Gordel van Geweld. ‘Geschiedenis die je overkomt’

Overleven in Indië

Zo’n beetje in alle boeken over het voormalig Indië, de zogenaamde politionele acties en de onafhankelijkheidsstrijd na de Tweede Wereldoorlog is er sprake van meedogenloos geweld dat op alle manieren beeldend beschreven wordt. Met als dieptepunt De Tolk van Java waar het bloed bijna van de pagina’s afspat. Dusdanig dat het begint te vervelen. Niets van dit alles in de familiekroniek ‘Gordel van Geweld. Overleven in Indië’ van Art de Vos. Waar het oorlogsgeweld weliswaar als een schaduw over het leven van de personages hangt maar min of meer op de achtergrond meespeelt.

Bert Vos, Gordel van Geweld, Koloniale Geschiedenis

De roman is voor een deel geschiedschrijving maar ook fictie die past in het rijtje semi- biografische boeken over deze periode in de Nederlandse geschiedenis, die steeds vaker in de boekwinkel verschijnen. Hoofdrolspeler is Henk Navest uit Ede. Bij gebrek aan perspectief besluit hij in 1932 beroepsmilitair te worden. Hij wordt naar Nederlands-Indië gestuurd om zich aan te sluiten bij het Koninklijk Nederlandsch-Indische Leger (KNIL) waarmee hij in de voetsporen van zijn vader treedt. Hij is dan 29 en ontvlucht de crisis in Nederland. Evenals het saaie leven in het dorp op de westflank van de Veluwe en het geestdodende werk in de Enkafabriek.

Henk wordt onderofficier en kan het goed vinden met zijn manschappen. Het boek kabbelt door onder de dreiging van de gebeurtenissen die zijn leven en dat van zijn gezin drastisch zullen veranderen. Hij geniet van zijn leven, trouwt met Trijntje en ze krijgen drie kinderen, twee jongens en een meisje.

Interneringskampen en chaos

De Tweede Wereldoorlog is aanvankelijk ver weg, totdat in 1942 Japan de archipel aanvalt. Wat volgt zijn interneringskampen en een chaotische gewelddadige periode waarbij Henk zijn gezin uit het oog verliest. Hij overleeft de beruchte Birma-spoorlijn waar voor elke biels een dode valt. Zijn vrouw en drie kinderen overleven met veel moeite het Jappenkamp en de periode erna wanneer veel Nederlanders en Indo’s worden vermoord door nationalisten en milities. Na veel omzwervingen volgt een gezinshereniging op het eiland Billiton.

Veel Nederlanders dachten dat ze na 1945, terug zouden keren naar het ‘gewone leven’ in Indië. Dat, hoe naïef, hun bediendes vol blijde verwachting op hen zaten te wachten. Maar daar is geen sprake van. Wat volgt is een koloniale oorlog als antwoord op het Indonesische onafhankelijkheidsstreven. Waarbij Henk, als ‘Kniller’ zijnde, aan de kant van de Nederlandse regering staat. Hij is immers beroeps en vrijwel meteen weer inzetbaar, ondanks wat hij mee heeft gemaakt als krijgsgevangene. Trijntje is weliswaar Nederlands, maar geboren en getogen in Indië en beschouwt het als hun vaderland van het gezin. Geleidelijk is hun moederland zoals de titel op de voorflap aangeeft, een Gordel van Geweld geworden.

Indonesië, Koloniale oorlog, Geschiedenis
KNIL-soldaten bij gevangen genomen en doodgeschoten onafhankelijkheidsstrijders
Foto Spaarnestad/Nationaal Archief/Dienst Legercontacten/Fotograaf onbekend

Repatriëring en teleurstelling

In 1950 keert het gezin terug naar Nederland, berooid en teleurgesteld in de houding van de Nederlandse regering. Ze worden koel ontvangen, er is nauwelijks bewustzijn van wat hen is overkomen. Henk wordt zelfs weer teruggestuurd naar Indië. Een nieuwe uitzending, naar Korea, weet Trijntje te voorkomen. Het lot van de Molukse manschappen blijft Henk tot zijn dood kwellen. Hij neemt het zichzelf kwalijk dat hij ze niet heeft kunnen beschermen tegen de grillen van de geschiedenis, het regeringsbeleid en de ongelijke behandeling.

Het gemis van het oude Indië, de zon en het eten maakt dat de terugkeerders zich ontheemd voelen. De Nederlandse publieke opinie keerde zich in de loop der jaren tegen de herinnering aan het koloniaal verleden. Waardoor er een moreel oordeel werd uitgesproken over degenen die ooit ‘kolonialen’ waren geweest. Tante Ita, een van de hoofdpersonen uit het boek zegt: “Het overgrote deel van de mensheid heeft niets te kiezen. Hun overkomt gewoon de loop der geschiedenis.”

Net als alle de meeste boeken die de laatste jaren over dit onderwerp zijn verschenen, is Gordel van Geweld een aanrader voor wie zich wil verdiepen in wat er écht in deze zwarte periode van de geschiedenis gebeurd is en welke steken de Nederlandse politiek heeft laten vallen.

Gordel van geweld: Overleven in Indië
, door Art de Vos
Uitgeverij: Scriptum
400 pagina’s
 €24,99 
ISBN: 9789463191254

 

Lees ook: Geen wrok tegen de Japanners en De Birma Spoorweg

Gerelateerde berichten

Bert Vos
Over Bert Vos 90 Artikelen
Bert Vos is journalist, publicist en ZZP'er in Amersfoort. Hij is ook een enthousiast Thailand-reiziger. Meer van en over Bert Vos op zijn website http://www.bvtproducties.nl

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*