Zuidoost-Azië: Droogte en dammen bedreiging ecosysteem Mekong-rivier

Bert Vos, Vervuiling en dammen bedreigen Mekong, Rivier

Droogte en dammen zorgen ervoor dat het waterpeil van de Mekong-rivier de laagste stand in ruim honderd jaar heeft bereikt. Deskundigen waarschuwen dat dit desastreuze gevolgen heeft voor het ecosysteem, alswel voor tientallen miljoenen mensen die aan de rivier wonen en werken. Dat meldt National Geographic.

In mei hadden in de Mekong-regio de cruciale moessonregens uit de lucht moeten vallen. Deze bleven echter uit. Het droge weer, veroorzaakt door El Ninjo en versterkt door klimaatverandering hield tot in juli aan. Daarnaast is de situatie verslechterd door stuwdammen stroomopwaarts in China en Laos.

Stijgende waterspiegel Mekong-rivier

Ondanks de regen in grote delen van het stroomgebied eind juli, waardoor het waterpeil langzaam steeg, is de mogelijke schade door de droogte waarschijnlijk erger dan in 2016. Toen veroorzaakte een periode van droogte bosbranden rond het Tonlé Sapmeer in Cambodja en werd de voedselproductie in grote delen ontregeld. Veel rijstboeren in de regio konden hun hoofdgewas niet planten. De verwachting is een veel kleinere oogst de komende herfst. Een lagere waterstand heeft ook een verwoestend effect op de voortplanting van vissen in het stroomgebied van de Mekong. In deze periode is een stijgende waterspiegel het signaal voor de vissen om te gaan paaien en hun jongen op de wereld te zetten. Daar lijkt weinig beweging in te komen.

Deskundigen verwachten dat perioden van droogte en verstoringen van de waterstroom vaker voor gaan komen. Ze waarschuwen dat dit er uiteindelijk toe kan leiden dat het volledige ecosysteem instort. Vooral nu stroomopwaarts nog meer dammen zijn gebouwd en de effecten van klimaatverandering zich opstapelen komt de rivier steeds dichter bij het punt dat ze deze veranderingen niet meer aankan. De Mekong-rivier ontspringt in het Tibetaanse Hoogland, stroomt door China, Myanmar, Thailand, Laos, Cambodja en Vietnam en mondt uit in de Zuid-Chinese Zee. Het stroomgebied kent de grootste binnenvisserij ter wereld. Meer dan zestig miljoen mensen zijn afhankelijk van de rivier voor hun levensonderhoud.

Viskwekerij in Mekong-delta van Vietnam (Foto: Ate Hoekstra)

Verstoord ecosysteem Mekong-rivier

Er zijn maar weinig rivieren waarvan de waterstand tijdens de seizoenen net zo snel stijgt en daalt als de Mekong. Aan het einde van het droge seizoen kan die stand wel twaalf meter zijn gezakt. De moessonregens zorgen elk jaar weer voor een overstroming die sediment met zich meevoert dat essentieel is voor de landbouw. Voor zeldzame en bedreigde soorten vormt deze situatie dan ook een bedreiging voor hun voortbestaan. Voor vissen die commercieel gezien belangrijk zijn, kan de productie in de toekomst aanzienlijk lager zijn. Het ecosysteem wordt steeds meer verstoord.

Het zijn, zeggen milieu-organisaties, dammen in de bovenloop van de Mekong-rivier die voor de achteruitgang van het hele rivierenstelsel zorgen. China heeft elf dammen gebouwd en land houdt daarbij nauwelijks rekening met de afwaartse stroming. China is namelijk geen lid van de intergouvernementele Mekong River Commission. Deze organisatie is in 1995 opgericht om de samenwerking in het stroomgebied van de Mekong te bevorderen. De Chinesen besloten in juli om de hoeveelheid water vanaf de Jinghong-dam  met twee weken te halveren in verband met onderhoud. Aangenomen wordt dat dit besluit voor een groot deel heeft bijgedragen aan de historisch lage waterspiegel dit jaar. Beloften om in de toekomst meer damwater vrij te geven, hebben alleen maar geleid tot meer bezorgdheid over de mate waarin China de stroming in de Mekong kan reguleren.

Bert Vos, Vervuiling en dammen bedreigen Mekong, Dam
Foto: SEARINLivingRiversSiam

Xayaburi-dam

Naast Chna zijn er ook zorgen over de effecten die de plannen van Laos op het milieu zullen hebben. Dit land wil ‘de batterij van Zuidoost-Azië’ worden door tientallen waterkrachtcentrales te bouwen in de Mekong en de zijrivieren. En de stroom gaan verkopen aan buurlanden. Eerder deze maand voerde Laos proeven uit met de gigantische Xayaburi-dam in het noorden van het land. De dam is het eerste waterkrachtproject in de hoofdtak van de Mekong en moet in oktober dit jaar in bedrijf worden genomen. Door de proeven is de stroming verder verstoord geraakt.

Laos is een van de armste landen in de regio. Met bijna vijftig actieve waterkrachtcentrales in meerdere zijtakken van de Mekong. Daarnaast zijn er nog eens meer dan vijftig gepland of in aanbouw. Sommige daarvan in de hoofdtak van de Mekong. Afgelopen jaar brak een dam in Zuid-Laos door, waardoor een groot gebied overstroomde en tientallen mensen omkwamen. Milieuactivisten waarschuwen er al langere tijd voor dat de projecten milieuproblemen met zich meebrengen die niet bij de besluitvorming onder ogen worden gezien of worden meegerekend.

Hoop voor bedreigde Irrawaddy-dolfijn
Foto: Orcaella Brevirostris/WWF Cambodja

Levensader Zuidoost-Azië

Sommige landen in het stroomgebied van de Mekong zoeken naar alternatieve vormen van energie. Zo hebben hoge functionarissen in Cambodja hun twijfels geuit over plannen voor twee dammen in de Mekong in het noorden van het land die door de Chinezen zullen worden gebouwd. In plaats daarvan wil Cambodja de productie van zonne-energie opschroeven. Ook al is het stroomgebied van de Mekong al vele jaren opmerkelijk veerkrachtig, het staat nu onder ongekende druk.

De rivier is de levensader van bijna heel Zuidoost-Azië. Het tempo van de veranderingen in combinatie met een opeenstapeling van gevolgen van grensoverschrijdende stressfactoren neemt toe. Door de dreigende gevolgen van klimaatverandering ontstaat de angst dat de rivier geleidelijk haar functie verliest. Totdat deze de grote diversiteit aan wilde dieren en de miljoenen mensen die ervan afhankelijk zijn niet meer kan ondersteunen.

Bron: National Geographic

Ook op Trefpunt:
Ecologische ramp bedreigt Mekong 
Vervuiling en dammen bedreigen Mekong
Stuwdammen bedreigen grensgebied Laos en Thailand
Bert Vos
Over Bert Vos 142 Artikelen
Bert Vos is journalist, tekstproducent, Azië-liefhebber, publicist en ZZP'er in Amersfoort.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*