Een geschiedenis van Isan 23

Isan Travels 1883-1884
Volkeren van Isan & Mekong; hun handel en wandel.

Hoofdstuk 10; van Dhatou Penom naar Nongkhai (deel 1 van 2)

 

De route voert over de Mekong, is 400 km lang en duurt van 16 januari tot 10 februari 1884. Op de kaart is de route in vier stukken geknipt. “Wij” zijn in dit verhaal de medewerkers Top en Kim.

Richting Sayahbouri

Erik Kuijpers, Isan 23
Afstand 90 km

‘ Wij gaan per prauw; hebben bootshaken en gaan maar langzaam tegen wind en stroming op. Het is 16 januari 1884. Zowel aan Siamese als aan Lao kant passeren wij kleine dorpen waarvan er een verlaten is vanwege cholera.

De Mekong heeft hier eilanden met tabak en katoen. Wij gaan op weg naar Sayahbouri en de eerste grote plaats die wij tegenkomen is Moeuong Lokhon. De aanbevelingsbrieven gaan met een ambtenaar mee naar de oppahat en andere hooggeplaatsen. Morgen mogen wij ons paspoort laten zien aan de chau. Voor ons wordt een sala gereedgemaakt. ‘

Erik Kuijpers, Isan 23
Sao Lak Mueang Nakhon Phanom (City Pillar Shrine)

‘ Moeuong Lokhon heeft een 300 huizen langs de oever van de rivier op enigszins verhoogd liggend terrein. Achter de stad liggen de rijstvelden die nu en dan overspoeld worden. De stad heeft vijf pagodes elk met tien tot twintig monniken.

De bevolking houdt zich bezig met rijst, kantoen en tabak. Maar vist ook in de Mekong en handelt in sisiet die wordt ingevoerd uit Nongkhai en naar Korat gaat. ‘

Twisten….

‘ Wij horen dat de chau verwikkeld is in een vreemde rechtszaak.

Twee mensen van Lokhon hadden herrie met een man van Kalasin. Toen ze dronken werden vermoordden ze de man maar diens baas klaagde bij de chau, die oordeelde dat slechts EEN Lao man de moord had begaan.

Het duurt de ondernemer nu ineens te lang en hij beschuldigt de chau zijn eigen mensen voor te trekken en wil de zaak in Bangkok voor laten komen. Het gaat om geld; is het een 1-tegen-1 gevecht dan is de schadevergoeding 120 tical, bij meer moordenaars vier keer zoveel….

Vermoord je een dief die je op heterdaad betrapt dan kost dat zes tical voor de staat en zes voor diens weduwe voor de crematie…. ‘

 

Erik Kuijpers, Isan 23, huwelijksaanzoek
De brug naar Laos (2011)

Naar Tha Uthen en Sayahbouri

‘ Op 22 januari verlaten wij de stad met twee prauwen en zes peddelaars die de bootshaken hanteren tegen de wind en de stroming. Morgen zullen wij Outhen bereiken.

Erik Kuijpers, Isan 23, huwelijksaanzoek
Phra That Tha Uthen

‘ Wij nemen onze intrek in de sala. De hoofdstad van deze regio heeft een 200 hutten omringd door boomgaarden: kokosnoot, areca, mango, sinaasappel, jackfruit en banaan.

Hier woont een bevolkingsgroep anders dan de gewone Lao. Men noemt ze Nha, uitspraak Gnia.

Hun taal is anders en de roeiers vinden ze er knapper uitzien. De vrouwen zijn slank en dragen zilveren armbanden en een gestreepte rok; zij dragen liever rood dan het veel voorkomende geel. De mannen hebben hun haar op de Siamese manier maar dragen korte baarden en de ‘langouti’, de toga van zijde en katoen.

Het zijn goede mensen; minzaam, gastvrij en geen grote zuipers. Toch drinken ze alcohol en wel ‘lao hai’ dat ze als volgt maken:

Ze pellen kleefrijst, bedekken dat met rijstbloem en persen dat in een kruik die hermetisch gesloten wordt met natte as. Er moet een ferment in maar welke zeggen ze ons niet. Twee dagen later al kun je het drinken door een bamboe pijpje tot op de bodem te drukken. Daar doen ze later water in en het proces herhaalt zich tot de bittere smaak van het ferment weg is. Hiermee bereiken ze de dronkenschap zo commuun onder de Lao ‘

Gewoontes, huwelijk, voorvaderen

‘ Hun gewoontes wijken wat af van de gebruiken die wij al hebben gezien.

Ouders van een dochter kunnen haar geliefde dwingen te betalen met een buffel en drie ticals in geld. Mocht ze zwanger raken en hij niet met haar trouwen dan betaalt hij twaalf tot zestien ticals. Maar trouwt hij wel met haar dan kost het meer: een buffel, twintig ticals en het eten voor de bruiloft.

De voorvaderen verlangen ook een buffel bij het feest maar laten het eten daarvan over aan de levende mensen. Deze gewoontes worden herkend als gewoontes van wilden uit omringende gebieden.

In deze gemeenschap wordt de vrouw ten huwelijk gevraagd door oudere vrouwen die vier pakken in bananenblad gerold betel en sisiet aanbieden. Aanvaarden de ouders van het meisje dan pruimen ze, ter plaatse, twee van deze pakjes; de andere twee gaan terug naar de ouders van de jongeman. Dit is de inleidende formaliteit voor het huwelijk.

Daarna komt het officieel verzoek en dan volgt het massaal pruimen van acht pakjes geplaatst in een ijzeren schaal en begeleid door een tical; de familie van de bruid neemt de munt samen met de helft van de pakjes. Op de dag van de bruiloft wordt de buffel geleverd en worden de geliefden verbonden met katoendraad.

Wij varen nu naar Sayahbouri. Het is een kleine plaats zonder rijstvelden; rijst wordt gekocht. Men verkoopt kardamom en daar betaal je geen belasting over. ‘

Naar Pak Ding

Erik Kuijpers, Isan 23, huwelijksaanzoek
Afstand 110 km

‘ Wij gaan stroomopwaarts tot aan de zijrivier, Houe, met de naam Pak Ding.

Op 30 januari na vier dagen roeien en werken met de bootshaak passeren wij de plaats waar de Pak Ding de Mekong in stroomt.

De plaats Pakkading passeren wij maar varen door tot Ban Hat Phai Mai waar we de nacht doorbrengen. De Mekong maakt hier een bocht en wij zullen vanaf hier strikt naar het westen en zuidwesten varen richting Nongkhai. ‘

 

Toelichtingen

Bron: Isan Travels; Northeast Thailand’s Economy in 1883-1884; by Étienne Aymonier

Laotianen; bedoeld zijn mensen van het bereisde gebied, het huidige noorden van Cambodja, zuidelijk Laos en de Isan.

Sayabouri; het kleine Chaiburi net ten noorden van Tha Uthen aan de Mekong.
Moeuong Lokhon; Nakhon Phanom.
Pak Ding; zijrivier maar ook de stad Pakkading in Laos.

Ferment; stof die gisting veroorzaakt.

Afbeeldingen anders dan de kaart(en) uit het boek:

City pillar shrine, Nakhon Phanom; Von Hdamm – Eigenes Werk, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6906526

Brug bij Nakhon Phanom; Von Yothin M – Flickr: IMG_1469, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=19484530

Phra That Tha Uthen; Oatz assumed (based on copyright claims). – , Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2167939

Erik Kuijpers
Over Erik Kuijpers 705 Artikelen
Erik Kuijpers (1946) werkte 36 jaar als aangiftemedewerker inkomsten- en vennootschapsbelasting. In 2002 emigreerde hij naar Nongkhai in Thailand waar ook zijn partner en pleegzoon wonen. Erik pendelt nu afhankelijk van de seizoenen tussen Thailand en Nederland