Blinde woede en boete op het Thaise platteland

Volksverhaal (en film) over doldriftige rijstboer

Tot het Thaise cultureel erfgoed behoren volksverhalen die vooral door oudere generaties werden gekend en doorverteld. Dat geldt ook voor het drama van de rijstboer die in een woede-aanval zijn schoonmoeder doodsloeg om een portie rijst.

Helaas zijn veel van dit soort vertellingen bij de jongere generaties niet bekend of bemind. Hoewel, drie jongeren die ik over de woedende moordenaar vertelde, bleken het te kennen, dus misschien vormt dit verhaal wel een uitzondering.

Tino Kuis, Volksverhaal, Rijstboer
Cartoon over Thong

Het drama is ook omgezet in cartoons, liedjes, toneelstukken en films. In het Thais heet het ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่ kòng khâaw nói khâa mâe ‘mandje rijst weinig dood moeder’.

Het verhaal stamt uit de Isaan en zou gebaseerd zijn op een ongeveer 500-jaar oude ware gebeurtenis. Het is de dramatische geschiedenis van een gewone boerenfamilie: Mae Tao (‘Moeder Schildpad’), haar dochter Bua (‘Lotusbloem’) en schoonzoon Thong (‘Goud’).

Thong slaat in een aanval van woede zijn schoonmoeder Tao dood als zij erg laat en met erg weinig rijst zijn middagmaal naar het rijstveld brengt. Hieronder vind je een vollediger verhaal in de samenvatting van de film.

Tino Kuis, Volksverhaal, Rijstboer
De chedi voor de botten

In de buurt van Yasothorn staat een chedi (liever thâat: een plek waar relikwieën worden bewaard), een verbouwing van de oorspronkelijke chedi die Thong bouwde en waar de botten van zijn schoonmoeder zouden zijn bewaard.

De commentaren die ik over dit verhaal las gaan meestal over กตัญญู katanjoe: ‘ dankbaarheid’, een kernwoord in de Thaise taal, meestal die van kinderen tegenover hun ouders. Sommigen zijn meer empathisch en noemen het zeer zware leven van de Isaanse boer, de vele ziektes en het slechte eten als oorzaak van Thong’s plotselinge uitbarstingen.

Ik denk dat Thong een psychiatrische afwijking had, misschien samen met een zonnesteek tijdens zijn laatste woedeaanval.

De film hierover uit 1983

De film (link onder dit verhaal) is geheel in het Thais maar zeer beeldend in een traag tempo en daarom even goed te volgen als de stomme films uit het begin van de vorige eeuw. Zeer de moeite waard ook om het boerenleven uit die tijd mee te maken.

De film begint met een feest in het dorp. Begeleid door muziek van de ‘khaen’ dansen een groep meisjes en jongens naar elkaar toe, plagen elkaar en dagen elkaar uit. Dat is de oorsprong van de ‘ram’dans. Twee mannen bestoken elkaar onder veel gejuich als hitsige waterbuffels en alles loopt uit op een kortdurende vechtpartij met een verzoening aan het eind.

Dan zien we het huiselijk leven en de arbeid op de velden. Thong wordt ziek en er is een zogenaamde ‘khwǎn’ (geest, ziel) ceremonie om hem er van af te helpen. Thong maakt Bua het hof en ze flirten. Bua weet andere aanbidders van zich af te slaan.

Ze vrijen waar Thong’s broer boos over is, maar als Bua en Thong hun liefde voor elkaar uitspreken stemt iedereen toe in een huwelijk die enige tijd daarna plaatsvindt.

Voorteken: een woede-aanval

Op een dag is er een woordenwisseling tussen Thong en zijn schoonmoeder. In een vlaag van woede grijpt Thong een knuppel en slaat een waterkruik aan diggelen. Hij grijpt zich naar het hoofd en realiseert zich onmiddellijk dat hij fout was.

De regentijd begint. Bua raakt zwanger en zij is vaak ziek en zwak. Op een nacht droomt ze dat haar moeder dood is: zij verschijnt als een geest in haar droom.

Thong begint het zware ploegen op de rijstvelden. Het is heet en de zon brandt onbarmhartig neer, Soms wankelt hij. Op het moment dat ook zijn buffel niet verder kan en hij de ploeg er boos bij neergooit ziet hij zijn schoonmoeder aan komen rennen. Zij is erg laat want zij was in de tempel en toen ze thuis kwam trof ze daar een ziekelijk Bua aan die niet in staat was het eten naar haar man te brengen.

De onherroepelijke daad

Thong schreeuwt tegen zijn schoonmoeder ‘Wat ben je laat, verdomme!’ en als hij het kleine rijstmandje ziet pakt hij in een opwelling van woede een stok en slaat zijn schoonmoeder tegen het hoofd. Zij valt neer. Thong doet zich tegoed aan het eten. Hj knapt wat op, kijkt om zich heen en ziet zijn schoonmoeder op de grond liggen. Ze is dood. Hij neemt haar in de armen en brengt haar naar het dorp waar het dorpshoofd de boze bewoners tot bedaren brengt.

Thong verschijnt voor het gerecht waar hij tot onthoofding wordt veroordeeld. Hij vraagt de rechters een gunst: hij wil vóór de executie een chedi bouwen als eerbetoon aan zijn schoonmoeder. Dat wordt na enige aarzeling goed gevonden.

Thong bouwt de chedi waarbij Bua hem regelmatig eten brengt. Thong gaat gebukt onder verdriet en schuldgevoel. De monniken wijden de chedi in en trachten Thong te troosten met de boeddhistische boodschap van vergankelijkheid.

In de laatste scène zien we de onthoofding. Thong mag afscheid nemen van zijn vrouw , ‘Zorg goed voor ons kind’, zegt hij. Bua klemt zich huilend vast aan haar familieleden. Vlak voordat het zwaard valt ziet hij de geest van zijn schoonmoeder tegen de achtergrond van de chedi.

Hier staat de film: Kijken!

https://www.youtube.com/watch?v=cpVaGEcWP7g&t=4133s

Hier een authentiek mor lam liedje over deze gebeurtenis:
https://www.youtube.com/watch?v=OcpDtNXmS3s

of deze meer moderne:
https://www.youtube.com/watch?v=w8by3lRvIZc

Tino Kuis
Over Tino Kuis 120 Artikelen
Tino Kuis. gepensioneerde huisarts, woont in Zutphen. Na zijn opleiding werkte hij drie jaar als tropenarts in Tanzania en daarna vijfentwintig jaar als huisarts in Vlaardingen. Hij heeft in Nederland drie volwassen kinderen. Tino verbleef van 1999 tot 2017 in Thailand. Zijn 18-jarige Thaise zoon studeert in Chiang Mai. Tino heeft zich gespecialiseerd in Thaise taal, cultuur en geschiedenis.