Jeu de billiard. UIt de gratie in Nederland, onbemind bij Thaise dames

Theo van der Schaaf, Biljart, Pool, Snooker
104 uur keuen: wereldduurrecord biljarten 2013 
Van MS Research

Over keus, ballen en tafellakens

 

Ja, we moeten het er maar eens over hebben. Sporten op oudere leeftijd is tenslotte belangrijk. En aangezien we hier op dit TT blog vermoedelijk, voornamelijk communiceren met hogere leeftijden (netjes gezegd, toch?) leek het mij van belang om er eens een sport uit te lichten die behoorlijk lang vol te houden is.

Je kunt het dan hebben over, dammen, schaken, bridgen, jeu de boules, alle vormen van denksport, sjoelen, golfen ( zolang je niet in een karretje gaat zitten het beste voor de gezondheid volgens Piet, mijn dokter), wandelen of sjokken, maar een van de leukste sportspelletjes is natuurlijk jeu de billiard.

Het was een van de laatste dingen die ik met mijn vader kon doen, biljarten. Geen krachtpatser, maar het tegenovergestelde, een beetje breekbare, fragiele man, klein van stuk, mijn vader, en al die zaken tekenden zich sterker af naarmate hij ouder werd, maar biljarten konden we blijven doen tot zijn eindstrijd definitief in zicht kwam. Fanatiek bleef ie ook. Bij het ‘door de bal heengaan’ waren de lampen boven het biljart soms niet veilig voor zijn keu. Buiten dat dit een hoop herrie veroorzaakte en aandacht opleverde van andere cafébezoekers, kon ie er vooral zelf ook om lachen. Overigens leverde zo’n uithaal meestal geen score op.

Het biljarten is tanende

Theo van der Schaaf, Biljart, Pool, Snooker
Raymond Ceulemans, Belgisch drieband fenomeen, 21 keer wereldkampioen
Wikipedia

Goed, biljarten dus. Daarover schrijven valt heus niet mee, dat is behoorlijk ingewikkeld, let maar op. Alleen al het aantal soorten biljarts en spelvormen roept op tot verwarring. Want als je gaat biljarten, kun je dan ook gaan poolen of snookeren? En andersom? Mijn eigenste Nut weet sinds ze in Nederland is geweest wat biljarten is. Haar gezicht en opmerking (you play like that?) bij het zien van een tafel zonder gaten en slechts drie ballen waren vol onbegrip. Het woord carambole heb ik er niet in kunnen krijgen. Ze was er ook snel klaar mee nadat ze uitvond dat het toch wel lastiger was om twee ballen te raken dan bij het poolen één bal te raken en een pocket (gat) te vinden, en dan krijg je ook nog maar één punt, ja doei!! (dat had ze wel meteen al geleerd!!) For the record: Nut is een niet onverdienstelijke poolspeelster.

Biljarten in Nederland is tanende. Het tafelbiljart is al jaren terrein aan het verliezen. Onlangs verdween het laatste cafébiljart uit Castricum, mijn geboorteplaats. Het café moest gemoderniseerd naar Art Deco (!), alsof ze toen geen biljart speelden, tsjonge jonge! Wat overgebleven is in de meeste dorpen en stadsbuurten zijn biljartclubs, vaak met meerdere tafels, verpakt in een vereniging. Ik heb het gevoel dat mijn favoriete Café Sport in Aalsmeer behoorlijk uniek aan het worden is, evenals mijn biljartmaat Leo. Want wanneer ik in Thailand ben wordt er vrijwel niet gebiljart, wat ook weer zorgelijk is want hoe lang blijft dit biljart daar nog gehandhaafd? In grotere steden zijn vaak wel pool- of snookercentra te vinden. Maar ook dit soort biljarts zijn maar zelden te vinden in een bar of café in Nederland.

Nee, dan Thailand. Ik zeg wel eens Thailand is een pool-land, maar dat wordt dan vaak weer verkeerd uitgelegd als: zeker poel van verderf, Theo? Neehee, er wordt gewoon heel veel pool gespeeld. In vrijwel iedere alcoholuitspanning die voldoende groot is staat een pooltafel, soms zelfs meerdere, of moet ik nu zeggen, poolbiljart? Voor kleine ruimtes bestaan kleinere tafels. Wees niet verbaasd dat er ook pooltafels te vinden zijn in huiskamerformaatbarretjes. Daar zijn dan wel gehalveerde keus beschikbaar om het spel überhaupt mogelijk te maken.

André van Leijen, Ecotoerisme, Natuurschoon
Men speelt in soms extravagante kledij
Foto Travexl.dk

Wat verder in Thailand opvalt is, in tegenstelling tot Nederland, hoeveel Thaise dames ernstig goed kunnen poolen. De soms extravagante kledij, natuurlijk gerelateerd aan de lokale temperatuur, voegt beslist een leuke dimensie toe aan het spel, helemaal als ze ver moeten rekken, hah! Kan ook wel eens afleiden en aldus concentratie kosten in de competitie…

Nooit een biljarttopper geworden

Voor ik in 2010 naar Thailand verhuisde voor bijna acht maanden per jaar had ik nog nooit pool gespeeld. Eenvoudigweg omdat er geen pooltafels stonden in mijn omgeving. Biljarten echter deed ik al vanaf mijn vijftiende bij café Piet Roozendaal in Castricum. Illegaal natuurlijk want ook toen moest je zestien zijn om naar het café te kunnen gaan. Maar ik deed wel eens klusjes voor uitbater Piet en die kneep als gevolg in de middag wel eens oogjes toe. Moest op school soms wel uitleggen ‘waar ik gistermiddag toch maar weer was?’

Met een moyenne van rond de tweeëneenhalf caramboles per beurt ben ik nooit een topper geworden, maar kon en kan nog steeds wel aardig mee. Vindt biljartmaat Leo ook! Toen ik er aan begon dacht ik, ach, dat poolen, dat pik je zo op. Dat ging toch wat minder snel en vereist een heel ander tactisch inzicht dan het libre biljartspel, kortom een spel waar meer in zit dan je op het eerste oog vermoedt. Inmiddels mag ik, met wisselend succes, her en der in de poolcompetitie meedoen hier in Hua Hin. Overigens is de ‘gemene’ deler bij beide spelvormen dat het kunstje is een punt of pot te scoren en de stootbal (cue bal) gemakkelijk voor het volgende shot klaar te leggen. Krijg je dit ook maar enigszins onder de knie, dan komt het wel goed met je (spel).

 

Theo van der Schaaf, Biljart, Pool, Snooker
Japanse biljartvedette Masako Katsura, glorieperiode jaren vijftig, had een moyenne waar Theo u tegen zei
Foto Biljartclub Bellevue 66

Pool en snooker: gok- versus kunstwerk

Van een geheel ander orde is snooker. Engeland is natuurlijk snookerland bij uitstek en snooker is een wereldwijd serieus beoefende sport. Het is ook de meest vertoonde vorm van biljart op tv. Eurosport zend alle grote toernooien live uit. Vroeger (jaren zestig) werd in Nederland met name driebanden of kunststoten nog wel eens in Studio Sport uitgezonden, begeleid door een geheimzinnige fluistercommentaarstem die de geraffineerdheid van de stoten dan uitlegde. Niet langer dan vijf minuten meestal, en aan het einde van de uitzending, maar toch, het gebeurde. Nu is het daar, als sport, een volkomen ondergeschoven kind. Poolwedstrijden zijn, op een enkele uitzondering na, uitsluitend terug te vinden op het web, via YouTube. Ik zag er laatst een tussen een man en vrouw. Die speelden een US finale – best of ten – om $ 500.000. Dan wordt het toch wel een serieus spelletje.

Theo van der Schaaf, Biljart, Pool, Snooker
Snookeracrobatiek van crack Jimmy White
Foto site El Confidential

Maar goed snooker, daar hadden we het over. ‘Het’ biljart is okay, ‘het’ poolbiljart vind ook wel okay, maar ‘het’ snookerbiljart? Hoor ik eigenlijk nooit. Het is denk ik ‘de’ snookertafel, beter toch? Ik zei al dat het ingewikkelde materie is, worstelen weer met de taal. Het meest opvallende aan deze tak van de biljartsport (daar gaan we weer) is de enorme grootte van de tafel en zijn hulpstukken die daardoor beschikbaar moeten zijn. Ik schat dat een snookertafel nog anderhalf keer zo groot is dan het grootste poolbiljart of een officiële carambole biljart wedstrijdtafel. Terwijl er van de laatste twee genoemde tafels meerdere soorten en afmetingen bestaan, bestaat er maar een formaat snookertafel. Het is verreweg de moeilijkste tak van de biljartsport en dat komt niet zozeer door de spelregels, maar vooral door het kleine formaat ballen, het kleine formaat pockets (de 6 gaten) en de afstanden die soms aan de orde zijn waardoor de hulpstukken gebruikt moeten.

Ik heb een Engelse vriend in Hua Hin die dol is op snooker. Die verleidt mij onregelmatig tot een avondje snookeren. Moet ik beter niet doen want… Telkens wanneer dit gedaan is stel ik voor om de week erna te gaan poolen, kan ik ook eens winnen. Jezus, wat is dat een moeilijk gedoe, snooker. Alleen al de puntentelling. Voor je het weet sta je 10- 0 achter alleen omdat je fouten hebt gemaakt en er nog geen bal gepot is. Overigens zijn de beste poolspelers hier in Hua Hin bijna zonder uitzondering oorspronkelijk snookerspelers en afkomstig uit de UK of Australië. Voor hen lijkt poolen vaak een gebbetje!

De snooker, een treiterstoot

Het woord snooker komt overigens ook voor bij het poolspel. Ik heb naar een officiële vertaling gezocht maar die kan ik niet vinden. Ik hou het erop dat het ‘blokkering’ betekent.

Theo van der Schaaf, Biljart, Pool, Snooker
Frustrating moments of snooker
Netflix tv=serie

In zowel snooker als pool bestaat de mogelijkheid om de tegenstander extra moeilijkheden te bezorgen door een snooker te spelen. Dit gebeurt vooral wanneer een speler geen enkele kans ziet een eigen bal in de pocket te spelen. Hij zal dan de cue bal zo proberen achter te laten (neer te leggen) dat zijn tegenstander zijn bal niet kan zien en alleen via een omweg (via een band) kan spelen. Dat dit niet altijd goed afloopt is duidelijk want moeilijk. Indien hij mist krijgt de tegenstander een vrije bal die overal op de tafel neergelegd mag worden en bij een goede speler vaak fataal blijkt. Laat je niet ontmoedigen door dit tactisch vernuft, het blijft leuk, biljarten (in dit geval, snookeren of poolen).

Theo van der Schaaf, Biljart, Pool, Snooker
Angry moments of snooker
You Tube

Tot slot gaan we terug naar het begin, de aanleiding van een curieuze, soort van willekeurige opsomming, van deze bij elkaar toch uiterst vermakelijke sport. Een sport die een aantal buitengewoon belangrijke facetten ter vermaak heeft. Het is sociaal, heeft uitdagende spelelementen in zich, is daarmee altijd spannend, vereist inzicht, balgevoel, techniek en tactiek. Daar hoeft men niet van te schrikken want iedereen kan het tot op een zeker niveau leren. Bij een aantal spelvormen kun je met een moyenne (het gemiddelde niveau van een speler) spelen zodat tegenstanders met gelijke kansen elkaar kunnen bestrijden. Je kunt bijna alle spelvormen ook met z’n vieren spelen. En het allerbelangrijkste misschien wel: je kunt er heel oud mee worden, ‘het doen’ tot je er bij neervalt!

Ik las net mijn schrijverij nog eens over en dacht: misschien nog een waarschuwing toevoegen. Het is een overduidelijke gewoonte dat bij dit gezelschapsspel met enige regelmaat bier wordt gedronken. Dat hoeft natuurlijk niet per se af te schrikken, maar het is maar dat je het weet. Je kunt ook om een biertje spelen, het is maar een suggestie…

 

Theo van der Schaaf
Over Theo van der Schaaf 42 Artikelen
Theo van der Schaaf woont sinds tien jaar de meeste tijd in Hua Hin in Thailand, maar in de zomer ook wel in Aalsmeer. Hoewel ooit begonnen als timmerman bracht hij het grootste deel van zijn werkzame leven door met het exploiteren van muziek en film. Tegenwoordig is Theo van der Schaaf als columnist verbonden aan Trefpunt Azie, een blogsite voor Nederlanders en Belgen met een Aziatische connectie. Theo is auteur van Thaise Perikelen, een boek over zijn huidige leven in Thailand. Ook schreef hij De Herniafabriek, een onweerstaanbaar ziekenhuis verhaal. Thaise Perikelen is ook verkrijgbaar als e-book in de Engelse taal onder de titel: Love Is Here To Stay But Gone Tomorrow and Other Stories From Thailand – Kindle edition on Amazon