Feminisme: het Zweedse Newspeak

trumfkleintjeZoals lezers van dit blog zeker weten, beschreef George Orwell in de roman 1984 een totalitaire samenleving waarin de machthebbers controle probeerden uit te oefenen op de gedachten van de bevolking middels het opleggen van een kunstmatige taal met een woordenschat die het spreken over, of zelfs denken aan zaken die de machthebbers ongewillig waren onmogelijk moest maken. Het idee dat de taal invloed heeft op het denken staat onder linguisten bekend als de Sapir-Whorfhypothese (en, nee, heeft niets met Star Trek van doen).

In de bijna 100 jaar sinds deze hypothese werd geformuleerd (1929) is door uitgebreid onderzoek het centrale idee, i.e. dat de moedertaal het wereldbeeld van de spreker al tijdens de jeugd bepaald, nogal wel zo tamelijk op losse schroeven komen te staan. Zowel de Nazis als de Stalinisten hebben in de jaren dertig van de twintigste eeuw dappere pogingen gedaan om de theorie in praktijk te brengen, door bepaalde termen te verbieden en door ideologische neologismen te introduceren (denk aan Über- en Untermenschen).

We kunnen stellen dat deze pogingen goeddeels zijn mislukt. Taal is niet iets wat op zichzelf staat. Het maakt onderdeel uit van één of meerdere culturen die op hun beurt continue aan verandering onderhevig zijn. Kunstmatige ingrepen in de woordenschat van een taal zijn over het algemeen geen lang leven beschoren, zelfs niet als zij passen in de heersende cultuur. En voor een overwegende invloed van die geïntroduceerde begrippen op de belevingswereld van de sprekers is geen bewijs.

Deze wetenschap heeft feministen in Zweden er niet van weerhouden om de oude hypothese af te stoffen. De Zweedse taal is volgens hen een product van een patriachale samenleving en derhalve erop gericht vrouwen in een ondergeschikte rol te duwen. In de geest van de maakbare samenleving wordt er in Zweden, met name in de media, dus campagne gevoerd om de Zweedse taal sexeneutraal te maken, want dan kunnen kinderen niet meer vanaf de geboorte worden geïndoctrineerd via patriarchale structuren in de moederstaal.

Dit proces begon met het vervangen van termen die onderscheid maakten tussen mannen en vrouwen in dezelfde rol. “Lärarinna” (lerares), bijvoorbeeld, moest verdwijnen, want lerares suggereerde volgens de taalfeministen een ondergeschikte rol. Tegelijkertijd werd het begrip “lärare” (leraar, leerkracht, lesgevende) uitgebreid van iemand met een onderwijsgraad tot iedereen die een rol kon spelen in de opvoeding van een kind, inclusief de ouders en de hopman, sorry sorry, “scoutledare” van de padvinderij. Deze verwatering van het leraarschap is één van de oorzaken van de deplorabele staat van het Zweedse onderwijs, maar daarover een andere keer meer. In grote lijnen zijn in Zweden alle functieomschrijvingen op deze wijze geherwaardeerd.

Na de zelfstandige naamwoorden kwamen de voornaamwoorden onder vuur. Het was eigenlijk een schande dat men via “han” (hij) en “hon” (zij) kinderen al in de wieg in een genderrol drukte; er moest een onzijdig persoonlijk voornaamwoord “hen” (brei?) komen dat die verfoeilijke geslachtsaanduidingen in de derde persoon moest gaan vervangen. Trouwens, “man” (men) kan ook echt niet meer hoor. Dat woord is immers overduidelijk afgelijd van “man” (man); dat moet maar vervangen worden door “en” (een).

En dan is er het probleem dat de door de patriarchale samenleving bevoordeelde mannen zich het seksuele vocabulaire volledig toegeëigend hebben. Het is eigenlijk een schande dat alle woorden voor het vrouwelijk geslachtsorgaan door mannen verzonnen zijn (zeggen de feministen). Daar is nu verandering in gekomen. Als tegenhanger voor het woord “snopp” (piemel) werd er enkele jaren geleden de tegenhanger “snippa”  gelanceerd (“friemel” zou mijn vrije vertaling zijn, maar gelijkaardige termen in het Nederlands zouden kunnen zijn sneetje of gleufje).

howtodrivehimcrazyOnlangs nog beklaagde zich een feministe in de krant dat deze term “snippa” nog steeds geen gemeengoed was geworden. (Tja, denk ik dan, als je een woord introduceert waar een bepaalde ideologische lading aan hangt, haalt je de koekoek dat dat niet meteen door de gehele bevolking omarmd wordt, maar wie ben ik.) Enfin, het meest recente offensief betrof een term voor masturbatie voor vrouwen, want ja, die bestond nog niet. Masturberen verwijst duidelijk alleen naar mannen, zeg nu zelf. “Klittra” moet het nu heten. Officieel is het een samentrekking van “klitoris” (clitoris) en “glittra” (glinsteren), hoewel het ook doet denken aan de Zweedse woorden voor krabben (als je jeuk hebt) en giebelen.

Natuurlijk bestonden er wel woorden voor vrouwelijke masturbatie, “pulla” (vingeren) bijvoorbeeld, maar ja, dat woord kan uiteraard alleen zijn verzonnen door mannen en bovendien verwijst het niet uitsluitend naar de daad uitgevoerd door een vrouw alleen, maar ook naar diezelfde daad uitgevoerd door een andere vrouw, of, god betere het, een MAN!!

In al hun inspanningen om de Zweedse samenleving gelijk te schakelen vergeten de taalfeministen even over de grens te kijken. De Finse taal kent namelijk geen geslachten. Er bestaat in het Fins maar één persoonlijk voornaamwoord voor de derde persoon, “hän”, en voor funktieomschrijvingen bestaat over het algemeen maar één term, hoewel die in sommige gevallen eindigt in het achtervoegsel -man, zoals “merimies” (zeeman).

De Finse taal is met andere woordenhofstedescoreszwedenfinlandnederland al sinds mensenheugenis zo goed als sekseneutraal, Maar, en nu komt de clou, heeft dat geleid tot een feministisch paradijs met volledige gelijkheid tussen de seksen en een door de taal gedreven mentaliteitsverandering onder mannen (lees: vrouwenhaters)??? De Hofstede score voor de masculine-feminine dimensie toont aan dat, ondanks de sekseneutrale taal, de Finse cultuur een stuk masculiner is dan de Zweedse, of dan, pakweg, de Nederlandse.

En met dit feit sluit ik mijn betoog af. Trekt u uw eigen conclusies.

*Scandinavist Paul Nijbakker (52) woont en werkt als onderwijskundige in Finland. Hij schreef deze column voor vriendenblog Het Triumviraat (https://hettriumviraat.wordpress.com/). Bedankt Paul!

 

3 Comments

  1. Een kleine aanvulling – voor de sprekers van Thai gesneden koek.

    Het leuke van het Thais is dat je je gekozen geslacht zelf tot uitdrukking kunt brengen..
    Wil ik als man gezien worden zeg ik: ik kom morgen KRAP.
    Als vrouw: Ik kom morgen KAA.
    En je kunt heel gemakkelijk het geslacht van degene over wie je het hebt in het midden laten, het persoonlijk voornaamwoord derde persoon enkelvoud is doorgaans KAO: ik ga straks eten met KAO, de disgenoot kan M of V zijn.

    Wat moeilijker is het om de standsverschillen in de taal te omzeilen…

  2. Leuk artikel. Ik vind het boeiend om te horen dat het Fins geen geslachtsaanduidende woorden heeft. Dat moet raar klinken. Stel je dat eens voor in het Nederlands.
    Dat we niet meer moeten nadenken over volgende bv.:
    De zon, zij schijnt of hij schijnt?
    De maan, zij schijnt of hij schijnt.
    Groene Boekje en Van Dale geven vaak enkel nog verschil tussen de-woord en het-woord aan.
    Dus je mag zelf kiezen. Dat is bij zon en maan het geval. Dus denk daar niet negatief over, zo van wat voor een domme zooi, ze weten het zelf niet.
    Neen, denk, ik mag kiezen. Wat voor een democratische taal is het Nederlands dan niet! De kiezer mag zelf kiezen.
    Dat geldt dan niet voor alle woorden zei ik al. Zomaar een voorbeeld. Bij man (de-woord) staat dan wel (m) en bij vrouw (de-woord) staat (v). Dus de man, hij; en de vrouw, zij.
    Dus oppassen geblazen
    Nog een uitsmijter. Alle verkleinwoorden zijn onzijdig (het-woord). Dat is dan weer in de kaart van de feministen. Dus: de man – het mannetje; de vrouw – het vrouwtje.
    Daar kennen we de gelijkschakeling. En geslachtsloos tegelijk!
    Zo, ingeikkeld genoeg.
    Hoe zit het trouwens in het Arabisch, daar ben ik eens benieuwd naar.
    Uit onderzoek van toen ik nog studeerde, bleek dat Noord-Nederlanders (= Nederlanders) meer het mannelijk zouden kiezen, macho-taal dus; dus de zon, hij schijnt.
    En de Zuid-Nederlanders (Vlamingen) meer het vrouwelijk zouden kiezen; dus de zon, zij schijnt.
    Vele ‘Hollanders’ vinden ons Vlaamse taaltje ook zo zacht, hè! Nu weet je waarom.

  3. Het lijkt erop dat ‘politieke correctheid’ in Zweden tot een ware kunst is verheven. Zeker wanneer het vrouwen betreft. Je vraagt je af, ik althans, of het in een land als Zweden, niet een beetje te goed gaat. In het licht van het feit dat daar mensen zich druk over kunnen maken. Het wordt tijd voor een aardbeving in Zweden.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.