Neurenberg 3 (slot): Reichsgelände en nazi’s


Chris Ebbe. Neurenberg 3, Reichsgelände

Nooit meer

Neurenberg lag in puin, maar op wonderbaarlijke wijze was het Paleis van Justitie bewaard gebleven. Met de audio aan het oor staan we in de Schwurgerichtssaal 600, de gerechtszaal, waar van 20 november 1945 tot 1 oktober 1945 tijdens de Neurenbergse Processen de misdadigers van het naziregime werden berecht.

We zijn verwonderd. Teleurgesteld. We herkennen de inrichting, bekend van foto en film, niet. We horen dat de zaal is ingekort, het meubilair vervangen. Het oogt sauber und rein. Het patine is eraf. We hadden de originele banken willen zien, de tafel waaraan de rechters zaten, het katheder waarachter de hoofdaanklager Robert J. Jackson zijn aanklachten formuleerde. We hadden willen zeggen: “Kijk, op die plek daar, vooraan, daar zat Herman Göring, naast hem Rudolf Hess, verderop Wilhelm Keitel. We hadden onze ogen willen sluiten. In gedachten het schorem horen zeggen: ‘Im Sinne der Anklage nicht schuldig.’

Hess kreeg levenslang, Keitel en Göring de doodstraf door ophanging. Göring hield helaas de controle over zijn ondergang in eigen hand. Hij pleegde zelfmoord met een binnengesmokkelde cyaankalipil.

De tentoonstelling in de zaal ernaast is een toonbeeld van Duitse Gründlichkeit. Met foto, film, tekst en audio wordt het schuldige verleden onverbloemd getoond en uitgelegd. Geen detail overgeslagen. Daar kunnen wij met ons eigen koloniale verleden nog wat van leren.

De ruimte stroomt vol met leerlingen van een Grieks gymnasium. Mijn lerarenhart gaat open. Zij lopen rond, kijken naar de beelden, luisteren naar hun lerares die uitleg geeft. Allemaal? Nee niet allemaal. Twee grieten zitten op een bankje met hun rug naar het gebeuren gekeerd aan een stuk door te kwekken. Hoe herkenbaar. Deed me denken aan een bezoek met 4-mavo-havo-vwo aan een kerk in Venetië. De collega geeft uitleg bij een glazen doodskist met het gemummificeerde lichaam van een heilige. Een drietal meiden kijkt kleppend de andere kant op. Ik tik ze op de schouder, wijs naar de collega. Twee ervan draaien zich om. Latoya, piercing in haar neus, ringen in haar oren, veel goedkope make-up, zware boezem in een te strak truitje heeft een extra aansporing nodig. Onwillig gehoorzaamt zij. Staart naar de kist. Haar ogen worden groot. Zij roept: ‘Leg hier nou een dooiuh?’

Van 1933 tot 1938 hield nationaalsocialistische partij bijeenkomsten op een door voor dat doel speciaal gebouwd complex: het Reichsparteitagsgelände. Albert Speer, Hitlers architect, zette er megalomane bouwsels met een minimalistische uitstraling neer. Op de partijdag stonden de soldaten en arbeiders in rotten opgesteld, marcheerden in parades voor het oog van de Führer. Moesten wel acht uur wachten zonder behoorlijke sanitaire voorzieningen voordat hij verscheen.

Lenie Riefelstahl maakte een film in opdracht van Hitler. Zij gebruikte als eerste filmtechnieken die tot op de dag van vandaag nog steeds in zwang zijn. Hitler was verrukt over het resultaat en gaf de film zijn titel: Triumph des Willens, Overwinning van de Wil. Riefenstahl heeft tot aan haar dood op 8 september 2003 volgehouden niets te hebben geweten van de gruwelen begaan door de nazi’s.

We lopen over de tribunes. Het beton is aangetast, verpulverd, verkruimeld. Hier en daar hersteld. In het midden boven de tribune een deur. Gehavend. Bladderende verf. Een trap voert naar beneden. Hier liep Hitler naar het centrale podium om de parades af te nemen en zich te laten toejuichen. Ik daal af in zijn voetsporen. Ga staan op het podium. Overzie het terrein voor me. Sluit mijn ogen. Zie Riefenstahls beelden voorbij komen. De massa juicht. Groet de Führer met gestrekte arm.

Ik huiver. Laat dit nooit meer gebeuren.

Dtsl3.2 Reichsparteitagsgelände


Chris Ebbe
Over Chris Ebbe 204 Artikelen
Chris Ebbe, vader van twee dochters, grootvader van drie kleinkinderen. Chris is begonnen als onderwijzer, werd daarna leraar biologie en decaan aan een middelbare school in Spijkenisse. Heeft evenals zijn vrouw, kunsthistorica, een brede belangstelling voor alles wat te maken heeft met stad en platteland, mens en natuur, kunst en architectuur. Werkt, gewapend met familieverhalen en na genealogisch onderzoek, aan een roman.