De Grote Oorlog in West-Vlaanderen

Chris Ebbe, De Grote Oorlog, Ieper
Ieper in puin

Ik ga het niet hebben over de Eerste Slag bij Ieper in het najaar van 1914. Belgen, Britten en Fransen bombarderen Duitsers, Duitsers bombarderen Belgen, Britten en Fransen. Machinegeweren maaien soldaten neer als waren zij korenaren rijp voor de oogst. De troepen graven zich in, de stellingenoorlog is begonnen, het front ligt muurvast voor vier lange jaren. Vanaf drie heuvels beschieten de Duitsers de stad, aan het einde van de oorlog ligt het volledig in puin.

Ik ga het niet hebben over de Tweede Slag bij Ieper in het voorjaar van 1915. De Duitsers gebruiken voor het eerst chloorgas, tweeduizend Franse soldaten sterven een verstikkende dood. De divisies trekken zich terug, hergroeperen, vechten terug, heroveren hun posities ten koste van zware verliezen. De winst voor de vijand is nihil.

Ik ga het niet hebben over de Derde Slag bij Ieper of Slag van Passendale in 1917 waarbij de Duitsers mosterdgas gebruiken dat zware brandwonden veroorzaakt. De soldaten staan in de loopgraven, koud, hongerig en miserabel, wachtend op het bevel om over de rand te gaan, de dood en het verderf tegemoet. De herfst valt een week te vroeg in, hevige slagregens veranderen het met bomkraters omwroette land in een onbegaanbare modderpoel waarin halfvergane lichamen drijven. Het front is na de slag acht kilometer verschoven, bij elkaar opgeteld zijn aan beide zijden 450.000 soldaten gesneuveld.

Ik ga het niet hebben over de hospikken die de gewonde en stervende soldaten ophalen. Glijdend en glibberend door de modder sjouwen zij hen naar een kilometers ver verwijderd veldhospitaal. Wie het onderweg begeeft, heeft meer geluk dan de stakker die zonder verdoving wordt geopereerd en daarna crepeert door wondkoorts of gangreen.

Chris Ebbe, De Grote Oorlog, Ieper
Affiche eigendom Imperial War Museum

Ik ga het niet hebben over de jonge jongen, die verleid door posters met de slogan Your Country Needs You in het wervingsbureau liegt over zijn leeftijd. Hij gaat glorieuze heldendaden verrichten op het Veld van Eer. Vol verwachting marcheert hij af naar het slagveld waar hij in de modder sterft huilend om zijn moeder.

 

Ik ga het niet hebben over Peter Kollwitz, die samen met 25.624 Duitse gevallenen ligt op het Friedhof van Vadslo. Zijn moeder Käthe verbeeldde haar verdriet in een indrukwekkend monument: twee ouders treurend om hun zoon. De vader rechtop, in zichzelf gekeerd, voor zich uitkijkend, de moeder gebogen, starend naar de grond. Zij staan aan de rand van het veld met oude eiken waaronder vierkante grafzerken, elk met twintig namen gebeiteld in het graniet. Peter werd achttien jaar, achttien jaar worstelde zijn moeder om het grafmonument te voltooien. Vandaag staat het als eerbetoon aan alle gesneuvelde jonge oorlogsvrijwilligers.

Ik ga het niet hebben over de vrouw die mijn Engelse oma kende. Zij verloor haar man bij een ongeluk in de kolenmijn, voedde alleen haar enige zoon op, haar oogappel, haar alles. Hij kreeg zes weken militaire training, nam afscheid en werd ingezet aan het westelijk front. Een maand later ontving zij een brief: I am very sorry to inform you that your son…
Het licht in haar ogen doofde voorgoed.

Ik ga het niet hebben over de honderdduizenden doden, die begraven liggen in het West-Vlaamse land. Door een poort betreden wij een van de vele begraafplaatsen. Een bord waarschuwt ons om bij harde wind niet onder de ceders te lopen. Het zal je gebeuren dat je getroffen wordt door een vallend zaadkegeltje. Gewaarschuwd voor dit onheil lopen wij tussen de rijen grafzerken, lezen rangen, namen en leeftijden, de meesten schrikbarend jong. De droefenis hangt over het veld.

Chris Ebbe, De Grote Oorlog, Ieper
Menenpoort

Ik ga het niet hebben over de Menenpoort in Ieper. In de wanden zijn de namen van meer dan 40.000 vermiste Britse soldaten gegraveerd. Elke avond om acht uur wordt hier sinds 1928 de totale oorlog in Vlaanderen herdacht. Staande in een zee van mensen herdenken wij mee. Om ons heen horen wij de talen van Europa spreken. De hoornblazers stellen zich op onder de boog. Het geroezemoes verstomd. Het wordt stil, doodstil. Zij zetten de bugel aan hun mond waarna de Last Post in de ruimte weergalmt als eerbetoon aan de gesneuvelden.

Nee, ik ga het niet hebben over die zinloze oorlog, die hier honderd jaar geleden heeft gewoed. Woorden om dat te beschrijven kan ik niet vinden.

 

Ieper, juli 2017

 

Chris Ebbe, De Grote Oorlog, Ieper
Eén van de vele begraafplaatsen

 

Chris Ebbe
Over Chris Ebbe 202 Artikelen
Chris Ebbe, vader van twee dochters, grootvader van drie kleinkinderen. Chris is begonnen als onderwijzer, werd daarna leraar biologie en decaan aan een middelbare school in Spijkenisse. Heeft evenals zijn vrouw, kunsthistorica, een brede belangstelling voor alles wat te maken heeft met stad en platteland, mens en natuur, kunst en architectuur. Werkt, gewapend met familieverhalen en na genealogisch onderzoek, aan een roman.

3 Comments

  1. Beste Alphonse Wijnants,

    Dank voor uw reactie.

    Het gaat mij in mijn stukje niet om hoe die oorlog door onkunde,
    bekrompenheid of gewetenloosheid is verlopen. Het gaat mij niet om de
    motieven of de belangen, die aangevoerd worden om een oorlog te beginnen en
    voort te zetten. Nederland had belangen in Indonesië en begon er een oorlog
    met als eufemistisch motto: Politionele Acties. Zo kan ik een hele ris
    oorlogen opnoemen elk met een belang: Korea, Vietnam, Irak, Syrië enz. In
    mijn stukje gaat het om de slachtoffers van de Grote Oorlog: de burgers die
    have en goed verloren, die werden gedood of gewond, de weduwen en kinderen
    van die misleide, gedwongen en opgehitste mannen, die geen idee hadden van
    wat hen te wachten stond. Welk belang hadden zij bij die oorlog?

    Na de Tweede Wereldoorlog hebben België, Duitsland, Frankrijk, Italië,
    Luxemburg en Nederland de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal opgericht
    met als doel een blijvende vrede. Dit economisch en politiek
    samenwerkingsverband is uitgegroeid tot de Europese Unie met al haar falen
    en feilen, maar aangetoond is, dat een oorlog om een belang niet hoeft te
    worden gevoerd. Ik hoop dat dit inzicht blijft.

    Elk jaar herdenken wij met het monument op de Dam te Amsterdam als nationaal
    middelpunt de slachtoffers van alle oorlogen waarmee Nederland te maken
    heeft gehad . Wij herdenken opdat de slachtoffers niet worden vergeten, noch
    door onszelf, noch door onze kinderen. Wij willen nooit meer oorlog. Zo heb
    ik de herdenking bij de Menenpoort van Ieper gevoeld.

    België ligt ons na aan het hart, Vlaanderen zowel als Wallonië. Wij komen er
    vaak en graag en zouden willen zien, dat de Vlamingen en Walen zich
    vreedzaam weten te verenigen in eenheid en verscheidenheid. In beider
    belang.

  2. Mijn waardering voor het artikel van Chris Ebbe die een stuk geschiedenis van België upgradet. Zijn perceptie is natuurlijk die van een buitenstaander en een pacifist.
    Maar het is me een beetje raar te moede.
    Enkele andere belangen speelden een veel grotere rol.
    Specifiek als buffer tussen Frankrijk en Duitsland was België in 1830 ontstaan en haar onafhankelijkheid goedgekeurd door de grote mogendheden. Eigenlijk was in het Verdrag van Wenen, na Napoleon in 1815, België aan Nederland gehecht. België was dus al van tevoren opgeofferd voor een oorlog.
    Maar die vereniging liep zuur af voor de Nederlanders in 1830. Ze konden ook geen Frans… dé voorwaarde om in België de vrede te bewaren… Terwijl al 187 jaar, en nog veel langer, 60 percent van de Belgen Nederlands spreekt.
    Dus het kon niet anders dan dat de Belgen in twee wereldoorlogen de eerste schok moesten opvangen.
    Specifiek over het front in West-Vlaanderen is eveneens het historische feit dat er zoveel jonge geallieerde mannen gesneuveld zijn ten gevolge van de koppige bekrompenheid van generaal Douglas Haig, de opperbevelhebber van het Britse leger en de geallieerden. Voor zijn ijdelheid liet hij ze als konijnen door de Duitsers neerschieten.
    Hij ‘wist hoe legereenheden zich moesten gedragen’… en offerde door zijn onvermogen tot flexibel denken en strategie duizenden soldaten tot de dood.
    Drie keren lanceerde hij een grote aanval die op een fiasco uitliep (zie nog recent artikels in Het Belang van Limburg). Na eerst met medailles volgespeld te zijn onmiddellijk na WO1, hebben vooral Britse historici zijn onbekwaamheid al vlug ontmaskerd.
    Dat is het ware gelaat van WO1: incapabele generaals die hun eigen jonge mensen als kanonnenvlees offerden. Levens van arme sloebers waren toch gratis te verspillen.
    Van onze eigen leiders moesten we het hebben!
    Dus ik krijg altijd zo’n dubbel gevoel bij de herdenking in België van al die slachtoffers van WO1.
    Maar wij Belgen zijn vrolijke fransen. Wij buiten het entertainment dat WO1 ons oplevert gewetenloos uit, maken er zelfs een stroperige, laag-bij-de-grondse musical van (iedere Belg een jaar geleden door de strot geramd), kassa-kassa voor het toerisme, . Of middelmatige schrijvers als Stefan Hertmans (Oorlog en terpentijn) krijgen er wereldroem door.
    Van bovenaf bekeken is het niet meer dan lepe propaganda om ons op een volgende wereldoorlog voor te bereiden. Voor mij is het geen feest van de vrede maar een feest van de strijd.
    Jammer, maar helaas.
    Toch één goed punt! WO1 heeft gezorgd voor een eerste stap in de ontvoogding van de Vlaamse mens van franskiljons België. Het ontstaan van de Vlaamse Beweging! De hoofdmoot van de soldaten waren Vlaams sprekend – de officieren uitsluitend Franstalig. Hele bataljons zijn de dood ingejaagd daar ze de bevelen van de officieren niet begrepen.
    Het kan soms op één woord aankomen.

  3. Pakkende, ontroerende ode aan hen die in het verleden zo massaal gestorven zijn voor… ons heden wellicht en onze toekomst en latere generaties lieten inzien dat Europa ten alle koste moest en zou verenigd worden, zodat deze gruwel zich nooit meer kon herhalen. De beide wereldoorlogen zijn tevens het bewijs hoe monsterachtig de mens kan zijn. Beestachtig is een woord dat de andere dieren oneer zou aandoen.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.