Complotdenken: massamedia hand in hand met gevestigde orde?

Vroeger, heel vroeger, was de krant een mijnheer. De journalist deelde dat lot. De lezers geloofden de krant doorgaans op z’n woord. Het gepresenteerde nieuws was de vrucht van objectieve verslaggeving, gebaseerd op de feiten.

Hans Geleijnse, De Correspondent, Complotdenken
Uit de menerentijd. Foto bij inmiddels verwijderd item van Jolenta Weijers site

Van dat opgepoetste beeld is gelukkig niets meer overeind gebleven. Radio en later televisie lieten luisteraars het nieuws horen en zien, de bewijslast van echt gebeurd werd hen in de schoot geworpen. Televisie ging als nieuwsbrenger en entertainer de toon aangeven, wat op het scherm te zien was werd in de huiskamer gespreksonderwerp. Krantenredacties zagen zich steeds vaker gedwongen om naar aanleiding van televisienieuws te schrijven dan wel over televisieprogramma’s te berichten.

Weer later kwam het besef dat ook met de visuele presentatie van het nieuws behoorlijk gemanipuleerd kon worden, dat wat je zag of hoorde lang niet altijd de werkelijke gang van zaken weergaf.

Hans Geleijnse, De Correspondent, Complotdenken
De vooruitgang. Loodzetten verdween, uiteindelijk de nieuwskrant ook. Aan de ‘steen’ bij De Amersfoortse Courant in 1975. Foto Martin Rep

Nieuws werd meer dan ooit een product, een geprogrammeerd product dat door mediabedrijven in felle onderlinge concurrentie werd uitgevent.

Hans Geleijnse, Rob Wijnberg, De Correspondent, Complotdenken
Complottheorist….. Afbeelding Pilgrimsbeacon

Internet: de nieuwsconsument werd producent

En toen kwam internet, een kwarteeuw terug. In no time verloren de ‘traditionele media’ grote brokken terrein aan de nieuwe, zeker toen de sociale media aan hun zegetocht begonnen. De nieuwsconsumenten werden nieuwsproducenten en velen herkenden zich niet meer in de berichtgeving van de traditionele media. Steeds meer werd dit conglomeraat van door spin doctors en deskundigen in de wetenschap van de massa-communicatie bevolkte en bewerkte nieuwsproductie gewantrouwd. Wat spectaculair toenam was het complotdenken.

Hans Geleijnse, Rob Wijnberg, De Correspondent, Complotdenken
Waar rook is is vuur, was het motto van de Britse tabloids. Welk vuur? Nooit bewezen.

Bij elke grote nieuwsgebeurtenis werd via internet twijfel gezaaid aan de officiéle versie en aan de media die – terecht – slechts dat publiceerden wat bewezen kon worden, dwz door meerdere bronnen bevestigd. Denk terug aan de dood van Lady Diana en haar islamitische minnaar in een Parijs verkeerstunnel. Complotdenkers wisten zeker dat Buckingham Palace en/of de Britse geheime dienst het ongeval hadden ‘geregeld’.

Hans Geleijnse, Rob Wijnberg, De Correspondent, Complotdenken
9/11 was goed voor hausse in complotboeken

De aanslagen van 9/11/2001 op Twin Towers en het Pentagon? Door de Amerikanen zelf georganiseerd, in samenwerking met de Israeli. Er moest een nieuwe vijand worden gecreëerd om de Amerikaanse wereldhegemonie te handhaven en de hoge defensie-uitgaven. Soortgelijke verhalen hoor en lees je op internet thans over Islamitische Staat. Niks islamitisch, een Israëlische uitvinding ingefluisterd door Washington.

Waar of niet waar? Complotdenken is iets voor gelovigen. Met erkenning dat veel voor ons ‘gewone mensen’ geheim wordt gehouden wordt vaak achterstevoren gedacht: wie profiteert heeft het complot geregisseerd en bewijs het tegendeel maar. Wie echter gelooft dat ons de waarheid wordt onthouden door een complot tussen ‘gevestigde orde’  en traditionele media moet ik teleurstellen.  Dat soort beweringen komen van mensen die geen flauw idee hebben over hoe het er op een redactie van een nieuwsmedium toegaat of op welke manier het nieuws wordt geselecteerd en geproduceerd. Bovendien wordt journalisten een mate van geïnformeerd zijn over top secrets toegedacht die zij zich (grote ego’s in deze sector) misschien graag laten aanleunen, maar die niet in overeenstemming met de realiteit is.

Tijd dus om een tegengeluid te laten horen. En wel van iemand die vindt dat de complotdenkers gelijk hebben. Alleen niet op de manier zoals zij zich dat voorstellen. Rob Wijnberg, hoofdredacteur van online medium De Correspondent, schreef er een interessante en lezenswaardige beschouwing over die tot nadenken stemt. Ook voor schrijvers dezes, die hier en daar de nodige vraagtekens zet. Maar lees zel en oordeel, Klik hier.

TT-redactie, De Correspondent, Reactie terreur
Rob Wijnberg, hoofdredacteur De Correspondent met portefeuille Mediamythen & Mechanismen
©De Correspondent

Rob Wijnberg (1982) is filosoof en de oud-hoofdredacteur van nrc.next. Hij schreef zes boeken, waaronder Nietzsche en Kant lezen de krant (2009) en En mijn tafelheer is Plato (2010). Zijn laatste boek, De Nieuwsfabriek (2013), is geschreven als manifest van De Correspondent, met ideeën over hoe de nieuwe journalistiek eruit zou kunnen zien

 

De Correspondent, logo
©De Correspondent
© 2013 Momkai All Rights Reserve

 

 

 

Hans Geleijnse
Over Hans Geleijnse 341 Artikelen
Hans Geleijnse (1944, Zaandam). Voormalig beroepsmilitair en dienstweigeraar. Passie voor reizen, schrijven en muziek. Belandde in journalistiek, leerde het vak in de praktijk. Werkte twee decennia als buitenlands correspondent voor persbureau GPD en div. andere Nederlandse media. Hij woonde met partner en dochter ruim tien jaar in Thailand.