De Dag van Groot Verdriet

‘Wie de geschiedenis niet kent is gedoemd ze te herhalen.’ Deze wijze woorden van schrijver-filosoof George Santayana (1863-1952) schoten mij te binnen toen ik bezig was een verhaal te schrijven over de gebeurtenissen rond de opstand van 14 oktober 1973.

Deze opstand begon als studentenprotesten en breidde zich later uit tot een brede beweging die riep om een nieuwe grondwet, uitmondend in de gewelddadigheden op 14 oktober 1973. De Thais kennen deze dag als heetkaan sìepsie tòelaa ofwel ‘De gebeurtenissen van 14 oktober’. Soms wan mahǎapàjôok ‘De Dag van Groot Verdriet’ genoemd.

Helaas is geschiedenisonderwijs vaak een ondergeschoven kindje en dat geldt in versterkte mate voor Thailand waar niet veel meer aan de orde komt dan de heldendaden van koningen in heden en verleden. Alle kleinere en grotere smetten worden zorgvuldig weggepoetst opdat de jeugd toch vooral leert dat Thailand een uniek en groots land is, niet te vergelijken met andere landen. Maar de meeste oudere Thais kennen deze dag.

Wat er aan de Opstand vooraf ging

Van 1961 tot 1972 nam het aantal universitaire studenten toe van 15.000 tot 150.000. Tegelijkertijd raakten de studenten meer georganiseerd. Aanvankelijk richtten hun activiteiten zich op universitaire aangelegenheden maar na de stichting van het Nationale Studenten Centrum van Thailand (het NSCT) en de benoeming van Thirayuth Boonmee als secretaris-generaal van de NSCT (1972) werden hun eisen meer politiek: de roep om een grondwet en om de aftreding van de drie Tirannen: veldmaarschalk Thanom Kittikachon, de ongekozen premier en opperbevelhebber van het leger, veldmaarschalk Praphas Charusathien, vervangend premier en kolonel Narong Kittikachon, zoon van Thanom en schoonzoon van Praphas.

Op 6 oktober 1973 werden Thirayuth Boonmee en tien andere politieke activisten gearresteerd voor het verspreiden van pamfletten die een grondwet eisten en voor overtreding van een verbod op samenscholing van meer dan vijf personen. Ze werden ook beschuldigd van pogingen de regering omver te werpen. De studenten begonnen te protesteren.

In de dagen erna namen de protesten snel toe, vooral op de Thammasaat Universiteit, op 11 oktober zouden er 50.000 studenten aan deelgenomen hebben. De regering was de dag erna bereid de studenten op borgtocht vrij te laten, maar zij weigerden, ze wilden onvoorwaardelijk worden vrijgelaten.

Op 13 oktober was de menigte aangezwollen tot 400.000, waaronder nu veel andere burgers, die optrokken naar de Rachadamnoen Avenue en het Democracy Monument. De regering liet de studenten vrij. Maar een groot deel van de studenten was nog ontevreden over de toezeggingen van de regering en zo trokken zij op 14 oktober onder leiding van Seksan Prasertkul op naar het paleis van Koning Phumiphon. Daar onderhandelden ze met vertegenwoordigers van de koning en er werd uiteindelijk besloten de demonstraties te beëindigen.

De Drie Tirannen

De zich terugtrekkende studenten stuitten echter op barricades van de politie, er braken schermutselingen uit die zich snel verspreidden over de stad. De regering bracht helikopters, tanks en soldaten in die vooral op en rond de Rachadamnoen Avenue een slachting aanrichtten waarin meer dan honderd demonstranten werden gedood, en duizenden gewond.

Volgens sommige berichten schoot Narong vanuit een helikopter op de demonstranten. Vele gebouwen gingen in vlammen op. Het aantal demonstranten bleef echter groeien. De soldaten trokken zich in de avond van de 14e oktober terug, en om kwart over zeven ‘s avonds kondigde de koning het aftreden van de regering aan.

Maar de Drie Tirannen controleerden nog steeds het leger en de politie en de gewelddadigheden zetten zich de 15e voort totdat in het begin van de avond het bericht kwam dat de Drie Tirannen had land waren ontvlucht.

De nasleep

De jaren 1973 tot 1976 waren van een grote politieke vrijheid. Er was ruimte voor allerlei discussies, stakingen en betogingen, die veelal een links karakter droegen. Het waren ook de jaren dat een extreem-rechtse beweging op gang kwam in de vorm van de Village Scouts, Red Gaurs en Nawaphon.

Dat zou op 6 oktober 1976, nadat Thanom als monnik verkleed naar Thailand terug was gekeerd, leiden tot de gruwelijke slachting op de Thammasaat Universiteit door de drie voorgaande groepen, de militairen en de politie.

Nog een citaat van George Qrwell, 1984:
‘Wie het heden beheerst, beheerst het verleden; wie het verleden beheerst, beheerst de toekomst.’

Zie verder de documentaire over de opstand:
https://www.youtube.com/watch?v=KLgNO9KX_qA&feature=youtu.be

Meer lezen:
http://en.wikipedia.org/wiki/1973_Thai_popular_uprising

Tino Kuis
Over Tino Kuis 125 Artikelen
Tino Kuis. gepensioneerde huisarts, woont in Zutphen. Na zijn opleiding werkte hij drie jaar als tropenarts in Tanzania en daarna vijfentwintig jaar als huisarts in Vlaardingen. Hij heeft in Nederland drie volwassen kinderen. Tino verbleef van 1999 tot 2017 in Thailand. Zijn 18-jarige Thaise zoon studeert in Chiang Mai. Tino heeft zich gespecialiseerd in Thaise taal, cultuur en geschiedenis.