Het Verhaal van de Week. Globale solidariteit: coronavirus kan eerste les zijn

eerste lesje globale solidariteit
Masker tegen de pest uit de 17de eeuw (foto gezien op pinterest)

Veel valt er van de geschiedenis misschien niet te leren. Wij, het mensdom, komen steeds weer opnieuw voor andere verrassingen te staan. Dingen die we nog niet eerder meemaakten. L’Histoire ne se repète jamais. Maar we gaan die nieuwe uitdagingen te lijf met de ervaring uit het verleden. We hebben niets anders. Dat is immers het hele leerproces. Gaat het met globale solidariteit ook zo?

Dieren doen het in feite op dezelfde manier. Je brandt je aan een vlam en blijft daar voortaan vanaf. Maar elke vlam is anders. En voor sommige van die vlammen  bouwen we in de loop der tijd immuniteit op. De vlammen veranderen en wij muteren mee. Als we geluk hebben natuurlijk.

De dinosaurussen wisten hun DNA niet aan te passen aan een veranderd leefmilieu. Wij moeten het doen met de vaak vooringenomen verhaaltjes in ons hoofd, die misschien ook niet meer van toepassing zijn. Als we er niet in slagen ze af te stemmen op gewijzigde omstandigheden is het met ons waarschijnlijk ook gedaan.

Straffen in de vorm van bloedwraak

Maar er is een historisch feit, dat moeilijk te ontkennen valt. In zijn eentje kon de mens het niet redden. Om in leven te blijven had hij anderen nodig. Net zoals wolven trouwens, die gezamenlijk op jacht gaan. Het grote verschil is hier dat sinds hij zich organiseerde als een ploegje van jager/verzamelaars, de mens in steeds grote groepen is gaan samenleven.

corona virus eerste lesje globale solidariteit
Nederzettinkjes (foto wikimedia commons)

Eerst als een kleine zwervende clan, dan in de eerste permanente nederzettinkjes, dorpjes en tenslotte stad staatjes. Daaruit groeiden weer landen, die zich na veel onderlinge vetes in meer recente tijden ook weer aaneensloten. Gemakkelijk ging dat allemaal niet. De clans ruzieden onderling heel wat af,  met die stadsstaatjes was het niet veel beter en landen zetten de traditie zonder de minste reserve voort.

En dat gaat tot op de dag van vandaag onafgebroken verder. Pas als het water aan de lippen staat, gaan we er iets aan doen. Samenwerking wordt geboren uit noodzaak, dat was bij die eerste jager/verzamelaars ook al zo. Ze sloegen elkaar regelmatig de hersens in om het sappigste stuk wildgebraad aan het kampvuur. Er waren vast boze blikken en straffen in de vorm van bloedwraak kenden ze ook al. Het begin van een taboe en daarmee een eerste aanzetje tot cultuur. Maar de dag daarop moesten ze weer gezamenlijk voor vlees in de pot zorgen. Ze zullen heel wat moeite hebben gehad zich wat solidariteit aan te leren.

Overlevingsstrategieën

corona virus eerste lesje globale solidariteit
New York, New York…(foto Pods Blog)

Zoals wij nu. Net als die primitieve Neanderthalers en Cro Magnon mensen, we zullen ons beste beentje moeten voorzetten. Klimaat en milieuproblemen zullen we -zoals inmiddels een groot deel van de mensen beseft- op wereldschaal moeten aanpakken. Als we willen overleven tenminste. En als het hier echt te vol is en we de ruimte in zullen moeten, vraagt dat een collectieve inspanning, die geen enkel land in zijn eentje aankan.

Het gaat natuurlijk allemaal uiterst moeizaam. Al het menselijk sentiment in de vorm van verwantschappen, racisme, xenofobie, wederzijds wantrouwen en misplaatste superioriteitsgevoelens opgebouwd in de loop van de menselijke geschiedenis, moet nu aan de kant. Voorheen maakten al die sentimenten deel uit van de overlevingsstrategieën van een groep. Pas op voor die stam aan de overkant van de rivier. Als ze de kans krijgen steken ze hem over, branden ons dorp plat en stelen ze onze vrouwen.

Cultuur uitvinden

Het begon met zorgen voor de directe verwanten, want het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Een leeuwin zorgt voor haar welpen. Het was  biologisch ingebakken. De stap naar een groter samenlevingsverband kon alleen gezet worden met het instellen van een pikorde, zoals we die in de dierenwereld kunnen zien. Bij mensen werden de groepen zo groot, dat ze cultuur moesten uitvinden om ze in stand te houden. Een ideologisch getint groepsverhaal, waar de stamleden zich aan dienden te houden. Wie dat niet deed werd gestraft. In een notendop is de menselijke geschiedenis niet meer dan de conflicten die daaruit voorkwamen.

corona virus eerste lesje globale solidariteit
De geschiedenis in een notendop (foto you tube)

Willen we er op deze aarde nog iets van bakken, dan kan dat niet zonder wat misschien wel het moeilijkste leerproces is uit de geschiedenis van de mensheid. We moeten onze aangeboren ideologische vooringenomenheid proberen te wijzigen. Net zoals die Cro Magnon mens moest leren niet meteen toe te geven aan zijn biologische hongerimpuls door het sappigste stuk vlees voor zichzelf te houden of weg te kapen.

Het ging hem vast niet gemakkelijk af. De moeizame taak die nu voor ons ligt, is te beseffen dat de groep waar we nu toe behoren de wereldbevolking is. Ook geen gemakkelijke opgave. Al het historisch sentiment dat we in onze geschiedenis als legitiem overlevingsmechanisme hebben opgebouwd, stelt zich daartegen te weer.

Eerste les in globale solidariteit

We zijn er inmiddels in geslaagd de economie te globaliseren, zonder dat we zelf wereldburgers geworden zijn. Globale solidariteit is nog steeds zoek. Toegegeven, er zijn mensen, die daarvan af willen en terug naar het oude vertrouwde dat alleen nog maar als hersenschim bestaat.

Maar handelsdelegaties, beurzen,  staatshoofden en andere ondernemende slimme jongens, trekken de gehele wereld over, op zoek naar de wereldmarkt. Industrieën vestigen zich in landen, waar ze dat het beste uitkomt. En met luchtvaartmaatschappijen, die een 8 miljard passagiers per jaar vervoeren, bereizen toeristen de wereld alsof het hun achtertuin is.

corona virus eerste lesje globale solidariteit
Gevecht om het sappigste stuk vlees (foto Business Insider)

Ondertussen zijn er de handelsoorlogen, de jacht op grondstoffen en wereldhegemonie en de daarmee gepaard gaande militaire conflicten. De psychologische afgrenzing van de eigen clan speelt hierbij nog altijd de hoofdrol.

Maar nu is er dat coronavirus, dat zich van grenzen niets aantrekt. We zullen het met zijn allen moeten aanpakken. Het vraagt globale solidariteit. Ook dat gaat moeizaam. Ook nu beschimpingen over en weer, xenofobie, wantrouwen en racisme en als het even kan deze wereldcrises economisch of politiek uitbuiten.

Maar hier werkt die overlevingsstrategie niet meer. We zitten met zijn allen in hetzelfde schuitje. Het coronavirus zou wel eens een eerste lesje kunnen zijn de enge groepsmentaliteit te doorbreken en een aarzelende aanzet naar globale solidariteit. Daarna kan het echte werk beginnen, zodat we ook andere problemen op wereldniveau kunnen aanpakken. De Neanderthalers hadden het er moeilijk mee. Ons zal het ook niet gemakkelijk afgaan.

 

Eerder op Trefpunt: hoe het niet moet, gooien met Zwarte Piet

 

Antonin Cee
Over Antonin Cee 160 Artikelen
Antonin Cee woont sinds eind jaren tachtig in Chiangmai en voerde themareizen uit. Hij studeerde filosofie aan de Universiteit van Montpellier in Frankrijk en werkte enige tijd als redacteur bij The Nation in Bangkok. Ook schreef hij artikelen voor verschillende Nederlandse, Belgische en Engelstalige magazines. Met zijn achttienjarige dochter vormt hij een eenoudergezin en brengt elk jaar enige tijd door in Zuid-Frankrijk. Hij publiceerde een verhalenbundel getiteld 'Inheems Kruid'. Onlangs bracht hij zijn tweede boek 'Thailand tegen het Licht' uit. Beide boeken zijn zonder verzendkosten te bestellen bij www.amazon.de.

1 Comment

  1. Dit is een goed verhaal, Antonin. Wat hebben we in het verleden van crises geleerd? De Spaans griep, de Grote Depressie, de Tweede Wereldoorlog? Alle verbeteringen gaan in kleine stapjes, dus laten we niet bij de pakken neerzitten. Ik zie, hoor en lees overal verhalen die hierop inspelen. Hoop doet leven. Wij moeten samen iets doen. Ondertussen vang ik mijn kleinkinderen op die thuiszitten.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*