Erfgoed in Thailand: Ban Chiang, een bijzondere archeologische vindplaats

In augustus 1966 verbleef Steve Young, een Harvard student politieke wetenschappen, in Ban Chiang in Thailand om onderzoek te doen voor zijn afstudeerscriptie. Young sprak goed Thai en was bekend met de geschiedenis van de streek. Op een dag liep hij met zijn assistent, een tekenleraar van de dorpsschool, een onverhard pad af en struikelde over de wortel van een kapokboom. Opstaand zag hij kleine en middelgrote scherven aardewerk uit de grond steken.

Een impressie van de oorspronkelijke vindplaats, te zien in het Ban Chiang Museum.

Hij herkende dat als rudimentair gebakken aardewerk, maar was verrast door de opvallende versieringen op de scherven. Na enig graven en verder onderzoek van de scherven en gevonden potten besloot hij enkele stukken naar het Suan Pakkad Paleis Museum in Bangkok en naar de afdeling Schone Kunsten van het Ministerie van Cultuur te brengen. De archeologische locatie Ban Chiang was ontdekt. 

(Inmiddels) Professor Stephen Young krijgt op een conferentie in 2016 voor 50 jaar opgravingen in Ban Chiang een aandenken van Anant Chuchote, directeur generaal van het Fine Arts Department van het Ministerie van Cultuur.

De archeologisch vindplaats Ban Chiang is een grote, ovale heuvel gelegen in een agrarisch gebied in het sub-district Nong Han van de provincie Udon Thani in het noordoosten van Thailand. Ze heeft een omvang van 500 bij 1350 meter en is 8 meter hoog. Sinds ze werd ontdekt in 1966 zijn er in bepaalde delen opgravingen gedaan en werden de vondsten uitgebreid bestudeerd door Thaise en internationale wetenschappers. 

Ban Chiang van boven gezien. Beeld: Richard Barrow

De heuvel is ontstaan door prehistorische menselijke bewoning. Naast gebruiksvoorwerpen zijn er ook graven gevonden. De locatie wordt door geleerden beschouwd als de belangrijkste prehistorische nederzetting tot dusver in Zuidoost-Azië ontdekt. Ban Chiang markeert het begin van de agrarische leefwijze en rijstcultuur in deze regio. En de daarbij behorende stap naar gedomesticeerde dieren en de vervaardiging van aardewerk en bronzen gereedschappen. De verschillende afgegraven lagen van de heuvel getuigen van groeiende economische welvaart en sociale complexiteit. Ook in de ontdekte grafgiften is een toenemende mate van rijkdom te zien.   

Menselijke resten en potscherven gevonden in een van de graven. Beeld: Richard Barrow

Datering

In de beginjaren van het onderzoek wees thermoluminescentie datering van het gevonden aardewerk uit dat het van omstreeks 4500 v.Chr. was. Omdat in een aantal graven ook bronzen voorwerpen waren gevonden, werd aangenomen dat die net zo oud moesten zijn. Dat was een opwindende ontdekking. 

Op 8 juni 1975 meldde de New York Times: “Als de datums die worden aangegeven door recente technische analyse correct zijn voor het aardewerk uit Ban Chiang, dan is het brons dat in dezelfde graven is gevonden, ook in 4500 voor Chr. gemaakt. Dat betekent dat de techniek om dit te maken, al 1500 jaar eerder bekend was dan we tot nu toe gedacht hebben. En dat in een deel van de wereld waarvan niemand ooit had verwacht op zo’n vroege tijd al metallurgische praktijken te vinden ”. Het zou het begin van de Bronstijd zoals die tot dan toe was ingeschat, met 1500 jaar hebben vervroegd.

Aardewerk, te zien in het Ban Chiang Museum.

Later echter toonden verbeterde onderzoekstechnieken aan dat de heuvel van 1500 v.Chr. moet zijn, wat volkomen past  in de bekende tijdschema’s. Aangenomen wordt dat de heuvel vanaf ongeveer 1500 v.Chr. permanent bewoond werd wat doorging tot 900 v.Chr. Maar ook met deze nieuwe datering is Ban Chiang ontegenzeggelijk een van de oudste prehistorische nederzettingen die tot nu toe in Zuidoost Azië ontdekt zijn. Ze is het vroegste bewijs van echte landbouw en de vervaardiging van metalen. Ook de verscheidenheid en het aantal gevonden artefacten zijn zonder meer uitzonderlijk. 

Amerikaanse rechtszaak

In 2008 haalde Ban Chiang opnieuw de kranten. In de collecties van een aantal Californische musea werden duizenden Thaise kunstvoorwerpen gevonden. Deze waren sinds de jaren 70 via een complexe route Thailand uit gesmokkeld. Daarna werden ze in de VS verkocht aan en door kunsthandelaren. Uiteindelijk werden ze door een aantal ‘gulle gevers’ aan musea geschonken en als belastingaftrekpost opgevoerd. Er werd beweerd dat er meer Thaise archeologische voorwerpen in Amerikaanse musea te vinden waren dan in de lokale musea of op de vindplaatsen in Thailand. 

Los Angeles County Museum of Art (LACMA) was een van de musea met kunst uit Thailand.

De zaak kwam aan het rollen nadat een Amerikaanse undercover agent zich had voorgedaan als privé verzamelaar. Na eerst een aantal aankopen van gesmokkelde antiquiteiten te hebben gedaan, was hij een stap verder gegaan en had ze aan musea geschonken. Hij ontdekte dat museumfunctionarissen kennis hadden van de herkomst van de antiquiteiten maar die niettemin accepteerden als donaties. Bij daaropvolgende huiszoekingen werden meer dan 10.000 voorwerpen in beslag genomen, waaronder vele uit Ban Chiang.

De betrokken smokkelaars en handelaren zijn na veel uitgestelde en vertraagde rechtszaken uiteindelijk pas omstreeks 2015 veroordeeld. Sommigen kregen gevangenisstraf, anderen alleen een geldboete. Het leidde er echter wel toe dat een aantal musea toezegden  om geroofde en geschonken stukken terug te sturen naar het land van herkomst. Het onderwerp roofkunst is in meerdere landen op de dag van vandaag zeer actueel. 

Gestolen latei uit Prasat Nong Hong in Buri Ram, onlangs teruggeven door het Asian Art Museum van San Francisco.

UNESCO

Volgens UNESCO is de woon- en grafheuvel van Ban Chiang ondanks de opgravingen nog grotendeels intact. Ook het gedeelte waar dat wel plaatsvond is goed beschermd tegen bederf, diefstal of andere schadelijke invloeden. Overeenkomstig internationale wetenschappelijke normen geldend voor archeologische vindplaatsen, zijn ook in Ban Chiang aanzienlijk delen doelbewust ongerept gelaten met het oog op om toekomstig onderzoek en authenticatie.

Aardewerk dat uit Ban Chiang zou komen te koop op eBay.

Echter als men op dit moment op eBay zoekt naar Ban Chiang dan vindt men altijd wel een aantal voorwerpen waarvan wordt beweerd dat ze op deze locatie zijn gevonden. Of ze echt zijn valt te betwijfelen, maar het lijkt erop dat er in de omgeving van de heuvel nog steeds veel voorwerpen gezocht, gemaakt en verhandeld worden. 

Ook op Trefpunt Azië: Roofkunst teruggeven is niet eenvoudig

Over Redactie 797 Artikelen
De auteursnaam van de redactie van Trefpunt Azië. Wij publiceren onder deze naam berichten van de redactie en bijdragen die niet onder naam van de bron kunnen worden geplaatst.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*