Cambodja. De Killing Fields. Voorbeeld van onmenselijke wreedheid

 

Bert Vos. Cambodja. De Killing Fields. Voorbeeld van onmenselijke wreedheid

Om iets te begrijpen van de geschiedenis van Cambodja moet je, volgens de Lonely Planet, in ieder geval een van de Killing Fields gezien hebben. De bekendste en meest bezochte is Choeung Ek, even buiten Phnom Penh. Een van de 300 dodenakkers waar iedereen die als vijand gezien werd, tijdens het bewind van de Rode Khmer, werd vermoord. Kinderen, vrouwen en mannen. Meedogenloos, wreed, nietsontziend.

De tuktuk zet mij af bij de ingang en ik koop een kaartje bij de kassa. Een man met badge loopt mij tegemoet. Achter hem een verzameling audiospelers met headphones, die gebroederlijk aan een hek hangen. De zwarte snoeren bungelen naar beneden. “You country from,” vraagt hij bijna fluisterend. “Holland,” zeg ik automatisch zachtjes terug. Tot mijn verbazing krijg ik een Nederlandstalige ‘gids’ mee. Het is druk op de dodenakker maar de stilte overheerst en niemand lacht. De verhalen op de cassette zijn te gruwelijk om deze verstandelijk te bevatten.

Parkachtig

Op het eerste oog is het moordveld een parkachtige omgeving waar je fijn kunt picknicken. Met een  boomgaard, Bert Vos. Cambodja. De Killing Fields. Voorbeeld van onmenselijke wreedheidrustieke vijver, veel groen, een boeddhistische stoepa op de achtergrond en kwetterende vogeltjes in de bomen. Een zacht wind zorgt voor een aangename ochtendwarmte. Ik zet de koptelefoon op en druk op play. Een rustige donkere stem begint te vertellen over wat zich op deze Killing Field heeft afgespeeld. En dan verandert het decor in iets heel anders.

De gesproken rondleiding wordt afgewisseld met gruwelijke ooggetuigenverklaringen van bewakers en overlevenden. Je hoort bijna de kreten van pijn die de lucht doorklieven en voelt de aanwezigheid van dolende zielen die met een doodsgrijns over je schouders meekijken.

Pol PotBert Vos. Cambodja. De Killing Fields. Voorbeeld van onmenselijke wreedheid

Als Pol Pot en zijn Rode Khmertroepen op 17 april 1975 de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh binnenmarcheren vermoedt niemand welke tragedie zich gaat afspelen. In drie jaar, acht maanden en twintig dagen tijd komt eenderde deel van de bevolking om. Oftewel een miljoen en zevenhonderdduizend mensen. Pol Pot wilde van Cambodja een boerenstaat te maken. Binnen enkele dagen werden de steden leeggehaald en moest iedereen, ook kinderen en zieken, twaalf uur per dag op het land werken tot ze er letterlijk bij neervielen door honger, mishandeling, uitputting of ziekte.

Onder meer het huwelijk, religie, onderwijs, cultuur en geld worden afgeschaft. Iedereen die als een gevaar werd gezien of niet in het plaatje paste van de nieuwe arbeidersstaat, ‘waar iedereen gelijk is’, werd vermoord. Vooral hoger opgeleiden, voormalige militairen, leraren en politici waren de klos. Een vreemde taal spreken of een bril dragen was al genoeg om als staatsvijand te worden aangemerkt.

Killing FieldsBert Vos. Cambodja. De Killing Fields. Voorbeeld van onmenselijke wreedheid

Ik begin de wandeling over aarde die ooit eens drenkte van het bloed. Na de bevrijding werden in de Killing Fields van Choeung Ek 8985 lijken opgegraven, vertelt de stem op de cassetteband. Ik arriveer bij het eerste informatiebord. Him Huy, een van de beulen, vertelt met een krakende stem hoe hier ’s nachts mensen die in het genocide-centrum arriveerden, van de vrachtwagens werden geslagen. Ik arriveer bij het eerste massagraf waar 450 slachtoffers begraven lagen. Het hele terrein, zo blijkt, is bezaaid met ondiepe kuilen. Bij elke kuil staat een bordje met daarop het aantal doden dat aangetroffen werd.

Propagandaleuzen

Iets verderop staat de voormalige opslagplaats voor de moordwerktuigen. Pol Pot wilde dat er zo weinig mogelijk kogels verspild werden aan deze staatsvijanden. Dus werden kinderen tegen een boom geslagen, mensen de keel doorgesneden met vlijmscherpe takken van een bananenboom, gewurgd met een staaldraad, gedood met een geweerkolf of pikhouweel of ze bloedden dood nadat ze neer waren gestoken. Hele families werden uitgemoord, bang als Pol Pot was dat ooit iemand verhaal zou komen halen. ‘Om het gras te spitten, moeten zelfs de wortels worden vermorzeld’, was een van zijn propagandaleuzen. Onder de doden waren negen westerlingen, vermoedelijk journalisten. Pol Pot deed er alles aan om de buitenwereld vooral buiten zijn Kampuchea te houden. Desondanks sijpelden er steeds meer gruwelverhalen de wereld in.

Bert Vos. Cambodja. De Killing Fields. Voorbeeld van onmenselijke wreedheidMoordmachine Killing Fields

Na een Chinees graf, minderheden waren ook de klos, vol bot- en tandfragmenten komt de boomgaard in beeld. Daar werden gevangenen nog een tijdje aan het werk gezet. Her en der zie je witte stukjes bot en textiel tussen het zand en het gras die tijdens het regenseizoen naar boven komen. Ze worden verzameld en in een glazen kast bewaard.

Ik loop langs een massagraf waarin 166 onthoofde lichamen zijn gevonden. Van gevangenenbewaarders die zelf het slachtoffer werden van Pol Pots moordmachine. Deze bewakers werden in het martelcentrum Tuel Sleng, een voormalige school in Phnom Penh, tot valse bekentenissen gedwongen door zware martelingen. De Rode Khmer wilde zo weinig mogelijk getuigen van deze genocide. Alle gevangenen die hier omgebracht zijn komen van dit martelcentrum. De meeste mensen wisten niet eens waarom ze gevangen waren genomen. En bekenden alles waar ze van beschuldigd werden, als de pijn maar ophield. Dat er talloze mensen onschuldig vermoord werden maakte niet uit. “Het is beter om per ongeluk een onschuldig iemand te doden, dan een vijand te sparen”, was een van Pol Pots uitspraken. Om de kreten van pijn te overstemmen kwam uit luidsprekers keiharde muziek of politieke propagandapreken.

De kinderzielen van de Killing TreeBeet Vos. Cambodja. De Killing Fields. Voorbeeld van onmenselijke wreedheid

Waar slechts een starend stilzwijgen volstaat is de zogeheten Killing Tree. Een boom die een duister verleden met zich meedraagt. Toen deze plek werd ontdekt trof men bloed en resten van hersenen op de schors aan. Nader onderzoek wees uit dat hier baby’s met hun hoofdje tegen de boom werden doodgeslagen, terwijl hun moeders moesten toekijken. Daarna werden ze met hun gedode moeders in de kuil gegooid. De stam hangt vol met gekleurde armbandjes en touwtjes om de kinderzielen hun rust te geven.

Rustplaats

Woede welt in mij op om zoveel achterlijke stompzinnigheid. Mijn hart gaat even te keer en ik voel even een lichte prikkel achter de oogleden. De ochtendzon is fel geworden. Zoute zweet parelt langs mijn neus. Ik veeg mijn handpalmen in de ogen en over mijn gezicht. Een dodelijke vermoeidheid overvalt mij. Ik wandel, na een laatste blik geworpen te hebben op de laatste rustplaats van deze kinderzielen, naar de volgende halte.

GedenkstoepaBert Vos. Cambodja. De Killing Fields. Voorbeeld van onmenselijke wreedheid

Overheersend aanwezig is de hoge boeddhistische gedenkstoepa. Binnen liggen op 18 verdiepingen schedels en botten van 5000 doden. De gedachte erachter is dat de geesten nu hun rust kunnen vinden met deze waardige herdenkingsplek. Alle schedels zijn gerangschikt naar geslacht en de leeftijd waarop ze stierven. Ik zet de waanzin van een tijdperk op de gevoelige plaat en verlaat het gebouw en beëindig de tour met een bezoek aan het museum. Vietnam maakte uiteindelijk een einde aan het bewind, waarna de Rode Khmerleider zich met getrouwen terugtrok in de jungle bij de grens met Thailand.

Gewonde natie

Pol Pot is nooit veroordeeld voor zijn misdaden. Hij leefde zelfs nog een aangenaam leven in de jungle en werd ook nog eens opa. Hij stierf, onder verdachte omstandigheden, toen hij 82 jaar oud was. Cambodja is nog lang niet klaar met zijn Rode Khmerverleden. Je buren kunnen de beulen van toen zijn. En niemand legt verantwoording af voor zijn daden in deze donkere periode waar een schrikbewind de bevolking terroriseerde. Het land is een gewonde natie die langzaam herstelt met diepe littekens die nog heel lang te zien zullen zijn.

Meer weten?

Tribunaal genocide Rode Khmer-regime

Verhaal eerder gepubliceerd op aziatischetijger.nl

Bert Vos
Over Bert Vos 75 Artikelen
Bert Vos is journalist, publicist en ZZP'er in Amersfoort. Hij is ook een enthousiast Thailand-reiziger.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*