De filosofie van de elite in Thailand

De revolutie in juni 1932 onder leiding van de burger Pridi Phanomyong (foto rechts) en de militair Plaek Phibunsongkhraam, die de absolute monarchie omzette in een constitutionele monarchie, heeft het debat over een passende bestuursvorm voor Thailand niet doen verstommen. In de ruim tachtig jaar sindsdien zijn er twaalf succesvolle staatsgrepen geweest, twee succesvolle bloederige volksopstanden (1973 en 1992) en een aantal even bloederige maar niet-geslaagde demonstraties en werden er negentien nieuwe grondwetten geschreven. Thailand leeft nu al weer drie jaar onder een militaire dictatuur met een onzekere toekomst over het herstel van de democratie. Wat is de achtergrond van deze voortdurende strijd? Welke botsende maatschappelijke en staatskundige  ideeën liggen er aan ten grondslag?  Hier beschrijf ik de filosofie van de heersende klasse die gekend moet worden om die strijd te begrijpen.

Over goede en slechte mensen

 

De elite, ook wel heersende klasse,  in Thailand eist het alleenrecht op Thailand te besturen. Alleen zij zouden dat op een goede wijze kunnen doen. Ik bespreek hier de opvattingen die daar aan ten grondslag liggen.

Twee opmerkingen vooraf. In de filosofie van de heersende klasse speelt het boeddhisme een grote rol maar of dat ook de werkelijke of de juiste principes van het boeddhisme weerspiegelt is maar de vraag. Persoonlijk denk ik maar ten dele maar ik ga daar verder niet echt op in.

Verder is het evenzeer de vraag in hoeverre de Thaise bevolking nog achter deze ideeën staat. Ook hier moet ik een slag om de arm houden. De meeste literatuur en mijn eigen ervaringen zeggen dat nog maar een betrekkelijk klein gedeelte van de Thaise bevolking deze in rots gehouwen hiërarchische waarden uit het boeddhisme volledig aanvaardt.

Heilige Drieëenheid van elke heersende klasse

Karma

‘Karma’ is een Sanskriet woord en betekent letterlijk ‘daad, actie’, in het Thais is het ‘kam’. Als religieus begrip wordt er onder verstaan de som van al iemands goede en slechte daden in alle vorige en in dit leven. Daarbij moet opgemerkt worden dat intentie, bedoeling, een essentieel onderdeel is van de daad. Iemand die veel geld schenkt aan een tempel en dat rond bazuint om zijn eigen reputatie te verhogen, pleegt geen goede daad.

Het begrip ‘karma’ is innig verbonden met het begrip reïncarnatie, wedergeboorte. Het is het opgebouwde goede en slechte karma dat bepaalt hoe je herboren wordt. Simpel gezegd: een koning is koning door zijn vele verdiensten verworven in zijn vorige levens, een keuterboertje heeft een zeer beperkt karma opgebouwd. Maar beiden kunnen in dit leven hun karma verbeteren of verslechteren.

Iemand kan zijn eigen verdiensten naar iemand anders zenden om zijn/haar karma te verbeteren. Dit alles is een natuurwet, er is geen andere persoon die dit beoordeelt. Het is onderdeel van dit universum en is niet meer dan een noodzakelijke oorzaak en gevolg wetmatigheid.

In de duizenden jaren hindoeïstische en boeddhistische traditie is er overigens een stevige discussie geweest over al deze zaken. Bepaalt je karma werkelijk je reïncarnatie? Sommige groepen ontkennen dat. Bestaat er wel een reïncarnatie? Wat over de vrije wil? Als ik iemand vermoord ben ik dan niet schuldig want mijn karma heeft het veroorzaakt? Kan ik verdienste naar een ander overbrengen? Sommige groepen zeggen van niet. Er zijn uitspraken van de Boeddha bekent waarin deze twijfels aan de orde komen.

Het idee van karma vinden we overigens in iets andere vorm terug bij het begrip ‘erfzonde’ in het christelijke gedachtengoed.

Karma en status

Binnen het Thaise Theravada boeddhisme bestaan deze twijfels niet. Iemand die geboren wordt met een hoge status dankt dat aan zijn uitstekende karma. Deze mensen zijn van nature wijs. Zij hebben inzicht in de maatschappelijke structuur en de rol van één ieder daarin. Dat speciale inzicht heet in het Thais panyǎa en is meer dan alleen kennis. Het is met een minzame glimlach ogenblikkelijk begrijpen hoe de vork in de steel zit.

Tino Kuis, Verdeeld boeddhisme, inventarisatie
Foto van dhammakaya.net

Deze mensen kennen de boeddhistische geschriften, spreken wat Pali en gebruiken de koninklijke woorden. Ze zijn vaak redelijk rijk, verwerven nog meer verdienste door giften (hoe meer hoe beter) aan tempels en koninklijke projecten maar gaan er niet prat op. Zij volgen het Thaise spreekwoord ‘Plak het goud op de achterkant van het Boeddha beeld’. Zij zijn zuiver van geest en handelen met moreel hoogstaande intenties. Hun al hoge inzicht in de werkelijkheid, de Dharma, in het Thais tham of thammá, wordt bevorderd door meditatie en correcte rituelen.

Er is een duidelijk verband tussen de zuiverheid van geest, de mogelijkheid de waarheid te zien en het verwerven van verdienste. Monniken behoren vanzelfsprekend ook tot deze uitverkoren groep. Vrouwen hebben altijd veel minder goed karma dan mannen.

Alleen deze mensen worden phôe: die: of khon die: genoemd, letterlijk ‘de goede mensen’. We kunnen dat zelfs nog wat uitbreiden. Er zijn ‘goede’ en ‘slechte’ families.

De elite en de buffels

Hoe anders gaat het toe aan de onderkant van de samenleving! Deze mensen zijn verstrikt in een dagelijkste strijd om het bestaan. Hun emoties en gedachten draaien vaak om geld en materiële goederen. Zij hebben geen ‘chai yen’, koel hart, en zijn mede daardoor niet in staat de echte achterliggende waarheid en werkelijkheid te zien. Hun waarnemingen zijn zuiver zintuigelijk en zonder innerlijke toetsing.

Ze hebben dikwijls ‘slechte bedoelingen’ en scheppen verdeeldheid en chaos. Die uiten zich in politieke strijd, demonstraties en opstanden en een onwil te luisteren en te gehoorzamen. Ze besmetten elkaar met verkeerde ideeën. Zij hebben geen goed karma en zijn nauwelijks in staat dat te verbeteren.

Tino Kuis, Heersende Klasse, Buffel
Fijngevoelige spotternij: de buffel Thaksin en co

Ze worden vaak vergeleken met ‘buffels’ en ‘termieten’ die de fundamenten van de Thaise samenleving aanvreten. In de recente politieke strijd waren er spandoeken waarin een naakte Yingluck bovenop een buffel lag. Een cartoon liet een straat in Bangkok zien vóór de demonstraties, gevuld met auto’s, en dezelfde straat tijdens de demonstraties, gevuld met buffels.

In deze opvattingen kan een ‘slechte’ koning niet bestaan, en is een ‘goede’ boer bijna onmogelijk voor te stellen, misschien alleen als hij of zij deze karmische principes omhelst. In bijna alle politieke debatten is deze tweedeling te herkennen maar meestal onuitgesproken.

Dan is er een min of meer grote middengroep, losjes de ‘middenstand’ genoemd. Zij erkennen de status quo gebaseerd op de bovengenoemde boeddhistische principes. Zij baden zich in het charisma van de hoger geplaatsten. Ze doen hun uiterste best een hogere status te verwerven en kijken nogal eens neer op de lagere groepen. Maar in deze groep zijn er ook veel andersdenkenden.

De drie soorten macht in deze visie

Het Thais kent drie woorden voor macht, passend bij bovengenoemde uitleg van karma en hoe die tot uiting komt in alle maatschappelijke verschijnselen.

1 อำนาจ amnâat
Amnaat is ruwe amorele macht die voor goed en kwaad gebruikt kan worden en alleen met geweld in stand wordt gehouden. Politieke en militaire macht is een voorbeeld hoewel zij soms ook wat barami bezitten. Machtsmisbruik en machtsevenwicht zijn afgeleiden. De Thaise koningen hebben weinig amnaat maar vooral barami. De reusachtige beelden van zeven Thaise koningen in Hua Hin schijnt dat tegen te spreken: ze hebben allemaal een wapen in de hand: zwaard, dolk of speer.

2 บารมี baarámie:
Dit heeft religieus-boeddhistische kanten. Het is charismatische macht uitgeoefend door personen die in vorige levens veel karmische verdienste hebben verworven en het is vergelijkbaar met de macht die een geliefd persoon op iemand heeft. Het is aantrekkingskracht en uitstraling maar is niet dwangmatig. Een rechtvaardige koning die alle tien koninklijke boeddhistische deugden bezit en gebruikt, zoals Bhumibol, heeft barami. Hij is een dammaraja, een rechtvaardige koning. Een thudong (zwerf-)monnik heeft ook barami.

3 ศักดิ์สิทธิ์ sàksìt
Dit is een magisch-goddelijk concept. In wezen ook amoreel en kan evenals barami niet ter verantwoording worden geroepen of rationeel worden begrepen. ‘Almachtige God’, is een voorbeeld. Maar ook heilige voorwerpen, als amuletten, personen die rituelen uitvoeren en sommige geesten hebben saksit. In de afgelopen decennia kregen de Thaise koningen meer saksit toegewezen, zij werden meer devaraja, god-koning, een brahmaans-hindoe concept.

Dit is het gedachtengoed van de hogere klasse in Thailand waarmee zij hun recht om te heersen rechtvaardigen. Datzelfde gedachtengoed leeft onder de middenklasse maar in mindere mate en onder de lagere klasse nauwelijks meer. Dat is althans hoe ik het zie maar ik sta open voor andere meningen.

Bronnen

David Streckfuss, Truth on Trial in Thailand, Routledge, 2011

Een heel interssant artikel hoe deze gedachtengang zich in het gewone leven manifesteert:
Funahashi, Daena Aki. “Rule by Good People: Health Governance and the Violence of Moral Authority in Thailand.” Cultural Anthropology 31, no. 1 (2016): 107–130.  https://culanth.org/articles/802-rule-by-good-people-health-governance-and-the

Zie ook: De twee tegengestelde opvattingen over ‘democratie’ in Thailand:  https://www.trefpuntazie.com/veldmaarschalk-sarit-thanarat/

Tino Kuis
Over Tino Kuis 113 Artikelen
Tino Kuis (70) woont sinds 1999 in Thailand. Na zijn opleiding tot arts in Groningen werkte hij drie jaar als tropenarts in Tanzania en daarna vijfentwintig jaar als huisarts in Vlaardingen. De laatste tien jaar daarvan verdeelde hij zijn tijd tussen het huisartsenwerk en de huisartsenopleiding aan de Erasmus Universiteit. Hij heeft in Nederland drie volwassen kinderen. Hij scheidde twee jaar geleden van zijn Thaise vrouw en woont nu met zijn zoon Anoerak (14) in Chiang Mai. Zijn interesse gaat uit naar de Thaise taal, cultuur en geschiedenis.

3 Comments

  1. Op de mooie website Aeon las ik onlangs een artikel dat ik helaas niet meer kan vinden. Daarin werd een Engelsman aangehaald die rond 1910 het volgende experiment uitvoerde. Hij vroeg 500 willekeurige mensen het gewicht te schatten van een goed uit de kluiten gewassen os. Die schattingen liepen zeer uiteen maar het gemiddelde week slechts een procent af van het echte gewicht.
    Misschien moeten we naar een loterij-cratie. Vijfhonderd willekeurig getrokken mensen uit de burgeradministratie vormen het parlement. Ik weet bijna zeker dat zij een goed beleid kunnen neerzetten, los van allerlei particuliere belangen. Zie dit artikel, ook op Aeon:

    https://aeon.co/essays/forget-voting-it-s-time-to-start-choosing-our-leaders-by-lottery

  2. Bijzonder duidelijke uiteenzetting, in haar vereenvoudiging.
    Twee opmerkingen:
    De zijdelingse en persoonlijke twijfels laten de kern van de uiteenzetting onverlet.
    Ik zou voor het geheel eerder de benaming ideologie hebben gekozen.

    • ‘Ideologie’, het geheel van ideeen die de basis vormt van een bepaald stelsel, is inderdaad een betere term. Ik vond filosofie mooier klinken.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.