Waarom ze in Azië wel hond eten en wij niet

‘Maar nou gaan we toch zeker lol maken.’ Het zijn de woorden van een van de grootste acteurs van Nederland, Ko van Dijk. Dat was in 1973 in een televisieprogramma van de AVRO. Daarin las hij een verhaal van Simon Carmiggelt voor.

Hij speelde in die uitzending voor hond. Dat kon hij goed, Ko van Dijk, met zijn vlezige kaken, die hij naar believen heen en weer kon schudden. Alsof hij een bot te pakken had. De wallen onder zijn ogen deden denken aan de goedmoedigheid van een buldog. Eigenlijk wás Ko van Dijk een hond. Een hond die wilde speule. Die overliep van energie. Die zo maar voor de gein de trap op en neer rende. ‘We gaan nou toch zeker spelen?’

Als goed acteur was Ko van Dijk in de huid van een hond gekropen. Hij snapte de hond van binnenuit. Wat hij voelde. Wat er in hem omging. Maar is het omgekeerde ook het geval? Snapt een hond wat er in een mens omgaat?

Wijs met je vinger in de verte en een hond zal in die richting kijken. Er naartoe rennen zelfs. ‘Daar!’ Een kat doet dat niet. Die kijkt naar je vinger. Ruikt eraan. Geeft er even een likje aan en gaat haars weegs. Wat wou die man? Een hond daarentegen begrijpt de signalen van de mens.

In China worden honden al bijna 4000 jaar gegeten

Dat hond en mens elkaars signalen begrijpen, is het resultaat van een bondgenootschap van duizenden jaren. En dat is wellicht de reden, waarom we zo emotioneel worden, wanneer we zien dat honden mishandeld worden. Opgegeten zelfs. Een aantal schrijvers op deze site heeft erover bericht. Het eten van hond is voor ons een taboe.

Maar als dat zo is, hoe kan het dan, dat een deel van de mensheid er geen probleem mee heeft, om honden te eten, vroeg ik me af. En hoe komt het, dat dat vooral in Azië gebeurt? In Azië worden per jaar zo’n 25 miljoen honden geslacht. Bekend is het Yulin Dog Meat Festival in China, waar in een paar dagen 10.000 – 15.000 honden er doorheen worden gedraaid. Vaak worden ze doodgeknuppeld. Want daar wordt het vlees zo lekker mals van. Zijn wij westerlingen te weekhartig, als onze maag daarvan omkeert? Of zijn de Chinezen zo gevoelloos?

André van Leijen, Waarom ze in Azië hond eten

“De honden die worden gegeten, doen westerlingen denken aan hun huisdieren”, zegt ene Jialin Su, die zelf honden eet. “Maar het punt is, dat ze helemaal jullie huisdier niet zijn. Ze zijn niemands huisdier. In de meeste gevallen zijn ze gefokt voor de consumptie.”
Westerlingen, zo betoogt Jialin Su, eten koeien en varkens. Ze hoeven geen honden te eten. Daarom kunnen die honden jullie huisdieren zijn. In China is dat anders. Honden staan al sinds mensenheugenis op de Chinese spijskaart.

Inderdaad, honden worden in China al bijna 4000 jaar gegeten. Moeten we de vraag niet omdraaien? Hoe komt het, dat wij ze niet eten? Is het soms zo dat wij wel een bondgenootschap zijn aangegaan met honden en de Chinezen niet?

Een verbond tussen mens en hond

Vast staat dat honden voortgekomen zijn uit de voorouders van de grijze wolf. Dat proces heeft 20.000 tot 40.000 geleden plaatsgevonden en valt samen met de tijd waarin domesticatie van de wolf is begonnen. Vermoedelijk trokken wolven mee met jagers-verzamelaars, op zoek naar karkassen die werden achtergelaten. Op hun beurt hadden de jagers-verzamelaars voordeel, doordat de aanwezigheid van de wolven andere roofdieren en andere mensen op een afstand hielden. Het was het begin van een verbond. Toen rond 10.000 jaar geleden mensen zich vestigden en over gingen op landbouw bleef dat verbond bestaan en was de wolf inmiddels hond geworden.

André van Leijen, Waarom ze in Azië hond eten, Wolf
Grijze wolf

Wat niet vaststaat, is wáár dat verbond tussen hond en mens precies ontstond. Zuidoost-Azië, Centraal-Azië, Oost-Azië, Siberië en Europa worden allemaal genoemd. Vermoedelijk werd de wolf op twee plaatsen tegelijk gedomesticeerd, namelijk in westelijk Eurazië en in oostelijk Eurazië. Blijkbaar zijn westerlingen en Chinezen onafhankelijk van elkaar een bondgenootschap met honden aangegaan. De suggestie dat Chinezen hondenvlees eten, omdat ze nooit een bondgenootschap met honden zijn aangegaan, komt daarmee te vervallen. Maar waardoor wordt het verschil in taboe ten aanzien van het eten van honden dan wel veroorzaakt?

Evolutie van de hond

Tijdens zijn evolutie is een hond in een aantal opzichten van een wolf gaan verschillen. De snuit is korter geworden en de tanden kleiner. Opmerkelijk is dat mensen en honden allebei zetmeel kunnen verteren. Wolven kunnen dat niet. Het is een genetische mutatie die plaatsvond, nadat de mens 10.000 jaar geleden graan was gaan verbouwen. Toen de mens nog jager-verzamelaar was, kreeg zijn nieuwe bondgenoot voornamelijk vlees te eten. Nu kreeg hij ook voedsel dat zetmeel bevatte.

André van Leijen, Waarom ze in Azië hond eten, Gebit hond
Gebit van een hond

Ook het gedrag van de wolven veranderde. Zo zorgde een andere mutatie ervoor, dat minder noradrenaline werd gevormd. Noradrenaline is verantwoordelijk voor emoties als angst en agressie. Het gevolg was dat de hond minder agressief werd dan de wolf. Hij kreeg de speelsheid, die Ko van Dijk zo goed kon uitbeelden.

Al evoluerend raakte het gedrag van de hond steeds meer afgestemd op de mens. Hij ontwikkelde vaardigheden om de signalen die de mens bewust of onbewust uitzendt, te interpreteren, zodat hij zijn gedrag daarop kon aanpassen. Beiden hadden daar voordeel bij. De mens, omdat hij de hond dingen kon laten doen, die hij wilde en de hond, omdat hij door de mens werd verzorgd.

Sommige honden werden al muterend zelfs hypersociaal. Dezelfde mutatie leidt bij mensen overigens tot het syndroom van Williams, dat niet alleen gepaard gaat met hypersociaal gedrag, maar ook met een elf-achtig uiterlijk en veelal een verstandelijke beperking.

Oxytocine in hond en mens

Maar wat als Aziaten andere signalen uitzenden dan westerlingen? Zo schreef Roger Stassen eens op Trefpunt Azië, dat het voor ons westerlingen zo moeilijk is om de gezichtsexpressies van Aziaten te begrijpen. Als wij al niet de gezichtsuitdrukking van onze medemens kunnen aflezen, hoe zouden honden dan dat moeten doen? Zou dat misschien kunnen verklaren waarom het bondgenootschap tussen mens en hond bij de Chinezen een andere wending heeft genomen dan bij ons? En laten we het eens omdraaien, hoe goed zijn wij in het begrijpen van de signalen die een hond uitzendt?

Afgelopen juni publiceerde Juliane Kaminski een opmerkelijk artikel. Zij had ontdekt, dat honden een oogspier hebben, die niet aanwezig is bij wolven. Door samentrekking van die spier worden de ogen extra groot en krijgen honden een droevige blik. Bij mensen wekt dat gevoelens op om voor het dier te gaan zorgen.

André van Leijen, Waarom ze in Azië hond eten, Oogspier
Honden hebben een oogspier, die niet voorkomt bij wolven.

Nu had Miho Nagasawa al in 2015 vastgesteld dat de productie van het hormoon oxytocine toeneemt als hond en mens elkaar in de ogen kijken. Dat gebeurt zowel bij de mens als bij de hond. Bij wolven werkt dat mechanisme niet. Oxytocine veroorzaakt een gevoel van verbondenheid, zoals tussen moeder en baby of tussen twee partners.

André van Leijen, Waarom ze in Azië hond eten, Oogcontact
Oogcontact bevordert de aanmaak van oxytocine bij mens en hond.

Mensen verschillen. Ook in de aanmaak en verwerking van oxytocine. Uit onderzoek van Sarina Rodrigues in 2009 blijkt, dat dit genetisch bepaald is en dat mensen waarbij de verwerking van oxytocine minder effectief verloopt minder goed scoren op “Reading the Mind Tests”.  Als dat zo is, dan zullen deze mensen ook minder goed in staat zijn een band te krijgen met een hond.

Het zou nu mooi zijn, als we konden vaststellen dat bij hondenetende Chinezen de verwerking van oxytocine minder goed verloopt. Maar dat kunnen we niet. We kunnen het alleen maar vermoeden. En wat zegt de hond intussen? Die zegt: ‘Kunnen we nu eindelijk eens een keer lol gaan maken?’

 

Lees ook: Oriëntalisme. Begrijpen wij gezichtsuitdrukkingen van Aziaten? 

 

André van Leijen
Over André van Leijen 152 Artikelen
André van Leijen (1947), bioloog en vader van een dochter en een zoon, heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw twee jaar over de wereld, van Spitsbergen tot aan Kaap de Goede Hoop en van Vuurland tot het uiterste noorden van Canada. Daarna streken ze neer in Thailand en vervolgens in Schiedam. Van deze thuisbasis willen ze de wereld verder verkennen. Intussen werkt hij aan een boek.

10 Comments

  1. Dank U voor een echt interessant artikel. Wij mensen hechten ons inderdaad aan dieren die “menselijke eigenschappen” hebben en geven meer waarde aan dieren die wij kunnen “lezen” en begrijpen. Daarom leert men slachters het slachtdier als “een ding zonder gevoelens” te beschouwen. Vreselijk dat honden eerst gemarteld worden en waarom? Mijn familie en ik zijn al 12 jaar veganisten en eten alleen alles wat uit de grond groeit voor drie redenen: het gebruik van dieren (speciesisme); het vervuilen van de wereld en misbruik van water, land, en lucht; en de onnodige medische kosten en gezondheids problemen die een dieet van dieren-consumptie met zich mee brengt.

  2. De meeste chinezen eten totaal geen honden. Slechts een kleine minderheid in de kleine steden en dorpen.Dit was misschien meer toegankelijk 20-30 jaar geleden in de arme provincies. Gewoon een fantasie verhaal. De middle class chinees en zelfs de lower class zal nooit hond eten.

  3. Wat blijf je toch een prettig docent, André. Wederom met plezier je verhaal gelezen, maar toch een kanttekening daarbij (in mijn functie als uitgever moet ik dit wel opmerken):
    Waar is de bronvermelding van de illustraties? Misschien kun je die volgende keer onder het beeld plaatsen. Tegenwoordig valt de meest gebruikte lesmethode van Nederland, het jou welbekende Biologie voor Jou, onder mijn verantwoording. Wat mij betreft kun je tekeningen (geen foto’s, vanwege andere rechthebbenden) daaruit gebruiken, met bronvermelding.
    Dit is slechts een terloopse (wacht even: loops? hond?) opmerking. In een zin samenvattend heb ik weer genoten van jouw bijdrage! Jammer dat Femmy deze niet meer kan lezen, ook zij zou hiervan – niet de hond, maar de tekst – smullen, en je wellicht nog inhoudelijk aanvullen.

  4. “Want daar wordt het vlees zo lekker mals van.” De grootste misvatting en dus onzin ooit. Adrenaline die vrijkomt uit doodsangst door doodknuppelen maakt vlees niet mals. Kan elke slager je in de rest van de wereld vertellen. Iets wat in Thailand als in China er maar niet in wil in die hardleerse hoofden.

  5. Een interessant verhaal,. Ook al ben ik geen wetenschapper, ik kan goed volgen dat eetcultuur samenhangt met cultuur en niet zelden ook met etniciteit. Daarom koesteren wij de Heiige Hond, elders ter wereld de Heilige Koe, of eten geen onrein varkensvlees enz. enz. Goed dus dat durfals hun eigen cultuurgrenzen overschrijden en zich bij het kiezen van het menu niet laten leiden door culinaire xenofobie. Zo heb ik zojuist een hondje van Pavlov naar binnen gewerkt. Een delicatesse!

  6. Ik ben het wel eens met Tino Kuis. Ik woon nu 6 jaar op het platteland in Thailand en er zijn hier in de omgeving 2 restaurants die hondenvlees serveren. In TungSeo is een fokkerij speciaal voor dit doel. Ik kan me voorstellen dat je niet je huisdier opeet of het paard waar je dagelijks op gaat rijden, maar we eten wel paarden-koeien-kippen en varkensvlees. Er is volgens mij een duidelijk verschil tussen een huishond en een speciaal voor de consumptie gefokte hond. In Europa zijn insecten en slangenvlees taboe. Hier is het een delicatesse. Let wel: mijn mening is duidelijk voor speciaal voor de consumptie gefokte honden.

  7. Beste Tino, bedankt voor je reactie. Een paar opmerkingen.
    Er zijn veel Chinezen die geen hond eten of zelfs tegen het eten van hond zijn. Het verschijnsel komt echter meer in China voor. Vandaar dat ik schrijf dat het om hondenetende Chinezen gaat en niet om Chinezen.
    Jij verplaatst nu het onderwerp naar ethiciteit, een onderwerp dat je na aan het hart ligt. Ik had het daar nu even niet over willen hebben, maar nu je er toch over begint. In het artikel van Sarina Rodrigues staat de volgende zinsnede:

    Genotype distribution (n = 44 A/A, n = 88 A/G, n = 47 G/G) aligns with previous reports for this variation according to the ethnic background of our participants (23, 39). No sex differences could be detected (χ2 = 2.16; df = 2, P = 0.34).

    Dat betekent dat de genetische verdeling van de allelen G en A in overeenstemming zijn met eerdere bevindingen t.a.v. etniciteit en dat er geen verschillen konden worden geconstateerd m.b.t. sekse. Ze verwijst daarbij naar een artikel van Suma e.a (2007).
    Voor de duidelijkheid G staat het allel voor een goede transmissie van oxytocine en A voor het allel waarin de transmissie niet goed plaatsvindt.
    Uit het artikel van Suma haal ik vervolgens de volgende tabel:

    Caucasian Chinese
    Allele Current Study HapMapa Wu et al. (2005) HapMapb
    A 0.140 0.068 0.315 0.289
    G 0.860 0.932 0.685 0.711

    Een ander artikel (Heejung S. Kim, 2016)) geeft de volgende resultaten:
    East Asian Americans’ OXTR distribution (24 AA, 18 AG, and 3 GG) did not differ from Koreans, w2(2, N¼144)¼0.27, p ¼ .88, but differed significantly from European Americans (9 AA, 50 AG, and 48 GG), w2(2, N¼152)¼43.54, p < .001.

    Nu ja, het blijft wetenschap.

  8. Er zijn 4.5 miljard Aziaten en die eten samen 25 miljoen honden per jaar, wij Nederlanders, 17 miljoen(met wij bedoel je toch Nederlanders?) eten per jaar 17 miljoen varkens en 100 miljoen kippen.
    Ik ga onderzoeken waarom wij Nederlanders gaan kotsen bij het idee ratten, slangen en sprinkhanen te moeten eten. Ik heb ze alle drie gegeten. Slangen smaken nergens naar. Ratten en sprinkhanen zijn erg lekker.

  9. Andre,
    Citaat:
    ‘Ook in de aanmaak en verwerking van oxytocine. Uit onderzoek van Sarina Rodrigues in 2009 blijkt, dat dit genetisch bepaald is en dat mensen waarbij de verwerking van oxytocine minder effectief verloopt minder goed scoren op “Reading the Mind Tests”. Als dat zo is, dan zullen deze mensen ook minder goed in staat zijn een band te krijgen met een hond.

    Het zou nu mooi zijn, als we konden vaststellen dat bij hondenetende Chinezen de verwerking van oxytocine minder goed verloopt.’

    In het genoemde onderzoek van Sarina Rodrigues staat je antwoord al, beste Andre. Er werd geen verschil in verwerking van oxytocine gevonden tussen etniciteiten en geslacht. Zie het citaat uit dat onderzoek:

    Materials and Methods

    College students at the University of California, Berkeley (n = 192, 59% female) with a mean age of 20.2 years (SE = 0.20 years) and of mixed ethnicity (35% Caucasian, 41% Asian, and 24% other or multiple ethnicities) participated in the study for partial course credit. Initial analyses confirmed that OXTR variations did not significantly interact with gender or ethnicity for any of the dependent variables
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2795557/

  10. Hum, ik snap het nu maar of ik aan het broodje hond ga? Daar heb ik ergens diep verscholen een rem op zitten. Bedankt voor dit artikel!

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*