En toen werd het donker


Filmfestival Rotterdam toont zwarte gezicht Thailand

Tientallen jonge mannen en vrouwen liggen op de grond. Gezicht naar beneden. Handen op de rug gebonden. Ze ademen zwaar. Tussen de lichamen door bewegen soldatenlaarzen. Geweren in de aanslag. Er klinkt een vrouwenstem, hard als metaal. ‘Vooraan daar! Gezicht naar beneden! Zet je geweer op zijn hoofd!’ Dezelfde dag zullen ze worden doodgeslagen, opgehangen aan een boom, in brand gestoken, de vrouwen levend of dood verkracht .

Tino Kuis, Thammasat, moordpartij

De dag tevoren zaten de studenten nog bij elkaar. Discussiërend, zoals studenten doen. Hun rector magnificus is benoemd in het kabinet. Een goed idee, vindt een van de studenten. Beter een academicus in de regering dan een militair. Zo kan hij nog enige invloed uitoefenen. Helemaal geen goed idee, vindt een studente. Ze herinnert haar medestudenten aan de tirannen, die voorheen de dienst uitmaakten en die, nu ze teruggekeerd zijn, het land opnieuw dreigen te terroriseren. Bij zo’n regering sluit je je niet aan, vindt ze. De studenten knikken. Geprotesteerd moet er worden. Thammasat Universiteit, oktober 1976, Thailand.

Zo begint By the Time it Gets Dark, de film van de Thaise regisseusse Anocha Suwichakornpong. Hij draaide afgelopen week tijdens het Internationaal Film Festival Rotterdam. In 2010 won Anocha een Tiger Award met haar Mundane History.

By the Time it Gets Dark is een gefictionaliseerde versie van de gebeurtenissen die destijds op de Thammasat Universiteit plaatsvonden en die een blijvend litteken hebben achtergelaten op het blazoen van de Thaise samenleving.

Tino Kuis, Thammasat, Moordpartij

De volgende scène. Een villa in een heuvellandschap. Ik vermoed dat het in de omgeving van Chiang Rai is. Er vinden filmopnamen plaats. Achter de camera staat Ann (Visra Vichit-Vadaka). De overeenkomst tussen de naam Ann en de naam van de regisseuse (Anocha) doet vermoeden dat het om de regisseuse zelf gaat. Zij interviewt een oudere vrouw, genaamd Taew (Rassami Paoluengton). Taew is schrijfster en nam in 1976 deel aan de protesten op de Tammasat Universiteit. Zij is degene die aan het begin van de film haar medestudenten aanzet om te protesteren.

‘Waarom wil je mij interviewen?’, vraagt Taew.
‘Omdat je levende geschiedenis bent’, zegt Ann.
‘Ik ben geen geschiedenis’, zegt Taew, ‘ik ben alleen maar een overlevende.’

En dan valt door een stroomstoring het licht uit. De vrouwen zitten in het donker. ‘Ik geniet van het maanlicht’, zegt Taew. ‘Kijk hoe mooi het licht wordt weerspiegeld in het scherm van de televisie.’ Ann komt binnen met brandende kaarsen.

Het is een intiem moment dat uitnodigt om naar het levensverhaal van Taew te luisteren. Maar nee, Anocha heeft andere plannen. In plaats van de verhaallijn te volgen laat ze Ann door het oerwoud lopen. In het oerwoud ontmoet ze zichzelf als kind met een knabbel-en-babbelpak aan. Terug in de villa loopt de camera al weer, maar in plaats van Taew interviewt Ann nu zichzelf. Ze vertelt dat ze in staat is tot telekinese, dat ze voorwerpen op afstand kan laten bewegen. Dat ze er nooit met iemand over heeft durven te praten. De film gaat niet meer over Taew, maar over Ann. Of nog beter over Anocha, de regisseuse zelf.

Er volgen beelden over het mondaine leven in Bangkok. Een filmster genaamd Peter (Arak Amornsupasiri) die zich baadt in weelde. Over Ann die Taew interviewt, niet als voormalig activiste, maar als aristocratische dame. Over een schoonmaakster die werkt op een plezierjacht op de Chao Phraya rivier in Bangkok. Kortom over de pikorde binnen de Thaise hoofdstad. En Ann neemt deel aan aan dat leven. Hoe kan ik de traumatische gebeurtenissen op de Thammasat Universiteit ooit begrijpen, lijkt de regisseuse zich af te vragen terwijl ik leef temidden van zo’n comfortabele omgeving? Zegt ze daarmee dat het activisme van destijds uiteindelijk nergens toe geleid heeft? Alleen maar doodgelopen carrieres heeft opgeleverd? Of vraagt ze om rechtvaardiging waarom ze de film die ze van plan was te maken, uiteindelijk niet gemaakt heeft?

En toch laat ze activiste Taew aan het eind van de film nog een keer terugkeren. De camera draait en Ann interviewt. ‘Hoe kan ik leven in een maatschappij die dit heeft laten gebeuren?’, vraagt Taew zich af.

Opmerkelijk dat de film gesponsord is door het ministerie van cultuur van Thailand. Zouden ze hem begrepen hebben?

André van Leijen, Filmfestival, Anocha

Trailer: https://www.youtube.com/watch?v=SPUWnlf-aoo

Meer weten?
Over de gebeurtenissen op de Thammasat Universiteit:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thammasat_University_massacre


André van Leijen
Over André van Leijen 176 Artikelen
André van Leijen (1947) is schrijver en bioloog. Hij heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw vijf jaar over de wereld. Inmiddels zijn ze terug in Schiedam, waar André een boek heeft geschreven over zijn belevenissen. Het is te bestellen via bol.com, via alle boekhandels in Nederland en via het redactieadres van Trefpunt Azië: post@trefpuntazie.com Titel: Beste Reizigers ISBN: 978-94-6345-888-7 Prijs: 14,95.