Boerenwijsheid uit Thailand

‘Een parallel universum, wel dat zit in jezelf’

‘Geloven jullie in een parallel universum?’, zo vroeg onlangs een nieuwsgierige FB-er zijn virtuele publiek op een forum dat zich tot taak stelt de kwantumfysica onder de loep te nemen. Er werd heel wat op terug gepost; antwoorden die er veelal op neerkwamen dat zolang het niet bewezen is…Heel goed voor de discussie natuurlijk. Maar eigenlijk was die nogal overbodig. Want op de keeper beschouwd is het is een onheuse vraag, die met voldoende logisch fatsoen gewoonweg niet te stellen is.

Een parallel universum is per definitie niet te kennen. Daar is het per slot van rekening een parallel universum voor. We beschikken niet over de zintuigen om het waar te nemen. Het behoort wezenlijk tot het volkomen andere, tot het onwaarneembare, tot het onkenbare. En daarin is alleen maar te ….geloven. Iets anders kun je er niet mee.

Die FB-er stelde een pseudo-vraag waarin het antwoord al besloten lag. Dat laat trouwens en passant wel meteen zien hoe spiritueel de natuurkunde in de loop der tijd geworden is; het is nu een ‘geloof’ alhoewel heel wat mensen uit het vak dat slechts tandenknarsend zullen toegeven.

Ze zijn niet uit elkaar te houden

Volgens theoretici die zich daarmee bezighouden, zou het bovendien heel goed mogelijk zijn dat er verschillende parallelle universums zijn, misschien zelfs wel een oneindig aantal, het z.g. multiversum. Op zijn zachtst gezegd ook een vreemde zaak, want hoe moet je die dan in ’s hemelsnaam uit elkaar houden?

Al die universums hebben immers gemeen dat we er niets van weten en ook niet kunnen weten. Ongedifferentieerd zijn ze en daardoor volkomen identiek. Ze hebben zogezegd allemaal hetzelfde kloffie aan, zodat het onmogelijk is ze uit elkaar te houden. Een multiversum poneren is net zo absurd als beweren dat er verschillende oneindige ruimtes zijn.

Antonin Cee, Boerenwijsheid uit Thailand, Multiversum

Toch zijn er heel wat mensen die er serieus hun tijd aan geven. De Britse astrofysicus Stephen Hawking was tijdens de laatste jaren van zijn leven bezig aan die onkenbare universums toch wat geheimen te ontfutselen. Dat is op zich niet zo gek, want het is een puur menselijke trek. Nadat Sapiens eenmaal had leren denken heeft hij met speculatieve maar onverzettelijke vastberadenheid nooit iets anders gedaan dan het onkenbare na te jagen. Met als doel het op de een of andere manier toch weer kenbaar te maken.

De menselijke geest verdraagt het niet dat zekere gebieden hem categorisch onthouden worden. Hij zal en moet proberen er binnen te dringen, wat het ook kost. Dat wist de schrijver van Genesis ook al toen hij de boom der kennis midden in de hof van Eden plaatste.

Antonin Cee, Boerenwijsheid uit Thailand, Boom der wijsheid
Boom der wijsheid (bron: medium.com)

Het was ondenkbaar dat er van die appel niet gegeten zou worden, ook al zou sterfelijkheid de prijs zijn die voor die nieuwsgierigheid betaald moest worden. Dat Eva het als eerste deed, doet vermoeden dat de dorst naar kennis bij vrouwen wel eens hoger zou kunnen zijn dan bij mannen. Misschien werd het verhaal wel door een vrouw geschreven…

De vrouwen komen er bekaaid van af

Onkenbare plaatsen, in de loop van de geschiedenis hebben ze heel wat namen aangenomen: het Paradijs, het Walhalla, Nirwana en in onze tijd nu ook het parallelle universum. Eerst bouwden we tempels en kerken om de tekenen der onkenbare plaatsen in ontvangst te nemen. Nu deeltjesversnellers, laboratoria en gigantische telescopen, die gemakkelijk kunnen wedijveren met de gotische speurtocht naar de boodschappen des hemels.

Om van het onkenbare iets te zeggen moeten er natuurlijk wel boodschappers zijn die er contact mee hebben. En die zijn er ook heel wat. Neem nou Mozes, die de tien geboden aangereikt kreeg uit de hemel; voorwaar een van die onkenbare plekken bij uitstek. Thomas Mann, die oog had voor het menselijke in al het hemelse, heeft in zijn boek “De Wet” op illustratieve wijze beschreven hoe het in zijn werk ging. Mozes, die om het geruis in zijn hoofd de baas de worden vanuit een dwangmatige neurose tot twee keer toe de stenen tafelen spatelde.

Mohammed, Jezus en Boeddha

Profeet Mohammed had, zoals de overlevering laat weten, ook behoorlijk last van stemmen in zijn hoofd toen hij zijn openbaringen de wereld in slingerde. Hij pleegde trouwens aardig wat plagiaat al wist hij er hier en daar een originele draai aan te geven. De vrouwen kwamen er dit keer maar bekaaid vanaf, maar wisten achter hun sluier wel een frisse gezichtstint te behouden onder de woestijnzon. De Nazarener deed het daarentegen weer ietsje anders door zichzelf te benoemen als het tot vleesgeworden onkenbare; uitermate gewiekst natuurlijk, want daardoor werd het onmogelijk de boodschap die hij uitdroeg, in twijfel te trekken.

En ook Boeddha liet er geen misverstand over bestaan een boodschapper te zijn van datzelfde onkenbare. Moe geworden van al het metafysische gespeculeer in het oude India had hij een andere variant bedacht. Hij pretendeerde niet meer te zijn dan een mens, maar verklaarde zichzelf en zijn leer die naar het eeuwige, onveranderlijke Nirwana zou leiden, als identiek. Slim, want er was nu nooit meer iets op hem af te dingen.

Het zijn alleen maar modellen

Stephen Hawking, pakt het geheel conform de eisen van onze tijd, weer anders aan. Eerst verklaart hij dat de filosofie dood is (dan ben je van al dat lastige gespeculeer af) om vervolgens met onwankelbare zekerheid te poneren dat alle theorieën die we kunnen formuleren over het universum niet meer dan modellen zijn (model-sized theories). Het spreekt voor zich dat dit dan menselijke modellen zijn, want mensen kunnen nu eenmaal niet denken als dolfijnen of vleermuizen.

Hij heeft dat natuurlijk van Kant, die dat een paar eeuwen eerder ook al had gezegd. Alles wat we kunnen weten over de wereld wordt door de geest ‘bemiddeld’, had deze diepdenker uit Koningsbergen in een verlichte bui gesteld. De ‘dingen aan zich’, zoals hij het noemde, zijn nu eenmaal onkenbaar. Maar die onkenbare dingen aan zich zijn natuurlijk niet meer dan een oxymoron. Want door ze als onkenbaar te benoemen, geef je er via de achterdeur weliswaar, toch weer een positieve betekenis aan. Menselijk toch? In volkomen negatie kan geen mens leven.

Antonin Cee, Boerenwijsheid uit Thailand, Stephen Hawkin
Stephen Hawking

Geen wonder dus dat de kwantumfysica vol menselijke trekken zit. Zo kunnen deeltjes bijvoorbeeld ‘energie lenen’ en zouden ‘vreemdheid’ bezitten om er maar een paar te noemen. Ze kunnen zich tot elkaar aangetrokken voelen, maar wordt de afstand te klein dan kunnen ze elkaar juist weer afstoten. Precies zoals wij mensen ons oncomfortabel gaan voelen als we op elkaars lip zitten. Metaforen dus,  gevormd naar ons eigen beeld en gelijkenis. Menselijke constructies, de Griekse wijsgeer Xenofanes wist er alles van. Als paarden goden zouden hebben, zo hield hij zijn toehoorders meer dan 2500 jaar geleden voor, dan zouden die ook op paarden lijken.

Het zit gewoon in ons en er is domweg niet aan te ontkomen. In een land als Thailand dat zwaar Boeddhistisch is, wordt dat dan ook niet gedaan.

Het boeddhisme wenst aan deze discussie geen deel te hebben

Een paar maanden terug kreeg ik het met een student exacte wetenschappen voor de verandering eens over het multiversum. Hij had er nog nooit van gehoord, bekende hij eerlijk, maar dat weerhield hem er niet van precies te weten waar het zich zou kunnen bevinden. ‘Als er een parallel universum is’, zei hij zonder een enkele keer te haperen, ‘dan zit dat in onszelf en nergens anders’.

Of hij Stephen Hawking had gelezen heb ik hem niet gevraagd, want dat zou, zeker gezien het feit dat we gezellig aan de Mekong whisky zaten, de eisen der wellevendheid ver overschreden hebben. Want Hawking eist niettegenstaande zijn mens-gevormde theoretische modellen stiekem wel dat ze iets zeggen over het onkenbare en maakt zich daarmee ook tot boodschapper.

Vergeeflijk, want welk bestaansrecht zou de fysica hebben, als ze niet langer zou pretenderen iets te zeggen over de dingen ‘aan zich’, over de dingen zoals ze ‘werkelijk’ zijn, zonder dat er menselijke bemoeizucht aan te pas komt? Ik voelde heel goed aan wat die Thaise student bedoelde; het Boeddhisme wenst aan deze discussie geen deel te hebben en dat moet je weten te respecteren.

Laten we er maar gewoon voor uitkomen, we leven we in een menselijk wereld. We kijken er na via de bril van mens-gemodelleerde ideeën. Meer hebben we niet en daar ben ik best tevreden mee. Maar zie eens hoe het steeds weer gaat. Ook Xenofanes ging na zijn opmerking over paardengoden op zoek naar het Ene, Onveranderlijke, achter alles wat zich in de wereld aanbiedt. En dan haak ik af.

Als ik dan toch moet kiezen dan geef ik de voorkeur aan de consequente boerenwijsheid van die Thaise student, die het allemaal in zijn eigen ziel zoekt al is die natuurlijk ook onvindbaar. Op heldere momenten heb ik de indruk dat ze me zo nu en dan een mysterieuze boodschap stuurt. En heus, ik heb echt mijn best gedaan, maar ben er tot op heden niet in geslaagd die boodschap te ontcijferen.

Antonin Cee, Boerenwijsheid uit Thailand

 

 

Antonin Cee
Over Antonin Cee 133 Artikelen
Antonin Cee woont sinds eind jaren tachtig in Chiangmai en voerde themareizen uit. Hij studeerde filosofie aan de Universiteit van Montpellier in Frankrijk en werkte enige tijd als redacteur bij The Nation in Bangkok. Ook schreef hij artikelen voor verschillende Nederlandse, Belgische en Engelstalige magazines. Met zijn achttienjarige dochter vormt hij een eenoudergezin en brengt elk jaar enige tijd door in Zuid-Frankrijk. Hij publiceerde een verhalenbundel getiteld 'Inheems Kruid'. Onlangs bracht hij zijn tweede boek 'Thailand tegen het Licht' uit. Beide boeken zijn zonder verzendkosten te bestellen bij www.amazon.de.

2 Comments

  1. Hi Tony. In feite is elk paradigma dat uit onze geest ontspruit, beperkt tot de menselijke maat, hoe ‘groots’ ook ‘bedacht’. Hierom is het belangrijk ons geestelijke vermogen van Citta optimaal te ontwikkelen, wat wil zeggen dat we alles wat dit vermogen in de weg staat gaan stoppen / achterlaten, zodat het in combi met Buddhi zo zuiver mogelijk werkt. Alleen dan kan er bij ons ‘verlichtende’ informatie binnenkomen, ofwel informatie die niet is gekleurd door beperkt menselijk denken in aannames.
    Hier relevante info over antropocentrisme:
    https://www.zelfkennis.nu/artikelen/antropocentrisme/
    En over ons geestelijke vermogen van o.a. Citta en (via Ahankara) ook Buddhi:
    https://www.zelfkennis.nu/organen-van-de-geest/#citta

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*