Cambodja. De economische liefdesrelatie met China

Cambodja, geteisterd door de Vietnam-oorlog en het misdadige bewind van Pol Pot, lijkt zich aan armoe en achterstelling te ontworstelen. ZO-Azië-deskundige Alfons van der Kraan schildert in dit artikel de achtergronden van de snelle veranderingen in het land.

Alfons van der Kraan, Cambodja, China, Liefdesrelatie
De Cambodjaanse hoofdstad nu

Twintig jaar geleden stierf Pol Pot. Niet lang daarna legden de restanten van de Rode Khmer hun wapens neer. Onder beding van amnestie gaven ze zich over aan de Cambodjaanse regering, die sinds 1995 geleid werd door Hun Sen.

De leefomstandigheden in het Cambodja van de jaren 90 waren beklagenswaardig. Dertig jaar van oorlog en burgeroorlog hadden de infrastructuur van het land vernietigd en bezaaid met landmijnen en ander niet geëxplodeerd oorlogstuig. De belangrijkste steden zoals Phnom Penh, Siem Reap en Battambang waren grotendeels ontvolkt en de bevolking van 7-8 miljoen was ernstig getraumatiseerd, geteisterd door ziektes, onopgeleid en ondergedompeld in schrijnende armoede.

Door geboortegolf verdubbelde de bevolking

Sindsdien heeft Cambodja een opmerkelijk wedergeboorte gekend. Net zoals het Europa van na de Tweede Wereldoorlog beleefde het een ‘babyboom’, die de bevolking zag verdubbelen tot de huidige 15-16 miljoen mensen. Bovendien groeide de Cambodjaanse economie per jaar gemiddeld met 7 procent wat neerkomt op een verdrievoudiging gedurende de afgelopen twintig jaar.

De Wereldbank herbenoemde het land van een lage-inkomenseconomie (minder dan $1,025 per inwoner per jaar) tot een lagere-inkomenseconomie (gemiddeld inkomen tussen $ 1,026 en $4,035 per jaar).
Tegelijkertijd daalde het aantal mensen levend beneden de armoedegrens van 60 procent in de jaren negentig tot 15 procent in 2017. Deze toegenomen welvaart leidde tot het ontstaan van een middenklasse en een kleine topklasse voornamelijk in de snel groeiende metropool van Phnom Penh met drie miljoen mensen.

Alfons van der Kraan, Cambodja, China, Liefdesrelatie
Winkelcentrum in Phnom Penh

Indien mogelijk moesten ze tegen elkaar uitgespeeld worden

Tijdens deze periode van economisch herstel probeerde de Cambodian People’s Party (CPP) de politieke partij van Hun Sen, een neutrale koers te varen in haar buitenlandse politiek. Dit laatste geheel conform met wat Cambodjaanse heersers al eeuwenlang gedaan hadden.

Als een zwak en relatief klein land ingeklemd tussen Vietnam en Thailand was het verstandiger buiten de conflicten van haar buurlanden te blijven en indien mogelijk, ze tegen elkaar uit te spelen. Meer recentelijk was dit ook de politieke lijn gepersonifieerd door koning Norodom Sihanouk vanaf zijn kroning in 1941 tot zijn afzetting in 1968 middels een door de CIA georganiseerde staatsgreep.

Sihanouk, die er alles aan deed zijn land buiten de Vietnamoorlog te houden, was een van de leidende figuren in de Beweging van Niet-Gebonden Landen naast giganten zoals Tito van Joegoslavië en Nehru van Indië. In Phnom Penh werd naar beiden een boulevard vernoemd.

Een half miljoen doden door Amerikaanse bombardementen

De neutrale koers van Hun Sen wierp haar vruchten af. Nadat de vrede in het land hersteld was, kon het profiteren van een groot aantal internationale hulpprojecten. De Amerikaanse regering weigerde verantwoordelijkheid te nemen, laat staan compensatie te betalen, voor de schade aangericht door de bombardementen op een weerloos land gedurende haar militaire campagne tussen 1968 en 1975.
Hierbij kwamen naar schatting 500.000 mensen om het leven. Maar de Amerikaanse bevolking was vrijgeviger. Na 1998 namen honderden Amerikaanse NGO’s deel aan de projecten voor wederopbouw van het land.

Cambojda, Marcel van der Kraan, Liefdesrelatie, China
Kinderen zoeken bruikbaars op vuinlisbelt Phnom Penh
Foto Digital Sevilla.com

Een groot aantal van deze NGO’s deed uitstekend werk op het gebied van gezondheidszorg, opleiding en kleinere projecten ter opwekking van energie. Ook Europese landen lieten zich niet onbetuigd. Duitsland betaalde voor de restauratie van Angkor Wat en verschillende andere oude tempels in het historische complex van Siem Riep. Frankrijk financierde de restauratie van verschillende gebouwen uit haar koloniale tijd onder meer van het fraaie uit 1930 stammende Centrale-marktgebouw in Phnom Penh.
De Zwitserse regering en bevolking betaalden voor de bouw van drie Kantha Bopha ziekenhuizen, genoemd naar een dochter van koning Sihanouk, die op vierjarige leeftijd overleed aan leukemie. Armlastige Cambodjaanse vrouwen en kinderen krijgen hier gratis behandeling.

De meeste hulp kwam uit Azië

Maar verreweg de meeste buitenlandse hulp voor de wederopbouw van Cambodja kwam van Aziatische landen, in het bijzonder van Japan en China. Zo financierde Japan de verharding van de Tonle Sap rivieroever in Phnom Penh, waarop een weg werd aangelegd. Ook schouderde Japan de reparatie en uitbreiding van de riolering in de hoofdstad en de bouw van een brug over de Tonle Sap rivier.
Om niet onder te doen, schoof ook China het budget voor een brug die net naast de Japanse ligt en voor talloze andere infrastructurele projecten.

China nam in 2006 de ontwikkeling van Sihanoukville, Cambodja’s enige diepzeehaven, voor haar rekening. Dit project, waaraan nog altijd wordt gewerkt, beoogt het opzetten van een speciale economische zone (SEZ) met gunstige voorwaarden voor bedrijven die zich er willen vestigen.

Alfons van der Kraan, Cambodja, China, Liefdesrelatie

Verder is voorzien in de bouw van een kolencentrale voor de opwekking van elektriciteit en is het de bedoeling van Sihanoukville een moderne containerhaven te maken waar zelfs de grootste schepen terecht kunnen.

Een nieuw Phnom Penh met tientallen wolkenkrabbers

Buiten dit alles heeft China een grote bijdrage geleverd aan het wegennet in Cambodja. Maar liefst de helft van alle wegen zijn gebouwd door de Chinezen. Ook in de vitale energiesector is China bijzonder actief. In de Mekongrivier werden liefst twee hydro-elektrische dammen gebouwd, waardoor Cambodja nu voor 70 procent in haar eigen energieopwekking kan voorzien.

In de buurt van de internationale luchthaven van Phnom Penh werd eveneens een SEZ opgezet, waar een groot deel van de Cambodjaanse schoenen- en textielindustrie werd ondergebracht. Daaromheen verrijst een satellietstad, een nieuw Phnom Penh eigenlijk, met tientallen wolkenkrabbers, winkelcentra, parken en andere faciliteiten.

Alfons van der Kraan, Cambodja, China, Liefdesrelatie

In het huidige Phnom Penh zijn zo veel door China gefinancierde bouwprojecten, dat de stad een grote bouwplaats lijkt beplant met een bos van hijskranen. Het is duidelijk dat een dergelijke toevloed van Chinees kapitaal en expertise ook politieke consequenties heeft. Stap voor stap heeft Hun Sen het pad van neutralisme verlaten.

De Amerikaanse regering wilde een nieuw regime

Een eerste teken daarvan was te zien in 2012. Tijdens de Asean Conferentie 2012 steunde Hun Sen openlijk de aanspraak van China op soevereiniteit over de Zuid-Chinese zee. Dit natuurlijk tot groot genoegen van Beijing en tot ongenoegen van Washington. Het is niet ondenkbaar dat de Amerikaanse regering dit kenbaar maakte in Cambodja en achter de schermen begon te werken aan een verandering van regime.

Hoe dat verder ook zij, feit is dat de uitslag van de verkiezingen van 2014 een grote schok was voor de club van Hun Sen. Weliswaar won zijn CPP die verkiezingen op comfortabele wijze. Maar oppositiepartij CNRP (Cambodian National Rescue Party) deed het beter dan iedereen verwacht had en wist eenderde van de kamerzetels te bemachtigen.

Voor Hun Sen en de oudere leden van de CPP politieke elite ligt de door de CIA bewerkstelligde coup van 1968, die Sihanouk afzette en bloedige oorlogen tot gevolg had, nog vers in het geheugen.

De krant betaalde geen belasting

Ze besloten dat het deze keer niet zou gebeuren. Hun Sen wachtte tot 2017, toen begon hij de Amerikaanse invloed op het politieke gebeuren aan banden te leggen om elke mogelijkheid van een ‘kleurrevolutie’ uit te sluiten.

In augustus dat jaar liet hij twee pro-Amerikaanse radio agentschappen sluiten: Voice of America en Radio Free Asia. Tegelijkertijd werden een twintigtal radiozenders uit de lucht gehaald, die dit pro-Amerikaanse materiaal uitzonden. Een maand later was het de beurt aan één van de drie Engelstalige kranten, The Cambodia Daily. In 1993 was deze krant oorspronkelijk gestart als een NGO-nieuwsbrief en was als zodanig vrijgesteld van belasting. Over de jaren was deze nieuwsbrief uitgegroeid tot een reguliere krant. Buiten enkele algemene verhalen bracht ze meesttijds stukken overgenomen uit The New York Times en The Washington Post, twee van de belangrijkste spreekbuizen van de gevestigde orde in de VS.

Gemakshalve herinnerde Hun Sen’s regering zich ineens dat The Cambodia Daily nooit belasting had betaald. Ze kreeg een rekening van $6.4 miljoen dollar aan achterstallige belasting toegestuurd. De eigenaren van de krant konden dat bedrag niet ophoesten en na wat bakkeleien hield de publicatie op te bestaan.

Hij pochte met fondsen van de Amerikanen

Weer enkele weken later werd Kem Sokha, de leider van de CNRP, opgepakt en beschuldigd van landverraad. Deze tenlastelegging was voornamelijk gebaseerd op een toespraak, die Kem Sokha enkele jaren eerder had gehouden in Australië. Die was destijds opgenomen door CBS News en op Facebook geplaatst.

In zijn toespraak voor voornamelijk in Australië wonende Cambodjanen pochte Kem Sokha dat zijn partij sinds 1993 fondsen had ontvangen van de Amerikaanse regering. Behoorlijk naïef voegde hij eraan toe dat hij en andere partijfunctionarissen regelmatig naar de VS waren gereisd op kosten van de Amerikaanse regering. Die zou hem assistentie geven bij de omverwerping van het Cambodjaanse regime.

Nauwelijks een maand later nam Hun Sen stappen tegen een Amerikaanse NGO genaamd National Democratic Institute, gefinancierd door de Amerikaanse regering. Uit gelekte documenten zou gebleken zijn dat dit instituut voornemens was de CNRP te helpen winnen bij de aanstaande verkiezingen gepland voor juli 2018. Op last van de Cambodjaanse regering werd het instituut gesloten en het contingent aan buitenlands personeel het land uitgezet.

Tenslotte, in november 2017 nam Hun Sen de volgende vanuit zijn optiek logische stap: de CNRP partij werd verboden verklaard daar ze zich schuldig gemaakt zou hebben aan landverraad. Aan 118 top functionarissen werd aangezegd zich voor een periode van vijf jaar te onthouden van politieke functies.

China was in haar nopjes

Of haar grote bovenbuur de hand had in deze politieke ontwikkelingen kan niet met zekerheid worden gezegd. Maar het is klaar als een klontje is dat Beijing ermee in zijn nopjes was.

China deed er niet lang over haar waardering op concrete wijze te laten blijken. Dat bleek overduidelijk tijdens een vergadering van de Lancang-Mekong Development Organization begin deze maand. De bijeenkomst vond plaats in het prestigieuze Vredespaleis van Phnom Penh, een van de cadeautjes van vrijgevig Beijing aan Cambodja.

Alfons van der Kraan, Cambodja, China, Liefdesrelatie
Chinese premier Li Keqiang met Hun Sen. Eeuwige vriendschap

Buiten de regeringsleiders van Myanmar, Laos, Thailand, en Vietnam, werd de vergadering bijgewoond door de Chinese premier Li Keqiang, (na president Xi Jinping de machtigste man in China) door de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi en door een grote delegatie van topfunctionarissen en zakenlieden.

Nieuwe luchthavens en infrastructuur

Tijdens de bijeenkomst, voorgezeten door de beide premiers, deden de Chinezen er alles aan hun ingenomenheid te tonen ten aanzien van de nieuwe politieke opstelling in Cambodja. Er werden maar liefst 16 contracten ondertekend voor nieuwe projecten in Cambodja gefinancierd uit de Chinese geldpot.

Een korte opsomming van de belangrijkste:
-Een nieuwe internationale luchthaven 30 kilometer ten zuiden van Phnom Penh op een stuk grond van 2600 hectaren. Kosten $1.5 miljard. De bouw start begin 2019.
-Een nieuwe internationale luchthaven voor Siem Riep, 50 km buiten de stad. Begin 2019 wordt met de aanleg gestart. De twee nieuwe luchthavens zijn nodig om de alsmaar toenemende toeristenstroom aan te kunnen. In 2017 werden 5,6 miljoen buitenlandse aankomsten gemeten, een cijfer dat naar verwacht in 2020 naar de 7 miljoen zal gaan, waaronder 2 miljoen Chinezen. Tegen die tijd zal de toeristenindustrie goed zijn voor $ 5 miljard omzet en zullen een miljoen mensen in de sector werkzaam zijn.
-Een communicatiesatelliet voor Cambodja gelanceerd door China in 2019.
-Een nieuwe hydro-elektrische centrale aan de Mekongrivier.
-De bouw van twee nieuwe ziekenhuizen.
-De financiering van de voltooiing van de spoorweg vanuit Phnom Penh, via Battambang naar Poipet aan de grens met Thailand. Er moeten nog een 130 kilometer gedaan worden. Verwacht wordt dat het werk eind dit jaar klaar is. Deze spoorweg zal een belangrijke katalysator worden in het menselijk en goederenverkeer tussen beide landen. Geanticipeerd wordt dat de bilaterale handel eind 2020 zal zijn verdrievoudigd tot $ 15 miljard.
-De aanleg van een snelweg van Phnom Penh naar Sihanoukville over een afstand van 190 km.
Strategische partners

Strategische partners

In hun gezamenlijke slotrede aan het eind van de LMC-vergadering benadrukten premier Li en Hun Sen dat Cambodjaans- Chinese verhoudingen nooit beter geweest waren.  Ze stelden dat Cambodja en China strategische partners waren geworden ‘met een relatie die ‘door geen macht ter wereld teniet gedaan kan worden’

Inmiddels is wel duidelijk dat de dagen van politieke neutraliteit in Cambodja over zijn. Hun Sen heeft zijn keuze gemaakt. En die keuze heet China.

 

Over de auteur:

Alfons van der Kraan, Liefdesrelatie, Cambodja, ChinaAlfons van der Kraan kreeg zijn onderwijs in geboorteland Nederland en later in Canada en Australië. Na specialisatie in de economische geschiedenis van Zuidoost-Azië werd hij docent aan de Australische Nationale Universiteit van Canberra, de Murdoch University in Perth, en meer recent aan de Universiteit van New England in Armidale. Hij heeft veel gepubliceerd over de economische geschiedenis van Indonesië, in het bijzonder van Bali en Lombok en van Thailand en Cambodja.

Over Alfons van der Kraan 1 Artikel
Alfons van der Kraan werd geboren in Nederland. Hij kreeg zijn onderwijs daar en later in Canada en Australië. Na specialisatie in de in de economische geschiedenis van Zuidoost Azië werd hij docent aan de Australische Nationale Universiteit van Canberra, de Murdoch University in Perth, en meer recent aan de Universiteit van New England in Armidale. Hij heeft veel gepubliceerd over de economische geschiedenis van Indonesië, in het bijzonder van Bali en Lombok en van Thailand en Cambodja.

2 Comments

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*