Na dertig jaar Thailand de onzin van Jan Mulder

Mythen zijn hardnekkig en laten zich niet zomaar opzijzetten. Want kijk nu toch eens aan. In onze dagen van transhumanisme wordt de onsterfelijkheid van de christelijke ziel wederom in een nieuwe vermomming gestoken. Dwepend met het binaire geheugen van de computer is het gaan geloven aan de volkomen maakbaarheid. Het eist dat de mens zijn evolutie in eigen handen neemt. Alsof hij dat, toen hij in het stenen tijdperk werktuigen besloot te gaan maken en landbouw te bedrijven, al niet altijd gedaan had. Maar de lat wordt nu hoog gelegd, want ook de dood moet overwonnen worden.

Antonin Cee, Na dertig jaar Thailand, de dood

Het gerstenat vloeit er rijkelijk

Die was dat natuurlijk al lang, want ook de oude Germanen geloofden in een Walhalla waar het gerstenat rijkelijk vloeide. Om maar een van die plaatsen te noemen waar Hades niet bij kon. En nu is er plots die nieuwe hemel, weliswaar nog wat kil, maar dat verandert wel als hij eenmaal bewoond gaat worden.

Want zie, futurologen en zeker niet de minsten, houden het ons voor: over enkele decennia zullen we in staat zijn het hele hebben en houden van de menselijke geest op te laden naar een computer of weg te stoppen in de cloud. Als het lichaam sterft kan de geest dan naar een robot worden overgesleept (wel op de juiste bestanden klikken natuurlijk) zodat we in principe het eeuwig leven hebben.

Antonin Cee, Na dertig jaar Thailand, Bewust zijn opslaan
Bron: nu.nl

Ze geven zich er naar hartenlust aan over

Voor de verandering dit keer eens opgetogen berichten van een clubje mensen, dat niet bepaald als optimistisch te boek staat. In het algemeen schetsen futurologen een nogal angstaanjagende toekomst daarin enthousiast bijgestaan door doemdenkers uit de milieusector. ‘Blij dat ik in die tijd niet hoef te leven’, reageerde Pauw enige tijd geleden op de voorspellingen van een Nederlandse futurologe bij hem aan tafel.

Met alles wat we al gewend zijn wordt sjokkeren steeds moeilijker. Maar het is best lekker en hoort nu eenmaal bij vernieuwing. De apostelen van wat nu mag heten het dystopische wereldbeeld geven zich er naar hartelust aan over. Een woord dat nog niet zo lang zijn weg vond naar de publieke taalruimte. Elke ying kent zijn yang. Ook utopie heeft zijn tegendeel; je moet er mee zien te leven.

Dat deden de christelijke middeleeuwers ook na het aanhoren van de vermaningen van de rondtrekkende boetepredikers, die het vreeswekkende eind der tijden voorspelden. Ook toen al zat het in de lucht. Toegegeven, de eschatologische gedachte uit de middeleeuwen is niet precies hetzelfde als de dystopische van nu. Wat ze gemeen hebben is dat er een oplossing is. Niet verwonderlijk, want wie is in staat te leven zonder hoop?

Antonin Cee, Na dertig jaar Thailand, de poort naar de hemel
Bron: Irtish examiner

Ze zijn hypergevoelig voor hun omgeving

‘Kom tot inkeer voordat het te laat is de hemelpoort binnen te gaan’, donderde de boeteprediker.

‘Laat je uploaden in een computer en krijg het eeuwig leven’, roept de hedendaagse futuroloog in praatprogramma en lezing.  Beiden claimen ze het met apodictische zekerheid. Een fantasierijke geest zou er zo bevrijdingsreligie in kunnen zien.

Voor mij zijn lichaam en ziel een onverbrekelijke eenheid en dat gooit dan meteen de deur dicht voor deze theorieën. Niet alleen het lichaam is plaatsgebonden de geest is dat ook.

Waarom zouden we anders aan huisje-beestje-boompje doen, als rechtgeaarde Nederlanders oranjegek zijn als ons elftal speelt, verliefd worden op het meisje dat ik in de temperatuursluis van een Bangkoks warenhuis tegen het lijf liep? Met een welgemeend excuus overigens dat dit laatste niet genderneutraal is. Maar het onderstreept de eenheid. Ik heb een mannengeest in een mannenlichaam. En beide zijn hypergevoelig voor de omgeving, waarin ze zich bevinden.

Alles is me nog vreemd

In het nog vroege voorjaar weer eens terug in Nederland. Na het tropische Thailand, moet mijn lichaam weer wennen aan de kou. En ook mijn bewustzijn laat het zoals gewoonlijk voorlopig nog even afweten.

Het stapt na al die jaren nog rond in de Thaise humosfeer, waar een andere sociale code geldt; waar andere dingen gehoopt, geprezen, gedacht kunnen worden. Kortom, waar ze in het hoofd met andere dingen bezig zijn dan in de polder.

Alles is me nog vreemd en ik kan vooralsnog alleen maar kijken zonder te kunnen interpreteren. Als een zombie zit ik lusteloos voor de TV. In een poging er weer bij te horen zap ik maar wat langs de kanalen. En daar stuit ik op de eerste aflevering van het programma van Jan Mulder die onderzoek doet naar de nieuwe onsterfelijke computerziel.

Hij trekt ervoor naar Engeland om daar de gerenommeerde futuroloog Ian Pierson eens aan de tand te voelen. Die oreert al geruime tijd met onwankelbare overtuiging dat iedereen beneden de veertig niet meer hoeft te sterven.

De Nederlandse kranten, tuk op dit soort stoutmoedige uitspraken, gingen er uitgebreid op in. Het is ook iets wat onze levenslustige Jan wel aanspreekt. Zoals hij het zelf zegt: álles is beter dan het grote Niets. Wel heeft hij zijn bedenkingen bij feit dat hij zijn lichaam niet kan meenemen.

Hij was per slot van rekening voetballer met een goed schot in de benen en een aardige dribbel en dat zijn activiteiten waar een lekker lichaam voor nodig is. Maar als het niet anders kan dan moet het maar zonder. De Christenen moesten er ook genoegen mee nemen al hadden die dan wel de herrijzenis aan het eind der tijden.

Antonin Cee, Na dertig jaar Thailand, Ian Pearson
Ian Pearson

Hij brengt de mens terug tot een algoritme

Een man als Pierson staat niet alleen in zijn beweringen. In zijn bestseller Homo Deus, gaat historicus Yuval Noah Harari uitgebreid in op de toekomstige onsterfelijkheid van Sapiens. Eerst brengt hij met een rekenkundig foefje de mens terug tot een algoritme. En die zijn natuurlijk in computers te stoppen en kijk eens aan, de klus is geklaard.

De eerlijkheid gebiedt hier wel te zeggen dat hij aan het einde van zijn boek een moment van twijfel heeft. Het zou best eens kunnen dat het menselijk bewustzijn uiteindelijk toch niet samenvalt met een algoritme.

Verder maakt Harari kwistig gebruik van het werk van Fukiyama, die na eerst het einde der geschiedenis te hebben voorspeld (na de val van het communisme bleef er alleen maar het liberalisme over) nu het einde van datzelfde liberalisme voorspelt. Een kleine greep uit de uitspraken: computers die mijn gedrag kennen via alle sociale media, weten beter waarop ik wil stemmen dan ik zelf.

Antonin Cee, Na dertig jaar Thailand, Homo deus

Het is met een eenvoudig voorbeeld te illustreren

Ach dat bewustzijn. Het blijft iets wonderlijks dat blijft boeien. Medio vorige eeuw was er het behaviorisme. Sommige lieden hangen het misschien nog steeds aan. Het wilde de menselijke geest terugbrengen tot uiterlijk gedrag, want dat is te observeren en dan kun je er wat mee.

Arthur Koestler trok er stevig tegen van leer. In zijn boek The Ghost in the Machine heeft hij het over het ‘open-ended’ bewustzijn dat zich niet laat vangen.

Het rekt zich uit, zet uit, weigert samen te vallen met zichzelf. Met een eenvoudig voorbeeld is dat te illustreren. Gevraagd wie hij is, zou Jan Mulder kunnen antwoorden: ik ben een ex-voetballer. Dat is waar natuurlijk. Maar op het moment dat hij het stelt, is hij tevens de man, die dat zegt. Dat weet hij en hij is zich daarvan bewust. Er is iets aan toegevoegd. Dat kan je zelfbewustzijn noemen.

Als we alle engrammen of stroomstootjes die verantwoordelijk geacht worden voor het bewustzijn zouden kunnen opladen naar een computer is het precies dat, wat blijft ontbreken. Een opmerking die nogal voor de hand ligt, want ze is in de loop der tijd in allerlei vormen door heel wat filosofen gemaakt.

Antonin Cee, Na dertig jaar Thailand, Eeuwigheidssymbool
Symbool van de eeuwigheid. Bron: Etsy

De vergankelijkheid een poets bakken

Gedreven door een onstuitbare drang dat wonderlijke bewustzijn te elimineren, willen sommige wetenschappers het terugbrengen tot een ding of dat nu een algoritme, een verzameling stroomstootjes of informatie heet.

Een nieuwe manier om vergankelijkheid een poets te bakken en het eeuwig leven te verwerven. Als Jan Mulder erin zou slagen alles wat hij weet, voelt, denkt, verwacht enz., uit te schrijven op zijn computerscherm en het op te slaan, zou hij dat dan zijn bewustzijn noemen?

Het boeddhisme kan er ook wat van. Het wijst met een dringende vinger op de onbestendigheid aller dingen. Om die dan te overwinnen met de zegening van het Nirwana. Het is misschien de meest gewiekste poging die er is het eeuwige te bereiken.

Iedereen zijn methode. De opstand tegen ‘la condition humaine’ die het sterfelijke in zich draagt, is een puur menselijke trek van alle tijden. Onderdeel van zijn bewustzijn zogezegd, dat steeds maar weer uitdijt, weigert met zichzelf samen te vallen en altijd te groot blijkt voor wat we ervan willen maken. Zolang we het nog hebben natuurlijk. Sorry Jan…

Antonin Cee
Over Antonin Cee 127 Artikelen
Antonin Cee woont sinds eind jaren tachtig in Chiangmai en voert themareizen uit. Hij studeerde filosofie aan de Universiteit van Montpellier in Frankrijk en werkte enige tijd als redacteur bij The Nation in Bangkok. Ook schreef hij artikelen voor verschillende Nederlandse, Belgische en Engelstalige magazines. Met zijn dertienjarige dochter vormt hij een eenoudergezin en brengt elk jaar enige tijd door in Zuid-Frankrijk. Hij publiceerde een bundel met verhalen uit Thailand getiteld ‘Tussen Eigen en Ander’, dat per internet te bestellen is bij www.freemusketeers.nl en in Thailand via tusseneigenenander@hotmail.com. Eveneens verkrijgbaar in de Nederlandse en Belgische boekhandel (ter besparing van verzendkosten).

3 Comments

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*