Hebben Thais weleens de blues?


Haar ziel lag niet in de blues, want ze kwam uit de gospels en keerde er na haar periode als de Lady of Soul naar terug. Het zal ruim een jaar geleden zijn dat ik de concertfilm Amazing Grace zag, waarin Aretha Franklin soms achter de piano en begeleid door de Southern California Choir, gospels zingt in een klein kerkje in de buurt van Los Angeles. Het werd in twee dagen opgenomen in 1972, maar om allerlei juridisch getouwtrek kwam de film niet eerder uit dan na haar dood in 2018. Gelukkig maar dat dit uiteindelijk toch gebeurde…

Wat een kracht, wat een ritme en vooral wat een stem, die in de open ruimte tussen de noten een onverdraaglijke spanning weet te creëren.  Onmogelijk stil te blijven zitten in de bioscoopzetel. Bij sommige van haar songs stonden de tranen in mijn ogen en werd ik opgetild naar het sacrale dat voor mij niets met God maar alles met begenadigde mensen te maken heeft.

Absurde eisen

Er wordt in de wereld van de laatste jaren, zeker na het uitbarsten van de BLM-hype, heel wat gediscussieerd over racisme en het inmiddels misschien alweer uitgekauwde onderwerp van culturele toe-eigening. Sommige fanatici, voor het merendeel in de VS te vinden, gaan daarbij zover dat ze het blanken willen verbieden om dreadlocks te dragen, om dit veel aangehaalde voorbeeld van cultural appropriation maar weer eens van stal te halen.

de blues
Thaise muzikanten aan de blues. Culturele toe-eigening? Foto Claude Gaignaire

Absurde eisen natuurlijk, want het zou betekenen dat culturele kruisbestuiving, die net zo min te stoppen is als zomerse regenbuien, niet meer is toegestaan. Mocht Aretha Franklin zich niet begeleiden op de piano en moeten al die fantastische zwarte blueszangers het nu zonder hun gitaar stellen? Of ga je de Chinezen en Japanners het autorijden verbieden? Moeten we Pythagoras verwijten dat hij bij de Egyptenaren in de leer ging waar hij zoals sommige historici beweren, zijn beroemde stelling vandaan haalde?

Even met de voeten op de aarde. Culturele toe-eigening is een natuurlijk proces, waaraan de mensheid als geheel haar ontwikkeling voor een groot deel te danken heeft. Het was niet Prometheus die uit medelijden met de mensen het vuur van de Olympische goden stal maar een slimme homo erectus. Waarschijnlijk al een miljoen jaar geleden wist hij het te kapen bij een andere stam, die al aan vuurbeheersing deed.

Het is een vergezicht op een andere vallei

Maar soms, zoals in geval van Aretha Franklin, is culturele toe-eigening niet mogelijk. Geen blanke zangeres zou kunnen doen wat zij doet. Het is alsof in haar stem de geschiedenis van haar ras ligt opgeslagen en die kan natuurlijk onmogelijk gekopieerd worden door mensen die daaraan geen deel hadden.

de blues
Te weinig ruimte tussen de noten…Foto Claude Gaignaire

Misschien is het juist daardoor dat ze me tot tranen toe bewoog.  Ze opende een vergezicht op een andere vallei, die ik niet de mijne weet, maar me desalniettemin diep ontroerde. Voor mij belichaamt ze de andersheid. Het is zoals Levinas het in zijn werk op onnavolgbare wijze stelt, de ander, die nooit is te reduceren tot de ikzelf, maar dan toegepast op culturen.

Dit was het wat door me heen speelde, toen ik een paar dagen terug twee Thaise muzikanten in een café bij mij in de buurt de blues hoorde spelen. Technisch was het niet slecht, de woorden klopten redelijk evenals de stemmen en het ritme. Maar er ontbrak iets: het was niet doorleefd, de historische dimensie van de experience vecue ontbrak. En dat is volkomen begrijpelijk. Want hoe kan je de blues geboren op de katoenvelden en tussen het beton van de grote steden in de VS nu tot uitdrukking brengen als je die nooit gevoeld hebt?

Keith Richard doet het anders

Datzelfde is natuurlijk ook te zeggen van blanke blues muzikanten. En inderdaad, Mick Jagger, Stevie Ray Vaughan en Gary Moore doen heel andere dingen dan Muddy Waters en Howling Wolf. Dat is trouwens heel goed te zien in een clip, waarin Jagger en Muddy Waters samen een van de nummers van deze laatste doen in een kleine club in de VS.

Daarbij kwamen ook Keith Richard en Ron Wood even meedoen. Ik meen dat het ook Muddy Waters was, die bij een andere gelegenheid tegen Keith Richard gezegd moet hebben, dat hij in zijn blues nummers te veel noten speelde. Zij deden dat toch ietsje anders.

de blues
Toch niet zo zeker…Foto Claude Gaignaire

Keith Richard liet dus kennelijk niet genoeg ruimte tussen de noten waarin de spanning zich juist kan ophopen. Niet dat ik het geen grote muzikanten vind. Maar ze doen het anders, op de blanke manier, die de neiging heeft alles uitputtend te willen weergeven. Misschien moet aan blanke blues maar een andere naam gegeven worden om er de eigenheid duidelijk van weer te geven.

Later op die avond met die Thaise blues jongens, raakte ik met ze in gesprek. Op een gegeven moment vroeg ik ze of ze bij het zingen van de blues ook iets voelden. ‘Hoe bedoel je?’ vroeg er een.

Ik legde uit. De blues, een zwarte aangelegenheid, geboren uit een slavernij verleden, konden zij dat invoelen of probeerden ze maar zo goed mogelijk wat na te spelen zonder dat hun hart eraan te pas kwam? Ze verzekerden me dat ze het konden voelen, maar aan de fonkel in hun ogen kon ik zien dat ze er bij lange na niet zo zeker van waren.

Gerelateerd op Trefpunt Azie:
Thaise pianiste gaat vreemd
Thailand. Altijd discreet blijven

Antonin Cee
Over Antonin Cee 178 Artikelen
Antonin Cee woont sinds eind jaren tachtig in Chiangmai en voerde themareizen uit. Hij studeerde filosofie aan de Universiteit van Montpellier in Frankrijk en werkte enige tijd als redacteur bij The Nation in Bangkok. Ook schreef hij artikelen voor verschillende Nederlandse, Belgische en Engelstalige magazines. Met zijn achttienjarige dochter vormt hij een eenoudergezin en brengt elk jaar enige tijd door in Zuid-Frankrijk. Hij publiceerde een verhalenbundel getiteld 'Inheems Kruid'. Onlangs bracht hij zijn tweede boek 'Thailand tegen het Licht' uit. Beide boeken zijn zonder verzendkosten te bestellen bij www.amazon.de.

2 Comments

  1. Ik geloof niets van het idee dat je iets uit een ‘andere cultuur’ niet zo kunnen doorgronden of (deels?) eigen zou kunnen maken. We worden beïnvloed door wat er om ons heen gebeurt (daarom is kruisbestuiving tussen groepen al iets sinds het begin der tijden). Iets nieuws eigen maken kost tijd, een taal spreken bijvoorbeeld leer je niet in een paar dagen. De taal van muziek, dans of zang leren moet je ook leren maar dat kan prima. De een doet dat wat makkelijker dan de ander. Maar de Amerikaanse muzikant heeft het net zo goed moeten leren als de Nederlandse of Thaise muzikant. De Thai zou zich eventueel kunnen laten inspireren door de papavervelden of het horigen en slaven systeem van zeg een 1,5 eeuw geleden. Die Thai heeft dan net zo min als de (afro) Amerikaan zelf met zijn poten in de velden dwangarbeid verricht. Ik geloof wel dat als het op zang aan komt een bepaald accent of stem geluid verwacht is bij bepaalde muziek, en dat aanleren kunnen er denk ik maar weinig. Je kunt je natuurlijk ook afvragen of een exacte kopie het ultieme doel is of dat juist de verschillen, de variatie het mooi en bijzonder maakt.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*