Het Verhaal van de Week: Cinemasia, wat maakt een Aziatische film Aziatisch?

Yoon-shik Boxman is een druk man. Elk stilgevallen moment ratelen zijn vingers over zijn mobiel. Dat is logisch, want Boxman is directeur van het Cinemasia Film Festival in Amsterdam. Afgelopen maandag had ik een interview met hem. Buiten is het hondenweer. Binnen in de foyer van trendy Studio/K is het warm en gezellig. Hier en in Rialto zal van 4 tot 8 maart het festival plaatsvinden met maar liefst 30 Aziatische films.

André van Leijen, Cinemasia 2020

Het Cinemasia Film Festival is in zijn 13-jarig bestaan uitgegroeid tot een serieus filmfestival, waar duizenden liefhebbers op afkomen. Waren het in het begin vooral vrijwilligers, waarop het festival dreef, nu zijn het professionals die het gebeuren vormgeven. Zoals de in Parijs gevestigde filmjournalist en festivalprogrammeur Leo Soesanto (Cannes, IFFR). Het unieke filmfestival heeft nog aan gewicht gewonnen door het overweldigende succes van “Parasite” van de Zuid-Koreaanse regisseur Bong Joon-ho, dat er vandoor ging met maar liefst vier Oscars. Omvang en gewicht mogen veranderd zijn, wat gebleven is, is het plezier en de passie voor Aziatische films

Boxman zelf begon in 2009 als vrijwilliger. Later werd hij programmeur en verdiepingscoördinator. En nu is hij dus directeur. Het programmeren laat hij over aan zijn teams, die ieder een bepaald deel van Azië vertegenwoordigen.

Azië is een groot continent. Ik neem aan dat u niet alle landen van Azië vertegenwoordigt.
“Wij doen tegenwoordig alles wat loopt over de as Nepal-Mongolië naar rechts. Tot aan Nieuw-Guinea. Zo hebben we dit jaar een film uit Bhutan (Lunana: a Yak in the classroom, AvL). We hebben alleen een beperkt aantal slots. We hebben 30 slots en daar moet we het mee doen.” (een slot is een filmvertoning, AvL).

André van Leijen, Cinemasia

 

Boxman vertelt dat dit jaar het festival wat kleiner van opzet is. Dat ze voor het eerst in Studio/K zitten. ‘Een fantastische locatie. Er is genoeg ruimte. Er kan gegeten worden. Er kan gedronken worden. Tijdens Cinemasia is er elke dag de Aziatische keuken. Op zaterdag en zondag hebben we de Food Bazar met Indonesisch eten, Filipijns, Koreaans en Japans van Fou Fow Ramen, het populairste ramenrestaurant van Amsterdam.’

Wat maakt een Aziatisch film Aziatisch?
‘Ik denk dat het moeilijk is om het te definiëren. Ik denk dat wij van Cinemasia een redelijk duidelijke visie hebben op wat wij programmeren. We stellen ons een aantal vragen bij het programmeren. Door wie is de film gemaakt? Voor wie is de film gemaakt? Worden de onderwerpen die in de film genoemd worden, werkelijk uitgedragen door mensen die een relatie tot het onderwerp hebben? Worden groepen gestigmatiseerd of juist gesteund met de film? Is er een machtsrelatie tussen het makende team en het uitvoerende team? En hoe verhouden ze zich tot elkaar, ook op representatieniveau? Je kunt je afvragen of een film die gemaakt is door blanken, door witte Hollywoodmensen, over een onderwerp in China een Aziatische film is. In onze maatstaven van programmeren is dat geen Aziatische film.’ We weten nu wanneer een film niet Aziatisch is, maar een antwoord op de vraag wat dan wel een Aziatische film is, blijft uit.

André van Leijen, Cinemasia 2020

Op Trefpunt Azië heb ik een aantal keren geschreven over Thaise films, bijvoorbeeld van Anocha Suwichakompong. Ik ben benieuwd of Boxman ook Thaise films programmeert. Normaal is dat zo, zegt hij, alleen dit jaar zitten er geen Thaise films bij.

Wat vindt u de kwaliteit van de Thaise films?
Boxman houdt even de adem in, voor hij antwoordt. ‘Je zult denk ik een onderscheid moeten maken in wat in Thailand echt de blockbusters zijn. Dan kom je al gauw uit op de films met Tony Jaa. Smakelijk films, niet dat ik ze gauw zou programmeren hier, maar qua filmproductie zijn het prima films.’

Charles Darwin heeft gezegd dat wij van alle mensen over de wereld de gezichtsuitdrukkingen kunnen begrijpen. Maar veel westerse mensen vinden het interpreteren van gezichtsuitdrukkingen van mensen uit het Oosten juist moeilijk. Een glimlach in Thailand kan veel verschillende betekenissen hebben. Hoe zit dat bij de film: kunnen wij als westerlingen oosterse films begrijpen? Missen we niet iets?
‘Het is moeilijk voor mensen met een bepaalde etnische achtergrond mensen met een andere etnische achtergrond te lezen. In Nederland is iedereen blank. Wat zijn de uiterlijke kenmerken die wij in een split second analyseren? In Nederland letten we voornamelijk op haarkleur, oogkleur en huidskleur. Dat zijn de onderscheidende factoren waarop wij mensen herkennen. In Azië let je niet op haarkleur, oogkleur en huidskleur. Die zijn namelijk allemaal hetzelfde. We letten op jukbeenderen, kaaklijn, neushoogte, oogbreedte… In Nederland letten we daar niet op. Westerlingen kunnen Aziaten die uit verschillende landen komen, niet uit elkaar houden.’

André van Leijen, Cinemasia 2020

Maar volgens Boxman kunnen we het wel leren. Hoe vaker we aan de Aziatische cultuur blootgesteld worden, hoe meer we begrijpen wat een bepaalde gezichtsuitdrukking, een bepaalde lichaamshouding of een bepaalde lach betekent. En in een film heb je natuurlijk altijd nog de ondertiteling.  ‘Wat wij bij Cinemasia altijd doen is, dat we elke film inleiden, waarin we het publiek uitnodigen om op bepaalde verschillen te letten. Om te letten op culturele nuances. Zodat ze de film beter begrijpen.’

Kan je dus zeggen dat een Aziaat meer uit zo’n film haalt dan een westerling?
‘Dat ligt er helemaal aan welke film het is. Van Chinese comedy kan ik 30 films programmeren, maar de meeste zijn in Nederland niet te begrijpen.’
Boxman (zelf van Zuid-Koreaanse afkomst) begrijpt ze ook niet. ‘Chinese comedy is namelijk heel vaak gestoeld op woordgrapjes. Het geschreven karakter kent meerdere uitgangen. En de uitgang bepaalt wat de betekenis is. Met alleen de uitgang kun je van Mao een held of een varken maken. Dat is zo vilein aan Chinese comedy.’

Maar Chinese crime noir snappen we in Nederland wel, zegt hij. Als voorbeeld noemt hij The Wild Goose Lake van Gouden Beer winnaar DIAO Yi’nan, die op het festival draait. ‘Fantastische film!’

André van Leijen, Cinemasia 2020

Hij vertelt dat films uit Zuid-Korea vaak supergeweldadig zijn. Over the top zelfs. ‘Dat kunnen de Koreanen heel goed, misschien zelfs wel beter dan in Hollywood. Dat komt doordat Korea honderden jaren bezet is geweest. Dan door de Japanners, dan weer door de Chinezen. Er zit een bepaald lijden en een bepaald overontwikkeld gevoel voor onderdrukking in de Koreaanse volksaard. Je hebt er zelfs een woord voor, voor het onrecht dat je wordt aangedaan. Dat je het moet inslikken. Dat is wel iets Oost-Aziatisch, om dit soort dingen in te slikken. Dat is een van de redenen waarom de Koreanen zo ontzettend goed zijn in twisted revenge films. De droom van wraak is zo overontwikkeld in de Koreaanse geest, juist vanwege die culturele onderdrukking van de afgelopen honderden jaren. En dat uit zich in die films. Een van de bekendste genres in Koreaanse films is de revenge thriller. En dat snappen ze hier in Nederland heel goed.’

Intussen heeft Boxman na zitten denken over de vraag die ik aan het begin van het interview stelde. Wat maakt een Aziatische film Aziatisch? Hij vindt het nog steeds een moeilijk begrip. ‘We hebben het ook niet over Europese cinema.’

Maar jullie zijn Cinemasia…
‘Wat we proberen is elk land dat we vertegenwoordigen recht te doen en ook te laten te zien dat de culturele verschillen enorm zijn. Zelfs in China. China is zo’n groot land. We hebben gehoord wat er nu gebeurt in Wuhan. Dat is compleet anders dan Sichuan of Yunan. We willen graag de culturele verschillen en nuances voor het voetlicht brengen. Daarom hebben wij als filmfestival de taak om de verschillen zo goed mogelijk voor het voetlicht te brengen, zodat het representerend is.’

En daarmee raakt hij de kern van het Cinemasia Film Festival. Niet zozeer de overeenkomst laten zien van Aziatische films, maar recht doen aan de verschillen.

André van Leijen, Cinemasia 2020

 

Het Cinemasia Film Festival vindt plaats van woensdag 4 maart tot en met zondag 8 maart in Studio/K en in Rialto in Amsterdam. Er zijn nog kaartjes.
Website: https://cinemasia.nl/nl/

Meer over Aziatische films op Trefpunt Azië:
https://www.trefpuntazie.com/cinema-aziatische-films-andre-van-leijen/
https://www.trefpuntazie.com/films-thailand-mother-krabi-internationaal-film-festival-rotterdam/
https://www.trefpuntazie.com/filmrecensie-so-long-my-son-chinese-film/

 

André van Leijen
Over André van Leijen 175 Artikelen
André van Leijen (1947) is schrijver en bioloog. Hij heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw vijf jaar over de wereld. Inmiddels zijn ze terug in Schiedam, waar André een boek heeft geschreven over zijn belevenissen. Het is te bestellen via bol.com, via alle boekhandels in Nederland en via het redactieadres van Trefpunt Azië: post@trefpuntazie.com Titel: Beste Reizigers ISBN: 978-94-6345-888-7 Prijs: 14,95.

3 Comments

    • Blij dat je hier het gemiddelde niveau van de reacties omhoogstuwt Bert. Inhoudelijk vond ik uit dit interessante interview de criteria die de directeur opsomt ter definitie van wat nu wel of niet een Aziatische film is behoorlijk discutabel. Mooi daarom dat tussenzinnetje: ‘we weten nu wanneer een film niet-Aziatisch is.’ Boxman’s redeneringen over blanke, sorry witte, Hollywoodmensen en ‘blank Nederland’ zijn vast trendy, mij een geven ze een unheimisch gevoel. Ik zou als festivaldirecteur bij de progtrammering vooral kijken naar kwaliteit versus pulp (niets des Hollytwoods is de Aziatische filmindustrie vreemd). En dan is de vraag interessant kies je ook films die in de landen van herkomst publiekstrekkers waren of ga je vooral voor filmhuisproducties. Dat is me uit het betoog van Bixman niet echt duidelijk geworden.

  1. Proficiat André. Zeer goed interview en boeiend uitgeschreven. Jij bent van vele markten thuis blijkt opnieuw. Het is te guur om een terrasje te doen dus met zijn allen naar Cinemasia.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*