Confucius en Plato tweeling! Een dizygote, dat dan weer wel…

Oosterse en Westerse filosofie, gelijk of verschillend?

 

 

Tino Kuis, Filosofie, Confucius

 

Tino Kuis, filosofieVeel filosofen hebben gewezen op de verschillen tussen de Westerse en Oosterse filosofie, veschillen die vaak vrij groot en essentieel worden genoemd. Maar er is ook een kleiner aantal wijsgeren die wijzen op overeenkomsten in filosofische denkbeelden tussen Oost en West.Tino Kuis, Filosofen

Ik stel dat er geen essentieel verschil is tussen het oosterse en westerse filosofische gedachtengoed en probeer dat hieronder te verwoorden.

Wat is filosofie?

Het aantal mogelijke en bestaande definities van wat filosofie betekent is legio. Laat ik er slechts één noemen: ‘het kritisch nadenken over deze wereld en vooral over de rol van de mens daarin’. Velen vinden filosofie een wetenschap die beperkt moet blijven tot het academische milieu of tot vragen over metafycica. Ik vind dat filosofie uit de universiteit moet worden gehaald want het is een onderdeel van elk leven, ook al kan het wetenschappelijk worden bestudeerd. Aristoteles acht een mens pas volledig als hij nadenkt over zijn mens-zijn.

Twee mensen die op een terrasje achter een drankje zitten te praten over de betekenis van liefde in het algemeen, en de rol die het speelde in hun eigen leven, doen aan filosofie.

Oost en West

Als we het hebben over oosterse en westerse filosofie dan zullen we dat Oost en West moeten definiëren. Dat is niet zo simpel als het lijkt. Wat moeten we aan met het Midden-Oosten? Is het christelijk denken westers of oosters? In het hele gebied van Griekenland tot en met Perzië bloeiden in de afgelopen 2500 jaar vele soorten filosofie, voortdurend beïnvloedt vanuit beide windrichtingen. Dat maakt een onderscheid tussen oosterse en westerse filosofieën er niet gemakkelijker op.

Bestaat er eigenlijk wel een ‘oosterse’ of ‘westerse’ filosofie?

 

Zowel in het Westen als in het Oosten bestaan vele soorten filosofieën (meervoud) die zowel in het Oosten als in het Westen op belangrijke wijze van elkaar verschillen. Naar mijn mening zijn die onderlinge verschillen tussen de filosofieën in het Oosten en die in het Westen groter dan de verschillen tussen de ‘oosterse’ en de ‘westerse’ filosofie.

Er wordt al te gemakkelijk verondersteld dat de gehele westerse filosofie erfgenaam is van Plato en Aristoteles en dat zij, samen met hun opvolgers als Descartes en de Verlichting, het gehele gedachtengoed van het Westen bepalen. Dat zij een belangrijke invloed hadden is duidelijk maar dat geldt net zo goed voor denkers als Spinoza, Hume (die elke metafycica aan de vlammen wilde prijsgeven) en Kant (die aarzelend stond tegenover de metafysica).

Tino Kuis, Filosofie, Plato, ConfuciusBovendien heeft het christendom, dat ik ook een filosofie noem vanwege haar kijk op de wereld en de mens daarin, een groot aandeel gehad in het westerse denken.

Ook de filosofieën in het Oosten zijn niet eenduidig maar mogelijk onderling minder verschillend van elkaar dan de vele westerse filosofieën. (Dat kan aan mijn gebrekkige kennis liggen). Het Hindoëisme, het Taoïsme, het Confucianisme en het boeddhisme zijn in hun opvattingen over de werkelijkheid heel verschillend. Bij sommigen, als het hindoeïsme en het taoïsme, spelen goden een belangrijke rol terwijl dat bij het Boeddhisme en het Confucianisme niet het geval is.

Twee vaak genoemde kenmerkende veschillen tussen de ‘oosterse’ en de ‘westerse’ filosofische traditie:

Als je twee zaken van elkaar wilt onderscheiden dan zul je toch één of meerdere kenmerken moeten kunnen noemen op grond waarvan je met een redelijke mate van zekerheid kunt vaststellen over welke zaak het gaat. Ik zou niet weten met welke kenmerken de ‘oosterse’ van de ‘westerse’ filosofieën uit elkaar kunnen worden gehouden. Ik houd me aambevolen voor een andere mening.

De twee kenmerken die in deze vaak worden genoemd zijn dualiteit en individualiteit. Het Westen zou individualiteit hooghouden en dualistisch zijn terwijl het Oosten collectivistisch is en niet-dualistisch (ook wel holistisch of monistisch genoemd). Ik betwijfel dat ten zeerste.

Zie wat Aristoteles schrijft over het indvidu in de ‘Politica’:

De mens is van nature een sociaal (politiek) wezen. Een individu, dat van nature (dus niet soms of toevallig) niet sociaal is, bevindt zich of geheel beneden of geheel boven de mensheid. De maatschappij ging vooraf aan het individu. Iemand die niet in de gemeenschap kan leven of volstrekt onafhankelijk is, is of een beest of een godheid’. Confucius had het hem na kunnen zeggen.

Het Westen ontwikkelde eveneens meer collectivistische richtingen als het nationalisme en het socialisme, waar het individuele tot op zekere hoogte moet wijken voor het gemeenschappelijke.
Ook dualisme (leer die een tweetal beginselen als uitgangspunt heeft) wordt dikwijls gezien als een kenmerk dat bijna uitsluitend bij de de westerse filosofie voorkomt. Maar er zijn echter Indische systemen, zoals de Samkhya en Yoga scholen, die diep dualistisch zijn terwijl vroeg- Griekse denkers als Heraclitus en Parmenides naast Spinoza geheel niet-dualistisch waren en de eenheid van alles benadrukten.

Maar dat neemt niet weg dat dualisme in het Westen misschien wel wat sterker geworteld is. Zij die daarmee besmet zijn zien de verschillen tussen het Oosten en het Westen vaker in meer absolute termen en kunnen zich moeilijk universele ideeën voorstellen. Veel dualiteiten, zoals man-vrouw, wij-zij, geest-lichaam, God-Schepping, Oost-West worden verder gekoppeld aan de dualiteit superieur-inferieur, wat misschien wel het doel was van de tweedeling.

Conclusie

Tino Kuis, FilosofenIk verwerp het idee dat er zoiets bestaat als een oosterse filosofische traditie die we duidelijk kunnen afgrenzen van een westerse. De verschillen die dikwijls worden genoemd zijn willekeurig en liggen meer op het gebied van nadruk en omvang dan waar hetTino Kuis, filosofieessentiële kenmerken betreft. De diversiteit in Oost en West is nagenoeg even groot.

De betiteling ‘Oost’ en ‘West’ kan dus alleen maar te maken hebben met hun aardrijkskundige oorsprong en belangrijkste uitbreiding en niet of nauwelijks met hun verschillend gedachtegoed.

In bijgaande video leggen een aantal rappers in een epische confrontatie nog eens uit wat oosterse en westerse filosofie inhoudt…..grappig.

Meer lezen over de overeenkomsten tussen oosterse en westerse filosofie?

http://www.ancient.eu/article/855/

Tino Kuis
Over Tino Kuis 125 Artikelen
Tino Kuis. gepensioneerde huisarts, woont in Zutphen. Na zijn opleiding werkte hij drie jaar als tropenarts in Tanzania en daarna vijfentwintig jaar als huisarts in Vlaardingen. Hij heeft in Nederland drie volwassen kinderen. Tino verbleef van 1999 tot 2017 in Thailand. Zijn 18-jarige Thaise zoon studeert in Chiang Mai. Tino heeft zich gespecialiseerd in Thaise taal, cultuur en geschiedenis.