Een geschiedenis van Isan 29


Isan Travels 1883-1884
Volkeren van Isan & Mekong; hun handel en wandel.

Hoofdstuk 13; van Loey naar Dansai, KhenThao en Nam Pat

 

Afstand totaal 500 km tussen 1 en 19 maart 1884. De medewerkers zijn Top en Kim, ‘wij’ in het verslag.

 

Dansai

Dansai
Dansai

‘ Wij gaan te voet en hebben vijf mannen als begeleiders die we ieder dorp moeten wisselen; de streek barst van dieven en rovers.

Het gaat berg op, berg af, moeten minstens zeven keer dezelfde rivier oversteken en slapen soms in dorpjes met geen tien hutten. Gelukkig treffen we overal dragers aan om in te huren. Het voordeel van lokale dragers is dat men je om drie uur in de middag vertelt te stoppen omdat het volgende dorp te ver ligt, en dat met rovers in de bossen….

Op 9 maart komen wij aan in Moeuong Dansai. ‘

Erik Kuijpers, Isan 29, rovers
Dansai

‘ Dansai heeft een veertig hutten aan de oevers van de Houe Kham Man, geplaatst tussen fruitbomen. Het dorp ligt hoog tegen overstromingen en wij vinden het maar koud hier in de bergen. De vrouwen zijn klein, donker en dragen Lao rokken; de mannen kleden zich in Siam stijl en hebben baarden. Er is nauwelijks iets te koop in deze arme streek. ‘

Lak

‘ Het hoofdproduct hier is lak. De takken met de kweek worden gebonden aan de ‘sangke’ boom in februari en de oogst is in september. ‘

Erik Kuijpers, Isan 29, rovers
Lakboom

Gewoontes

‘ Men produceert kalk uit kalksteen. In Ban Bo maakt men zout uit een natuurlijke bron met een onuitputtelijke voorraad zout water. Ze winnen zout door verdamping. Daarnaast verzamelt men bijenwas dat verhandeld wordt naar naburige streken, en het zout gaat naar Korat met ossen. De handel gaat in twee samengebonden manden hangend over een os die tijdens de reis een muilkorf draagt.

Bijgeloof is hier nadrukkelijker aanwezig dan elders. Als ze de lak verzamelen wassen ze zich niet want de parasieten moeten met rust worden gelaten; anders wennen de laktorretjes niet aan de nieuwe takken….

Bij het zout maken mag je niet alleen niet in het water spuwen maar je mag ook niet vloeken want anders borrelt het water niet op. Doe je het toch dan moet je aan de goden offeren. Ieder jaar bij het begin van de oogst brengt men geschenken voor de goden: kam, spiegel, rode hoofddoek, witte jurk, een Lao hemd, varkens, eenden en kippen.

En wat daarvan niet tijdens het feest wordt geconsumeerd gaat naar de ‘nang tiem’, de vrouw die de geesten vertegenwoordigt.

Je mag hier geen geweer afschieten. Wie dat wel doet krijgt darmpijnen en zal de voorouders gezelschap gaan houden als hij niet de geesten een offer brengt: twee kippen, vijf kaarsen, vijf bloemen en vijf wierookstokjes. ‘

Weerwolven

‘ Net als de Cambodjanen gelooft men in een vrouwelijke weerwolf, de ‘smerr’. Dit is het verhaal van enkele jaren geleden.

Een man komt terug van een reis en heeft toverkunsten geleerd; hij neemt mee een fles olie en wat bloem om voorspellingen te doen. Hij hangt dat heel hoog in zijn hut want zijn vrouw mag er niet bij. Maar zij doet dat precies wel en smeert zich met de olie in. Dat ruikt lekker.

Doch dan gaat haar hart tekeer, ze wordt uitbundig en wil het bos in rennen. Dat ziet haar man die snel bezweringsformules prevelt en haar achtervolgt. Daar loopt zij op alle vier en achteruit, met drie tijgers op haar hielen die weten dat ze een vrouwtjestijger gaat worden.

De man posteert zich achter een boom en kan een touw om haar nek gooien. Ze staat op; de tijgers druipen teleurgesteld af.

Met de hulp van monniken en heilig water gedurende zeven dagen komt zij bij zinnen. De fles magische olie is bestemd om mensen onkwetsbaar te maken voor kogels en tijdens bokswedstrijden…..’

Erik Kuijpers, Isan 29, rovers
De positie in Laos provincie

Deel 29 foto 01 kaart 01

‘ Wij lopen met dragers in noordelijke richting en komen aan de kruising in Ban Bo Then. Ook hier produceert men zout.

Wij lopen hierna door bergen in oostelijke richting waar Moeuong Khen Thao ligt, de provinciehoofdstad. ‘

Gewoontes

‘ De stad heeft 150 huizen met strooien dak en geplaatst onder fruitbomen. De vrouwen zijn knap maar met plompe heupen en hebben het haar kort. Ze dragen de sin(h), de Lao rok, en versieren zich met gouden en zilveren arbanden en hebben een zilveren of gouden pin in hun oren.

De mannen zijn onbeschaamde opscheppers zonder respect voor de mandarijnen maar dat is normaal in bergachtig gebied. Mannen en vrouwen gokken met kaarten, dobbelen, zuipen alcohol en roken opium. Zelfs de jonge dochters van de chau hebben uitgemergelde gezichten van opiummisbruik.

Siamese gewoontes doen hun intrede: vrouwen baden zich niet meer naakt. Men teelt rijst en ze vissen met netten; de vis wordt gegeten na een proces van rotting. De Chinezen in het stadje doen in katoen, snijgerei en lucifers. Er is hier handel in olifanten tot aan Burma toe.

Erik Kuijpers, Isan 29, rovers
Tempel Ken Thao

Gaat een man dood en heeft hij kinderen van twee vrouwen dan krijgen de kinderen van de eerste vrouw tweederde van zijn bezit. Maar zorgden de kinderen van de tweede vrouw in zijn laatste dagen voor hem dan krijgt ieder kind evenveel. Dat is Siamees recht.

Dat geldt ook voor de monnik die ‘flagrante delicto’ werd betrapt met een jonge vrouw. Onder oud Lao recht zouden ze vastgebonden in een smadelijke rondgang door het dorp zijn gevoerd; nu krijgen ze beiden een forse boete. ‘

Naar het Westen

‘ Wij verlaten Ken Thao en gaan naar Moeuong Nam Pat en dat ligt achter de bergen bij Bo Then waar wij al waren. Die bergen vormen de waterscheiding tussen het stroomgebied van de Mekong en de Menam en we passeren plateau na plateau tot we afdalen richting Nam Pat. Dit is ons eerste bezoek aan het Menam bassin. ‘

 

Erik Kuijpers, Isan 29, rovers
Overzichtskaartje Uttaradit

Toelichtingen

Bron: Isan Travels; Northeast Thailand’s Economy in 1883-1884; by Étienne Aymonier

Laotianen; bedoeld zijn mensen van het bereisde gebied, het huidige noorden van Cambodja, zuidelijk Laos en de Isan.

Kaart 1 geeft een onjuist beeld van de positie van Khen Tao, ware naam KenThaaw. Die plaats ligt op dezelfde hoogte als Ban Bo Then waar men weer Thailand in gaat. Ken Thaaw ligt een paar kilometer noordelijk van de Mekong dus vrijwel op de grens met Thailand.

Lak wordt geproduceerd door insecten op de boom Combretum quadrangulare, in Cambodjaans Songke/ Sangke. Wie wil lezen over verwerking van de lak: http://unesdoc.unesco.org/images/0016/001631/163184m.pdf
en zie pg 55 voor de lakinsecten, de carteria lacca op genoemde boom. De boom levert ook geneesmiddelen tegen spoelwormen.

Flagrante delicto; een heterdaadje…
Nam Pat; thans Nam Paat in de provincie Uttaradit, Thailand.

Afbeeldingen anders dan de kaarten:

Stad Dansai, 2016; Own work assumed (based on copyright claims)., Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1089144

Combretum Quadrangulare; By New Moon at vi.wikipedia – Own workTransferred from vi.wikipedia, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=16923618

Sayniabuli, ook wel Xiagnabouli, provincie van Laos, Door Infernoapple – File:Provinces of Laos.svg, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=14976838

Ken Thao, Siphoum temple; thanks to http://sayaboulytourism.com/Siphoum%20Temple.html

Provincie Uttaradit, positie in Thailand; Door NordNordWest – self-made, usingThailand location map.svg, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6595980


Erik Kuijpers
Over Erik Kuijpers 862 Artikelen
Erik Kuijpers (1946) werkte 36 jaar als aangiftemedewerker inkomsten- en vennootschapsbelasting. In 2002 emigreerde hij naar Nongkhai in Thailand waar ook zijn partner en pleegzoon wonen. Erik pendelt nu afhankelijk van de seizoenen tussen Thailand en Nederland