Getekend, 75 jaar vrijheid, een tentoonstelling over de Japanse bezetting

De zaal van het Museon in Den Haag zit vol. Aan het woord is Peter de Haan, directeur van het Museon. De haarkleur van zijn toehoorders is overwegend grijs, zo er al van enig haar sprake is. De directeur heeft het over Vrijheid. Want dat is het thema: 75 Jaar Vrijheid. De tentoonstelling – “Getekend: Persoonlijke verhalen over de Japanse bezetting” – is het startpunt van een jaar vol activiteiten en tentoonstellingen in het kader van 75 Jaar Vrijheid en 75 jaar VN. 75 jaar geleden op 15 augustus was namelijk het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog.

André van Leijen, Getekend, 75 jaar Vrijheid, tekening1

Afgelopen zondag werd de tentoonstelling geopend: meer dan honderd tekeningen gemaakt in gevangenschap tijdens de Japanse bezetting. De eerste vijftig zullen te zien zijn tot 7 juli; daarna volgen de overige tekeningen tot september 2020. Het zijn niet alleen tekeningen die heimelijk gemaakt werden in de barakken in Indonesië. Ook voorwerpen en verhalen getuigen van de bestiale omstandigheden waaronder de gevangenen leefden.

André van Leijen, Getekend, 75 jaar Vrijheid, tekening2

Hoe is het mogelijk dat zij in staat waren dergelijke kunst te maken, vraag je je af. Hoe kwamen ze aan hun materiaal en hoe wisten ze dat te verbergen voor de Japanners? Zo is er een houten klomp te zien, waarvan de hak weggedraaid kan worden. In de holte van de hak zat een briefje. En dat briefje is bewaard gebleven, zodat we het nu met eigen ogen kunnen  lezen.

Of de ukelele die door de Ambonezen in het kamp gemaakt was van stukken brandhout, klapperdoppen en telefoondraden, zoals zangeres en ukelelespeler Jessica Manuputty vertelt. En als er geen instrumenten waren, dan werden die instrumenten met de mond nagebootst, vertelt violist Rugiero Vitalis. Hij speelt het largo uit de negende symfonie van Antonín Dvořák, zoals het vrouwenkoor dat deed in het vrouwenkamp, maar dan zonder instrumenten.

En dan zijn er de verhalen, in het geheim opgetekend en nu op de tentoonstelling te beluisteren via een audiotour of een speciale app op je mobiel. Veel van die verhalen dreigen verloren te gaan, vertelt performer Robin Block. Hij was zes jaar geleden op Java. Sommige verhalen uit de Japanse bezetting worden verteld, zegt hij. Dat zijn de leuke. Over de nare verhalen wordt gezwegen.

Tenslotte is er een film waarin overlevenden aan het woord komen tezamen met hun kleinkinderen. Want het is belangrijk, dat de jeugd beseft wat voor een groot goed het is om in vrijheid te leven, zegt directeur Peter de Haan. Daarom is de tentoonstelling interactief gemaakt, zodat deze de jeugd aanspreekt.

André van Leijen, Getekend, 75 jaar Vrijheid, Barak

Zelf ben ik in vrijheid geboren, vlak na de Tweede Wereldoorlog. In ben in vrijheid opgegroeid in de jaren 60 in Amsterdam. Maar besef ik dat? Vrijheid is zo normaal voor mij. Zelfs als ik langs de tekeningen loop, hoe aangrijpend ze ook zijn, dan nog dringt het niet tot me door wat een voorrecht het is om in vrijheid te leven. Ik denk dat het pas doordringt, zodra je in onvrijheid leeft.

André van Leijen, Getekend, 75 jaar Vrijheid, Vrouwenkamp

De grijze hoofden knikken bij de woorden van directeur Peter de Haan. Misschien dat zij het begrijpen, maar niet de enkele jongeling in de zaal. Of een boomer van vlak na de oorlog.

Getekend. Persoonlijke verhalen over de Japanse bezetting.
Te zien in het Museon in Den Haag tot september 2020.

De foto’s zijn door mij op de tentoonstelling gemaakt.

André van Leijen
Over André van Leijen 175 Artikelen
André van Leijen (1947) is schrijver en bioloog. Hij heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw vijf jaar over de wereld. Inmiddels zijn ze terug in Schiedam, waar André een boek heeft geschreven over zijn belevenissen. Het is te bestellen via bol.com, via alle boekhandels in Nederland en via het redactieadres van Trefpunt Azië: post@trefpuntazie.com Titel: Beste Reizigers ISBN: 978-94-6345-888-7 Prijs: 14,95.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*