De ziel van de Isaan (3)

Huiselijk, intiem en vol plezier: zo omschrijft Tino Kuis de minder bekende muurschilderingen in de Isaan. Deel 3 van een vierdelige serie

Bijzondere muurschilderingen op Isaanse tempelgebouwen

Democratische, moralistische, erotische en fun-loving muurschilderingen in de Isaan

De meesten van ons kennen de muurschilderingen in Thaise tempels. Ze lijken stilistisch erg op elkaar en zijn meest van royalistische oorsprong.

De muurschilderingen die ik hier bespreek, zijn geheel anders en alleen te vinden in het hart van de Isaan.  Hun unieke vorm en inhoud zijn gebaseerd op plaatselijke ideeën over esthetiek, gewoonten, literatuur en sociale waarden. De beelden zijn huiselijk, intiem en vol plezier, heel anders dan de verheven, goddelijk geïnspireerde en stereotype afbeeldingen in Centraal Thailand.

Vele zijn in de afgelopen decennia verloren gegaan door de culturele kolonisatie van de Centrale Thaise Staat die deze afbeeldingen niet op prijs stelde. Een aantal is bewaard gebleven en veel organisaties, zoals de Siam Society, zetten zich in om ze te behouden.

De schilderingen zijn te vinden op de buitenmuren van een ubosot of kortweg bot  (spreek uit bòot). In het Isaans heet dit gewijde gebouw een sim naar het Pali sema,  grensstenen die de heilige ruimte markeren. Hier vinden wijdingen van monniken plaats en vrouwen zijn er niet welkom. De sim is niet in elk tempelcomplex te vinden en staat los van de wihaan, het markante tempelgebouw, waar iedereen welkom is.

De ouderdom van de schilderingen is moeilijk te achterhalen maar de oudste stammen waarschijnlijk uit het begin van de twintigste eeuw. De namen van de makers zijn niet bekend maar er is wel een zelfportret van een zwierige en trotse kunstenaar.

 

11 Vessantara Jakata gift van paarden

Veelvuldig zien we de Boeddha’s voorlaatste incarnatie die vrijgevigheid moet benadrukken. Het is het verhaal van Prins Vessantata (Thai: Phra Wetsandon, Isaans Pha Wet) die eerst zijn witte olifant weggeeft aan een naburige koning die lijdend onder droogte meent dat een witte olifant regen brengt. Dan geeft Pha Wet zijn paarden weg, geeft zijn juwelen aan een bedelaar (afbeelding links en onder) en later schenkt hij ook zijn vrouw en kinderen aan de god Indra vermomd als een Brahmaan. Later worden ze gelukkig weer verenigd.

 

 

15 Pha Wet geeft een rozenkrans aan een bedelaar[1]Een heel bijzondere afbeelding is de volgende. We zien de Boeddha die moet overgeven en naast hem een huilende metgezel die zijn hand voor de ogen houdt. Er zijn, voor zover ik weet, geen andere afbeeldingen van een lijdende Boeddha, altijd laten de beelden de Boeddha zien als een minzame, onaangedane figuur, los van het lijden van deze wereld. Hij is hier een gewoon mens met de maag-darm aandoening die hem het leven zou kosten. Op de afbeelding ernaast (hier niet weergegeven) zien we zijn crematie.

 

1 brakende Boeddha

Ook delen van verhalen uit het Hindoe epos, de Ramayana (Thais: Ramakien) worden getoond waarbij echter Phra Ram (incarnatie van de god Vishnu) wordt vervangen door een boddhisattva, een Boeddha-in-wording.

 

De Sin Sai verhalen zijn ook populair in de afbeeldingen. Het gaat om een yak, een reus, die een mooie vrouw, Nang Chantha, ontvoerd en meeneemt naar het oerwoud.  Haar familie gaat aarzelend op jacht naar de reus en slaagt er uiteindelijk in hem te doden. Nang Chantha, die van de reus is gaan houden in alle jaren dat ze samen waren, betreurt zijn dood en keert tegenstribbelend terug naar haar broer’s koninkrijk.

 

 

De boeddhistische hel mag ook niet ontbreken.

 

16 de Hel

 

 

Tino Kuis
Over Tino Kuis 121 Artikelen
Tino Kuis. gepensioneerde huisarts, woont in Zutphen. Na zijn opleiding werkte hij drie jaar als tropenarts in Tanzania en daarna vijfentwintig jaar als huisarts in Vlaardingen. Hij heeft in Nederland drie volwassen kinderen. Tino verbleef van 1999 tot 2017 in Thailand. Zijn 18-jarige Thaise zoon studeert in Chiang Mai. Tino heeft zich gespecialiseerd in Thaise taal, cultuur en geschiedenis.