Een geschiedenis van de Isan 14

Isan Travels 1883-1884
Volkeren van Isan & Mekong; hun handel en wandel

Hoofdstuk 5; van Sting Treng naar Attopoeu (deel 2 slot)

Oktober 1883. Kim en Nou, begeleiders van de schrijver, zijn op reis in Cambodja en Laos. Hun verslag hierna in de ‘wij’ vorm. De afstand in deel 13 is hemelsbreed 170 km.

In en rond de stad Attopoeu

‘ De stad ligt daar waar de rivier samenvloeit met de Se Khman en is gebouwd op beide oevers. Twee pagodes zijn er en 500 tot 600 hutten. Er komen maar weinig vreemdelingen want de regio is ongezond; in de regentijd wordt de rivier onstuimig en overstroomt de oevers en daarna de vloer van de hutten.

De meiden hier zijn losbandig van aard, laten zich graag gaan en kopen goud voor oorbellen, ringen en armbanden. Rijk of arm, slaaf of van stand, het is alles echt goud wat er blinkt.

De huidige baas, wiens stam al generaties lang de chau levert, woont netjes en zit er goed bij voor een Lao. Eerlijk gekregen of niet, de tekenen van zijn waardigheid, kisten, urnen en schalen, zijn allemaal van goud.

Hij zit in een afgelegen provincie en heeft de status van koning aangenomen. Hij gaat alleen buiten onder een paraplu, een gevolg van bewakers voor en achter hem, en de bewoners werpen zich ter aarde voor hem.

Maar hij had laatst toch pech. Hij had een van zijn onderdanen slecht behandeld; dan komt er net een gezant uit Bangkok en die man gaat daar klagen. De chau voelt dat dit niet goed kan aflopen en kalmeert de zaak met 4 pikuls goud of 640 bars ofwel 64.000 francs. Om zo’n groot bedrag bij elkaar te krijgen moest ie het goud van zijn vrouwen verkopen….’

Krokodil

Erik Kuijpers, Isan 14, Krokodil
Aanbeden krokodil

‘ Op de top van de berg Phou Luong ten NO van Attopoeu vinden we een groot standbeeld van een krokodil in zandsteen; kop naar het noorden, staart naar het zuiden. Het beeld krijgt offergaven. Als het gras bij de krokodil ruimschoots groeit bij het begin van het jaar dan is er regelmatig regen, de oogst overvloedig en is er welvaart in het land. Maar groeit er geen gras dan komt er rampspoed. ‘

Goudwinning

Goudpan

‘ Het betaalmiddel in Attopoeu is goud. Dit is uniek voor Laos. Men weegt op een kleine weegschaal en de gewichtseenheid is de tical en die is zo veel als 32 korrels van de grote rode rijstkorrel van het land.

In dit jaar wordt goud gewisseld voor 12 tot 16 keer het gewicht in zilver. Goud wordt vooral gewonnen door de wilden nabij Ta Pak op een zes dagmarsen van Attopoeu. Men ‘wast’ het zand en dat doen vooral de vrouwen.

Maar wij zien ook een andere vorm van goudwinning.

Vrouwen breken de modderige bodem open met een staaf en mengen het met water in een schaal. De losse modder scheppen ze er uit en dan blijft de harde modder met goudstof achter en dat gaat in bamboe pijpen die in de bedding staan. Is die pijp vol dan herhalen ze de bewerking zorgvuldiger. In de bamboe pijpen blijft tenslotte een restje aarde met goudstof over.

Erik Kuijpers, Aymonier
Goudpan

Die inhoud wordt door een doek gefilterd en gedroogd in de zon; daarna leggen ze dat op een stuk huid en blazen de stof uit elkaar en tenslotte blijft het goudstof liggen dat opgeveegd wordt met de veren van een vogel. Afhankelijk van geluk en vaardigheid verzamelt men tussen 2 en 15 gram goudstof per dag. ‘

Een zakelijk geschil

‘ Wij maken hier een verschil van mening mee. De rechter moet beslissen in deze zaak:

A van stam A verkoopt twee buffels aan B van stam B. Hij vraagt tevergeefs om betaling en hoort dat B de buffels gaat verkopen. Hij beklaagt zich bij de dorpsoudste en die adviseert de buffels terug te halen en dat doet hij. Dus is er herrie en een rechtszaak.

Van beide stammen komen honderd gewapende mannen mee die tijdens de zitting tegenover elkaar staan want je laat een stamgenoot niet in de steek. En wie straks het geschil verliest betaalt met een olifant of met een slaaf……’

Het leven van de wilden

‘ Het gebied waar de wilden leven is bergachtig, koud en door hun methode van landbouw kaal. De aarde bevat keien. Ieder dorp van een twintigtal hutten beschermt de toegang door kuilen met speren er in en dat veroorzaakt lelijke wonden of de dood.

Jongens en meisjes hebben hun bovenste snijtanden laten afvijlen tot de rand van het tandvlees. Jongens hebben hun haar kort op de kruin maar in de nek lang en in een knot gedraaid. Ze dragen een enkel stuk stof om hun naaktheid te verbergen.

Meisjes en vrouwen dragen een korte zwarte jurk tot de knie en over hun borsten een mouwloos hemd. Als ze baden gaat de jurk uit; ze schamen zich alleen voor hun bovenkant….. Hun oren zijn doorboord en daarin dragen ze kurk als versiering en aan hun polsen hebben ze armbanden.

De muren van hun hutten zijn van bamboe latwerk en het dak is van bamboeblad. Als ze bladeren branden wordt de as gebruikt als armzalige vervanger van zout want dat is hier schaars. ‘

Erik Kuijpers, Isan 14, Krokodil
Gifplant

‘ Ze hebben sabels en speren, kruisbogen die pijlen afschieten die vergiftigd zijn met het residu van gekookte chhak. Ze gebruiken geen potten om rijst te koken maar vullen een bamboepijp met rijst en water en leggen dat in het vuur. Mannen en vrouwen roken maar mijden betel.

Ze zijn gek op een soort bier dat ze als volgt maken.

Ze stampen rijstalcohol met dropkruid, bladeren van suikerriet, wortels van rom deng en pong ro tot kleine stukjes. Dat wordt gedroogd en gaat in een grote kruik met gekneusde kleefrijst en water. Na fermentatie heb je een smakelijke godendrank. ‘

Erik Kuijpers, Isan 14, Krokodil
Doopkruid

‘ Deze mensen worden als beesten opgejaagd voor de slavenhandel. Groepen jagers omsingelen een dorp, vallen bij het krieken van de dag aan, wie zich verzet wordt gedood, en vrouwen en kinderen worden in een schandblok meegevoerd.

De landen hier staan onder Franse invloed. We mogen hopen dat zij aan die praktijken een eind maken. Je kunt niet zonder de lokale heersers, wel, maak die dan verantwoordelijk voor het uitbannen van de slavenhandel en slavernij.

Gelukkig kun je ook op andere dingen jagen. Er zijn olifanten, neushoorns, wilde ossen, buffels en wilde zwijnen die hier ruimschoots rondzwerven. ‘

==

Toelichtingen

Bron: Isan Travels; Northeast Thailand’s Economy in 1883-1884; by Étienne Aymonier

Grote delen van de Isan zijn in deze periode Laotiaans dus dat woord wordt gebruikt.

Tical, gewichtseenheid van goud in Attapeu. Ongeveer 16 gram zegt het boek; de gewichtseenheid van Thais goud is de baht en is 15,16 gram voor 96,5% Thais goud.

Chhak, ook slak, gif; van de Datura Metel, Duivels Trompet (Linnaeus in 1753), bevat Tropane Alkaloid en kan dodelijk giftig zijn.

Romdeng; soort kardamom.
Pong ro, ook bang hao, in Lao dok phen of mak kho som, in Thais pan rua of pan rong, in Isan ta khro; de Schleichera trijuga, fruit van een boom met oliehoudend zaad. https://en.wikipedia.org/wiki/Schleichera

Dropkruid; flower of Scoparia dulcis, Scrophulariaceae species

Afbeeldingen anders dan de kaart(en):

Krokodil; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/WatPhuCrocodile.JPG By Mattun0211 (Own work) [CC0 or CC0], via Wikimedia Commons

Goudpannen; By Yvan.pujol – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=16159682

Gifplant; By Francisco Manuel Blanco (O.S.A.) – Flora de Filipinas […] Gran edicion […] [Atlas I].[1], Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=5540220

Dropkruid; By Deepugn – Own work, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=14672768

Erik Kuijpers
Over Erik Kuijpers 651 Artikelen
Erik Kuijpers (1946) werkte 36 jaar als aangiftemedewerker inkomsten- en vennootschapsbelasting. In 2002 emigreerde hij naar Nongkhai in Thailand waar ook zijn partner en pleegzoon wonen. Erik pendelt nu afhankelijk van de seizoenen tussen Thailand en Nederland

1 Comment

  1. Mooi afgerond artikel. We hebben alweer veel ingezien.
    En ook hier kwamen de slavenhandelaars nog rekruteren.
    Nog! We zijn 1884 en Denemarken, Engeland, Frankrijk, de VS hebben al wettelijk tientallen jaren ervoor het slavendom afgeschaft.
    Maar de rest van de wereld ging blijkbaar lustig door met de slavenjacht en -handel.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.