid op wat gaat komen, krijgt op de dag van de uitvoering een ritueel, reinigend bad waarna het soms urenlange proces van make-up aanbrengen gaat beginnen. De tekeningen op het gezicht, worden in urenlange sessies op een oranje grondkleur aangebracht en het bovenlichaam, afhankelijk van de god-in-kwestie wordt vaak groen gekleurd. Iedere Theyyam bestaat uit drie sessies: eerst wordt door de danser het verhaal gezongen van de bepaalde god, daarna komt hij terug om bepaalde rituelen uit te voeren en pas daarna is hij klaar voor die belangrijke laatste dans, de dans waarin hij de god zelf wordt.

Else Geraets, Mother Goddess, Kerala
.... met spiegel in de hand wachten op de trance….

Maar eerst wordt hij verder aangekleed, de soms enorme zware hoofdtooien worden voorzichtig aangebracht, de kleding wordt bijna helemaal aangedaan en dan wordt hij bij de hand genomen en naar de court-yard gebracht. Daar worden de laatste attributen aangebracht, daar voor het altaar van de goden zal de danser veranderen van een eenvoudige sterveling in een goddelijk wezen. De spanning stijgt bij de aanwezigen, en als alles klaar is, dan rijkt men de danser een eenvoudige handspiegel aan, de mens kijkt, en je ziet de trance de overhand krijgen, je ziet hoe hij langzaam verandert, hoe goddelijke krachten bezit van hem nemen om dan ineens op te springen en de god te zijn.

De transformatie is fascinerend om te zien. Na de dans zal de Theyyam gaan zitten en kunnen de gelovigen bij hem komen om gezegend te worden, om vragen te stellen of te toekomst voorspeld te krijgen.

Else Geraets, Mother Goddess, Kerala
De zegening

Wij hebben vier nachten in verschillende tempels doorgebracht en genoten van al die soms wel hele heftige momenten, want geloof me, het is niet eenvoudig om een Theyyam te moeten neerzetten. Vuur kwam er vaak aan te pas, zoals bij de Pottan Theyyam die eindeloos op roodgloeiende kolen bleef zitten, met als enige bescherming een rok gemaakt van jonge kokosnootbladeren, die een isolerende laag vormt.

Else Geraets, Mother Goddess, Kerala
... te heet om zelfs maar naar te kijken…

Of de toch wel jonge man die, gekleed als een vurige vorm van de Mother-Goddess, in de spiegel keek en na het uiten van een wilde lach, met brandenden fakkels aan zijn rok door de tempel court-yard begon te rennen en recht op de vrouwen af kwam, die in pure schrik overeind kwamen en een ‘waay’ maakten. Of het verhaal van de moeder, haar dochter en haar zoon die uit jaloezie vermoord waren en Makkam (= Kali) die plaats genomen in hun lichamen nu wraak kwam nemen. Het was angstig, maar ook adembenemend om de moeder en haar dochter, voorzien van fakkels en brandende hoofdtooien zich langs de opeengepakte menigte te zien voortbewegen.

 

 

De meest indrukwekkende Theyyam was de Khande Karman, een vorm van Shiva. In de vroege ochtend, het was nog donker, kwam de danser naar voren, hij was gekleed in een rok gemaakt van de jonge kokosnootbladeren. Zijn wijde rok werd versierd met 16 fakkels, zijn hoofdtooi werd steeds groter, en zijn bovenlichaam verdween onder een groot borststuk, versierd met bloemen. Alles gebeurde onder het zachtjes zingen van een lied dat betrekking heeft op deze god. Vlak voor het aansteken van de fakkels keek hij in de spiegel en de transformatie vond plaats. Alle fakkels van de hoofdtooi en de rok brandden, er kwam er nog een bij, vlak boven zijn hoofd en de priester vroeg om de zegen. Toen draaide de Theyyam drie keer langzaam rond en daarna begon een processie rond de tempel.

Terwijl de priesters bliezen op de conch, zongen de gelovigen en in totale verbijstering zagen we hoe de Theyyam drie keer rond de tempel liep. Hoorde ik dat echt, of was ik totaal opgegaan in dit mystieke gebeuren, maar er was een stem die boven alles uit kwam en zong:’ God come down, come down, oh God, come down, come down’. Langzaam lopend kwam Khande Karman terug op de plek waar hij begon, de fakkels werden steeds bijgevuld, en de dans werd als maar heftiger. De drummers joegen het tempo tot grote hoogte op, en terwijl de fakkels een voor een begonnen af te vallen werd het langzaam licht. Opnieuw had Shiva de donkere kant van het universum overwonnen, opnieuw zag de wereld de dageraad van een nieuwe dag.

 

Else Geraets, Mother Goddess, Kerala
… ervaring die nooit wordt vergeten ….

Uren later kwam Chamundi, the Mother-Goddess, naar de temple en begon te dansen met Khande Karman, net als Shiva en Parvati dat altijd doen. Het was een prachtig einde van een wel hele bijzonder Theyyam dans die we nooit zullen vergeten. Zelfs het opschrijven van dit verhaal bezorgt me weer huiveringen.

Alle foto’s  ©Else Geraets

Eerder gepubliceerd in De Tegel, driemaandelijks magazine van de Nederlandse Vereniging Thailand

1 Comment

  1. Weer een boeiend verhaal van Else. En met prachtige foto’s die je de sfeer van deze happening doen voelen.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.