Het nieuwe monsterverbond

De Chinese topdiplomaat Yang Jiechi was de afgelopen week in Moskou om de Chinees-Russische coalitie verder uit te bouwen. Die relaties zijn volgens de Russische president Vladimir Poetin ‘beter dan ooit’. Collega Xi Jinping is eveneens uiterst tevreden over de samenwerking. Hij voorzag niets minder dan een ‘allesomvattend strategisch partnerschap voor een nieuw tijdperk’.

Zo’n partnerschap valt en staat met gemeenschappelijke belangen. Nog mooier is het als daar een gemeenschappelijke tegenstander bijkomt. In beide aspecten wordt voorzien.

Vladimir Poetin en Xi Jingping

Rusland gaat China helpen bij de bouw van vier kerncentrales. China wil zijn afhankelijkheid van kolencentrales verminderen. Het land van Xi is nu wereldkampioen CO2-uitstoot en dat is niet goed voor het imago. Beijing heeft de neiging om de rol van soft power in de wereldpolitiek te onderschatten, er gaat niets boven rauwe macht, maar kan hier twee vliegen in één klap slaan. Met Russische hulp de energietransitie in eigen land aanpakken en tegelijk een nette indruk op de buitenwereld maken. Al kun je je afvragen of kerncentrales daarvoor het geëigende middel zijn.

Minstens zo belangrijk is de coördinatie van de ‘covid-strategie’. Zowel China als Rusland exporteren op grote schaal vaccins naar landen in de Derde Wereld. Het Westen heeft hier een paar grove steken laten vallen. Het heeft te laat beseft dat Corona niet alleen een bedreiging is maar ook een kans om zijn invloed in die landen te versterken. In dat gat zijn China en Rusland gesprongen.

China met name wil met de steun van de Derde Wereld zijn macht in internationale organisaties uitbreiden. In de VN kan het nu al rekenen op steun van de meeste ontwikkelingslanden in de eigen achtertuin, Zuid-Oost-Azië en Afrika. In Latijns-Amerika is men nog wat terughoudender maar dat is volgens deskundigen een kwestie van tijd.

Een goed ijkpunt voor de groeiende Chinese invloed bleek de stemming in het Mensenrechtencomité van de VN een klein jaar geleden. Beijing had net met zijn beruchte veiligheidswet de democratie in Hongkong in de wurggreep genomen. Niettemin kreeg de pro-Beijing-resolutie de steun van 53 landen, vooral uit Afrika en het Midden-Oosten. Een Westerse resolutie die de acties van Beijing veroordeelde moest het doen met 23 stemmen. Dat kun je zonder te overdrijven een zware nederlaag noemen voor de democratie en de mensenrechten.

VN-Mensenrechtencomité in vergadering

Het is een ontwikkeling die al langer gaande is. Het meest sprekende voorbeeld is de macht van China in de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Elk kritisch geluid over de Chinese geheimzinnigheid over de uitbraak van de Coronapandemie werd meteen in de kiem gesmoord. Australië had het lef om een onafhankelijk onderzoek te eisen en kreeg meteen economische sancties aan de broek. Beijing bepaalde zelf wie wat wanneer mocht onderzoeken. Dat onderzoek van de WHO heeft begin dit jaar plaatsgevonden en, surprise, surprise, niets opgeleverd.

De verwachting is dat Beijing zijn groeiende macht steeds vaker zal inzetten op terreinen die minder in het oog lopen maar niettemin van vitaal belang zijn.

Er zijn allerlei VN-commissies met onnavolgbare afkortingen (ISO, IEC, ITU, 3GPP) aan het werk die de standaarden bepalen voor de nieuwste communicatietechnologie, kunstmatige intelligentie, biotechnologie en soortgelijke projecten. Wie die standaarden bepaalt, bepaalt in de genoemde sectoren de toekomst. We hoeven in dit verband alleen maar 5G en Huawei te noemen en iedereen weet wat er op het spel staat. Van vier van dergelijke commissies is of was Beijing de voorzitter. En in andere commissies volgen de vazallen zijn lijn. Het Westen geeft op veel gebieden nog de toon aan maar voor hoe lang durft niemand te voorspellen.

Dit is een van de wegen die moeten leiden tot de eindbestemming, Xi’s nieuwe wereldorde, waarin de Chinese politieke en economische belangen voorop staan. De Nieuwe Zijderoute, het gigantische project dat via investeringen in infrastructuur vooral ontwikkelingslanden aan China moet binden, heeft tot nog toe de meeste publiciteit gekregen. Andere initiatieven, zoals de Aziatische Investeringsbank, staan in het Westen minder in de spotlights, maar dienen hetzelfde doel.

De huidige wereldorde is het product van de Tweede Wereldoorlog. De VS was daar als supermacht uitgekomen en zag als zijn taak een nieuwe ‘wereldorde’ op poten te zetten. Die wereldorde was gebaseerd op regels en instituties die ontworpen waren op de Amerikaanse tekentafel. Met de VN, het Internationale Monetaire Fonds (IMF), de Wereldbank en de Wereldhandelsorganisatie (WTO) als belangrijkste pijlers. Het zag er mooi, democratisch en liberaal uit maar uiteindelijk deelde Washington de lakens uit. Wie betaalt, bepaalt en de dollar werd de spil van het financieel-economische systeem. Als je deftig en geleerd wilde doen, noemde je dit de Pax Americana.

Tijdens de Eerste Koude Oorlog met de Sovjet Unie functioneerde die Amerikaanse wereldorde naar behoren. De Russen hadden kernwapens en waren daardoor een potentieel gevaarlijke rivaal, maar hadden de wereld economisch en ideologisch niets te bieden. Na de Val van de Muur in 1989 zag het er naar uit dat die Westerse wereldorde ook de rest van de wereld welvarend, vreedzaam en gelukkig zou maken. Er was zoals het heette, ‘geen alternatief’. Tot Beijing op de deur begon te roffelen. En zijn wereldorde in de aanbieding deed.

Voor het vestigen van zijn eigen wereldorde heeft Beijing bondgenoten nodig. De VS is voor China alleen nog een maatje te groot. Zo’n bondgenoot kan alleen uit het niet-Westerse, autocratische kamp komen. De meest geschikte kandidaat is het Rusland van Poetin die met het Westen zijn eigen appeltjes te schillen heeft. Het is groot en machtig genoeg om een bruikbare handlanger te zijn en niet te groot en machtig om een serieuze concurrent te worden.

Vladimir Poetin en Xi Jingping

Het nieuwe monsterverbond staat nog in zijn kinderschoenen maar heeft zonder meer groeipotentie. Daar kregen we in april een voorproefje van toen Rusland dreigde met een inval in de Oekraïne en China tegelijkertijd de druk op Taiwan opvoerde. De geleerden zijn het er niet over eens of er sprake was van een gecoördineerde actie maar soms is het raadzaam niet van toeval uit te gaan. Over de intenties heerste wel overeenstemming. Het was een signaal aan de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden om de Russische en Chinese invloedssferen met rust te laten.

President Joe Biden

En voor wie wil weten of Europa in dit knalharde machtsspel een zelfstandige rol kan spelen, is het antwoord even duidelijk als teleurstellend. De EU is te verdeeld om een factor van belang te kunnen zijn. Bijwagen van de VS, meer zit er niet in.

 
Over Peter van Nuijsenburg 259 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*