G20: Westen zonder Trump maar met ‘Mercron’


Peter van Nuijsenburg, Backbencher, Biertent, Merkel, G20

Hamburg verkeert komende week in staat van beleg. De G20, de jaarlijkse wapenschouw van de 20 belangrijkste westerse geïndustrialiseerde staten (VS, Duitsland, Japan, enz.) en “opkomende landen” (China, India, Rusland enz.) is in town. Dat betekent vaak demonstraties van de diverse antiglobaliseringsclubs, rellen, traangas en bloedneuzen. De stadsguerrilla zal vermoedelijk de uitkomsten van het evenement naar de achtergrond dringen. Dat is ook gebruikelijk. Meer dan een communiqué met hooggestemde platitudes levert de G20 namelijk zelden op.

Maar deze G20 zou wel eens historisch kunnen worden.

Het “Westen” voelt zich steeds minder vertegenwoordigd door zijn ooit onaantastbare leider, de VS. Sinds Donald Trump in het Witte Huis zit, is de frontale aanval geopend op zo ongeveer alles wat ooit de Transatlantische Alliantie uitmaakte. De oppertwitteraar heeft zich terug getrokken uit het klimaatakkoord van Parijs, een belangrijk handelsverdrag verscheurd, een bommetje onder de Nato gelegd, zijn bewondering uitgesproken voor Vladimir Poetin, Recep Tayyip Erdogan, een assortiment Arabische despoten en andere zogeheten sterke mannen met een diepgevoelde minachting voor democratie en mensenrechten.

In de persoonlijke omgang mist hij tact en dat diplomatie finesse, nuance en enig inlevingsvermogen vereist schijnt niet tot hem te willen doordringen. Zeggen dat Trump in Hamburg een ongewenste gast is, is misschien overdreven, hoewel waarschijnlijk niet erg, maar dat veel deelnemers blij zullen zijn als de Air Force One weer vertrekt, staat wel vast.

Het Westen moet dus op zoek naar een nieuwe leider. Er is maar één kandidaat en dat is bondskanselier Angela Merkel. Het is geen rol die ze graag op zich schijnt te nemen, dat zit niet in haar karakter. En dan is er de bekende historische reden, de “Altlasten”van het nationaal-socialisme en WO II. Wie denkt dat dit inmiddels rijp is voor het vergeetboek, is kennelijk de Griekse reacties vergeten tijdens het hoogte/dieptepunt van de eurocrisis. Merkels portret werd in de pers voorzien van de bekende snor en op de mouw van haar jasje verscheen de bekende armband met het bekende kruis. Dat komt nog altijd hard aan in Duitsland. De schaduw van het verleden mag geen zonsverduistering meer veroorzaken, ze is er nog steeds.

Merkel heeft voor haar nieuwe missie een partner nodig waardoor het geen uniek Duitse onderneming wordt. De EU geeft haar de vereiste rugdekking maar de echte steun moet komen van Frankrijk, van de as Parijs-Berlijn. De afgelopen 10 jaar had Merkel het wat dat betreft niet getroffen. Onder de presidenten Nicolas Sarkozy en Francois Hollande was Frankrijk een tobberige metgezel geworden met een economische kater en steeds zichtbaarder lijdend onder een minderwaardigheidscomplex tegenover de succesvolle oosterbuur.

Peter van Nuijsenburg, Backbencher, G20, Merkel, Trump
Foto Clemens Bilan/EPA

Dat zou kunnen veranderen met de nieuwe Napoleon in Parijs, Emmanuel Macron. Macron krijgt na zijn verpletterende overwinningen in presidents- en parlementsverkiezingen de kans de Franse malaise aan te pakken. Als hij zijn hervormingen weet door te zetten, niet bezwijkt voor de “druk van de straat”, waar de oppositie, vakbeweging en (extreem)links zich zal concentreren, zou hij Merkels partner kunnen worden. Er is, nogal voorbarig, zelfs sprake van de twee-eenheid “Mercron”. In elk geval is duidelijk dat Mer meer rapport heeft met Cron dan ze ooit had met zijn voorgangers.

Het lijkt ze ook mee te zitten. De EU is in rustiger vaarwater gekomen. De economie draait in de meeste landen redelijk tot goed, de vluchtelingencrisis lijkt onder controle, het rechtse populisme voorlopig afgeslagen, Brexit vooral een probleem voor de Britten. Politiek-psychologisch zou dit wel eens het moment kunnen zijn voor een Europese leidersrol. Zonder spierballenvertoon en schuimbekkende grootspraak, uiteraard, in de wetenschap dat Europa militair allesbehalve een leider is, maar met de wijsvinger in de juiste marsrichting.

Merkel heeft daar de afgelopen weken al een voorschot opgenomen. Eerst heeft ze Europa in haar inmiddels befaamde Beierse biertent-rede gemaand dat “de tijden dat we op een ander kunnen vertrouwen goeddeels voorbij zijn”. Geen retoriek waar de vonken vanaf spatten, dat kan Merkel niet, maar de boodschap was helder. Met die “ander”, de VS onder Trump, kunnen eigenlijk geen zaken worden gedaan. Europa moet voor meer en beter zichzelf opkomen.

Peter van Nuijsenburg, Backbencher, Biertent, Merkel

De biertent-rede was ook en misschien vooral, voor binnenlands gebruik. In september zijn er Bondsdagverkiezingen en de concurrentie, de sociaaldemocratische SPD, mag niet met de wijdverbreide anti-Trump-stemming aan de haal gaan. Hoe dan ook, het punt was gemaakt.

En afgelopen week zette Merkel er in haar regeringsverklaring voor de G20 een tandje bij. Trump werd weer niet genoemd, maar “wie denkt dat met isolationisme problemen kunnen worden opgelost, maakt een enorme vergissing”. Ze was ook niet van plan de meningsverschillen met de VS te verdoezelen. “Dat zou niet goed zijn en dat ga ik dus niet doen”.

“Mercron” zou voor die nieuwe leidersrol inderdaad de geëigende combinatie kunnen zijn. Macron kan voor het nieuwe elan zorgen en Merkel staat als altijd garant voor de competentie en stabiliteit. Ze moet nog wel in september de verkiezingen winnen, geen gelopen koers, al heeft ze in de peilingen een enorme voorsprong. Haar positie als nieuwe “wereldleider” zou voor de kiezers haar onmisbaarheid in het Kanzleramt nog duidelijker kunnen onderstrepen.<>

 


Peter van Nuijsenburg
Over Peter van Nuijsenburg 240 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.