De erfenis van Europese bouwkunst

.
Het kwam eerder ter sprake, de vader van de Thaise Spoorwegen, koning Chulalongkorn, een vooruitziende vorst die besliste dat de Duitsers de eerste lijn van Bangkok naar Korat (Nakhon Ratchasima) zouden aanleggen. Met hen kwamen niet alleen de ingenieurs naar dit land, ook architecten. Zij hebben vrijzinnig hun stempel erop gedrukt.

Robert von Hirschhorn, Stations, Europese bouwstijl
Het station Ban Pin met nep Fachwerk ter herinnering aan het Duitse verleden

Een naam daaraan verbonden is die van Karl Siegfried Döhring, geboren op 14 augustus 1879 in Keulen en gestorven te Darmstadt op 1 juni 1941, slechts eenenzestig jaar op de teller. Of zijn jaren in de tropen daaraan hebben bijgedragen blijft een vraag?

Bevangen door de Zuidoost Aziatische cultuur trad hij in 1906 in dienst van het toenmalige Koninklijke Siamese Spoorweg Departement, een staatsorgaan, en begon met het ontwerpen van paleizen, maar ook mindere pronk vooral voor het spoor. Een aantal stationsgebouwen staat op zijn naam, onder andere Phitsanulok, Phichai en Phichit alle gelegen aan de noordelijke lijn naar Chiang Mai. Ook Uttaradit, een gebouw dat eveneens de tand des tijds heeft doorstaan alleen niet in de oorspronkelijke functie. In Uttaradit werd afzichtelijke nieuwbouw gepleegd door een bouwheer wiens naam ik niet over de lippen krijg of erger: zelfs wil weten. Eigentijdse Thaise nietszeggendheid hooguit het doelmatige. Het nieuwe station van Uttaradit vertoont de trekken van een fabriekshal.

Robert von Hirschhorn, Stations, Europese bouwstijl
Station van Phitsanulok,
Robert von Hirschhorn, Stations, Europese bouwstijl
Station van Phichit

Twee karakters onder een kap

Wat betreft de bouwstijl met Europese invloeden blijft het majestueuze Hua Lamphong Station van Bangkok het meest in ’t oog springen en beduidende.  Het aandeel van Döhring is niet duidelijk, het was zijn Italiaanse collega Mario Tamagno (1870-1968) die in 1912 de opdracht kreeg en een pracht gebouw in neorenaissance stijl heeft neergezet.

De perrons met stalen overkapping stonden er al toen hij aan zijn karwei begon en reflecteren een duidelijke Duitse invloed. De hand van Döhring, die volgens nagelaten documenten al in 1906, gelijk bij zijn indiensttreding, van de koning de opdracht kreeg een compleet gebouw te ontwerpen en dat ook heeft gedaan. Iets te excentriek in bouwstijl wellicht waardoor het in de bureaulade is verdwenen.

De twee bouwmeesters (Karl en Mario) hebben elkaar beslist gekend al was eerste in 1912 niet meer in dienst van het spoor nog wel van de regering en meer nog het hof om gepaste optrekjes te realiseren.

Het aantal buitenlanders werkzaam in dit land had andere afmetingen dan vandaag en dan ook nog twee heren met dezelfde professie. Ja, heren, want zo zag de koning het graag, ’t liefst met hoed op het hoofd en dat in de broeiende warmte.  Of zij op voet van oorlog stonden blijft een vraag, iets dat binnen de artistieke wereld geen vreemd verschijnsel is. Afgunst, nijd, of domweg kortzichtigheid, in menig kunstzinnige kring werd (en wordt) er gekonkeld.

Klam vocht en termieten

Hua Lamphong mag er wezen en werd een station de stad waardig. In het licht van de relatief korte duur die de Thaise bouw beleeft, een monument van de eerste orde.  De oude tropische bouwwijze veelal met hout, teakhout en op zichzelf duurzaam, gaat naar schijnt geen

Robert von Hirschhorn, Stations, Europese bouwstijl
Hua Lamphong station

eeuwen mee. Steen daarentegen overleefd zij het soms verbrokkeld. Ook steen moet men onderhouden en dat is iets wat Thailand heel lang onbegrepen liet. Neem daarbij het feit dat tropische omstandigheden niet in het voordeel van een natuurlijke conservering werken en men begrijpt dat men op deze breedtegraad zelden gebouwen ziet van honderd jaar of nog ouder.

Robert von Hirschhorn, Stations, Europese bouwstijl
Hua Lamphong zijgevel perronzijde

Historisch besef is het andere uiterste en iets dat zich eerst recent aan het ontwikkelen is. Hua Lamphong tekent nu voor het museale verleden en zou inderdaad een museum moeten worden mocht de trein om de een of andere rede verdwijnen, iets dat niet ondenkbaar blijft nu even verderop in Bang Sue (acht kilometer) een nieuw centraal spoorwegpunt wordt gerealiseerd. Bangkok in de vaart der volkeren, een hunkerend hart klopt verder bij het oude…

Aan de oever van de Chao Phraya

Blijft er nog een spoors werkje van Karl Döhring onvermeld; het station van Thonburi – het voormalige Bangkok Noi – aan de rechterzijde zijde van de rivier stroomafwaarts bekeken, naast een groot ziekenhuis (Sirirat) dat uiteindelijk het station heeft opgeslokt in haar expansiedrift, althans de grond.

Robert von Hirschhorn, Stations, Europese bouwstijl
Ingang station Thonburi

Het gebouw bleef gespaard en heeft nu een museale functie. Niet voor het spoor hoewel er voor de deur een oude stoomlocomotief staat te pronken, wel voor de medicijnen en alles wat daarbij komt kijken.  De nieuwe locatie Thonburi ligt anderhalve kilometer verderop. Nou ja; station, alleen een perron met een stijlloos optrekje voor de faciliteit, slechts een paar treinen per dag.

Het nieuwe bouwen zonder pracht en praal, zonder versiering, alleen rechte lijnen, tot ook dat eens zal worden bewonderd en aangemerkt als bijzonder of zijnde van historische waarde terwijl het alleen ’t utilitaire verbeeldt.

Robert von Hirschhorn, Stations, Europese bouwstijl
Het oude station van Uttradit

Dat dacht men destijds misschien ook van de dingen die Karl en Mario hebben neergezet? Toch blijft er aantrekkingskracht vanuit gaan, omdat het de menselijke maat reflecteert en niet het massale waartoe het verwerd en waarin veel kleinschalige kenmerken verloren gingen. Toen we met men minder waren alleen dat op zich zo nooit hebben gevoeld noch echt naar gehandeld, megalomaan bouwen echter, is iets van de jongste tijd.

Robert von Hirschhorn, Stations, Europese bouwstijl
Thonburi station. Menselijke maat verpakt in zakelijkheid

Bouwkunst; dagelijks worden we ermee geconfronteerd doch weinig bij stilgestaan. Deden we maar, veel werd dan wellicht anders vormgegeven. Fraaier vooral, de toepasbaarheid werd vroeger zeker bediend, maar niet tot het uiterste en alleen koud en kaal bleef. Zonder slingers geen feest, uiterlijkheden die verder met de inhoud niets doen en eigenlijk overbodig zijn ware het niet dat zij het oog strelen, kunnen strelen.

Helaas heeft niet iedereen dezelfde smaak.

 

Tekst & foto’s © Robert von Hirschhorn

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Avatar
Over Robert von Hirschhorn 34 Artikelen
Robert von Hirschhorn 27-04-1947 -- 07-12-2016 “Zo jongen, wat wil je later worden?” “Schrijver, mam, schrijver.” Een moeder zweeg en dacht: ‘is dit mijn kind, een beetje vreemd…’ Niets werd vreemd, Robert von Hirschhorn (1947) sinds begin 1974 bezig met schrijven in allerlei vormen doch ook de voordracht mede gevoed door een opleiding aan de Academie voor Expressie door Woord en Gebaar. De speciale belangstelling voor alles wat met Openbaar Vervoer heeft te maken voornamelijk de spoorwegen, zat er al veel vroeger in. De eerste reis naar Thailand vond plaats in 1985 daarna een jaarlijks weerkeren tot aan een vervroegde pensionering in 2006, sindsdien permanent woonachtig te Chiang Mai waar dagelijks wordt geschreven en af en toe iets gepubliceerd. “Kijk, mam, het is gelukt.” Jammer, dat uitgerekend zij het niet meer lezen kan.