Beste buren (10). Rumoer rond de Zuid-Chinese Binnenzee

Een streepjeslijn uit de hoge hoed

Geregeld melden de media over het “conflict rond de Zuid-Chinese Zee”. Enteren van vissersboten. Overlappende claims op zeerechten en bodemschatten. Luchtmachten die elkaar uitdagen. Onwerkbaar zeerecht. Maar alle rumoer vloeit voort uit één Chinese wens: de Zuid-Chinese Zee moet van China worden.

Alex Ouddiep, Beste buren 10, Zuid-Chinee Zee

De geografie

De lezer herkent in bovenstaande kaart de zuidoostelijke punt van Aziës continent. Centraal ligt er de Zuid-Chinese Zee, die naar het noorden toe wordt begrensd door het lichtroze gekleurde vasteland van China en het wit gehouden eiland Taiwan. Lichtgeel gekleurd zijn de andere aanliggende landen, met de klok mee de Filippijnen, Maleisië met het ingesloten Brunei en Singapore, en Vietnam. Het wit gehouden Indonesië sluit dit gebied naar het zuiden toe af.

De exclusieve economische zones

De blauwe lijnen geven de grenzen aan van de zgn. exclusieve economische zones van de onderscheiden landen. Deze breiden een land zeewaarts uit met 200 zeemijlen (370 km), waarbij buurlanden de blauwe grenslijnen volgens een vaste meetwijze aan elkaar aanpassen. Aan de randen is deze kaart trouwens niet uitgewerkt, bij Singapore niet omdat er geen overlapping is met Chinese aanspraken,  en ook niet bij Taiwan omdat de beide China’s inzake de Zuid-Chinese zee identieke territoriale aanspraken hebben – beide staten zien zich nl. als de legitieme erfgenaam van het China van vóór de Tweede Wereldoorlog. Niet ingetekend zijn de vlak langs de kust lopende grenzen van de soevereiniteit van de landen, een zone zeewaarts van 12 resp. 24 zeemijlen. De blauwe lijnen volgen aanspraken en afspraken zoals die wereldwijd worden gehanteerd.

Ondieptes en riffen

In de kaart zijn ook ingetekend tientallen (van de honderdtallen) ondiepten, bij laagtij droogliggende platen, riffen, rotspunten en laagliggende eilandjes. Nu worden deze door nabij gelegen staten of hun inwoners gebruikt ter ondersteuning van hun visserij, zoals decennia zo niet eeuwen gebruik was. Dit leidt soms tot ruzies en schermutselingen, marines treden op als beschermers van hun eigen vissersboten en houden zo aanspraken op economische of territoriale rechten levend. De inzetten en daarmee de conflicten zijn grootschaliger geworden sinds olie, gas en mineralen in de Zee gevonden zijn en ook geëxploiteerd worden.

China’s belang

Alex Ouddiep, Beste Buren, Zuid-Chinese Zee, Rumoer
Militaire presentie in Zuid-Chinese Zee. Paraat op vliegdekschip Liaoning
Foto Xinhua

Belangrijker nog, van Chinees én internationaal standpunt, is de positie van de Zuid-Chinese Zee als kanaal voor de wereldhandel, voor het transport van en naar China als grootste producent van industriegoederen. En om deze te beschermen heeft China ook een militair belang bij de Zee, als vaarroute naar de Grote Oceaan en verder. En zo zijn de Verenigde Staten en de rest van de wereld betrokken geraakt bij een geopolitieke knoop waarin de landen in de regio elkaar gebonden houden.

NIne-dash line

Want de knoop lijkt moeilijk los te maken, vooral doordat China zijn belangen en aanspraken heeft gebonden aan de “nine-dash line”. Op bovenstaand kaartje is deze ingetekend als een lus van rode streepjes die vrijwel de hele Zuid-Chinese Zee insluit. Alles wat erbinnen valt, zo is althans China’s standpunt, komt aan China toe en aan geen ander land. Binnen deze lus liggen de Paracels Islands die onder de economische zone van Vietnam vallen. Ook de Scarborough Shoal en de Spratly Islands, die heel dicht onder de kust van de hoofdeilanden van de Filippijnen liggen en ver verwijderd zijn van het Chinese vasteland. Als deze ondiepten en zandbanken eenmaal tot China gerekend worden, verschuiven de blauwe lijnen en is de Zee in feite geworden tot een Chinese binnenzee.

De oorsprong van deze lijn is onduidelijk. De onduidelijkheid wordt vergroot doordat ze onderbroken is; er is wel gezegd om te laten zien dat de Zee bedoeld is als een open zee met vrije doorvaart… Er zijn verder geen coördinaten meegegeven. En alleen China hanteert de zogenaamde lijn. Al met al is de lijn van negen streepjes een bizar element in de internationale diplomatie.

Immuun voor sancties

China maakt dit weinig uit, lijkt het. Toen in 2013 de Filippijnen bij het Haagse Internationale Hof van Arbitrage (te onderscheiden van het Internationale Hof van Justitie en he Internationale Strafhof) de Chinese schending van zeerechten aanhangig maakte, ging de volksrepubliek daar niet op in en stelde zelfs dat het zich van een uitspraak van het Hof niets hoefde aan te trekken. Toch zit China historisch in een moeilijk parket. In de jaren zeventig van de vorige eeuw maakte het zich immers sterk voor een brede exclusieve economische zone, vooral om landen van de Derde Wereld te steunen en indirect zichzelf. Het ratificeerde de UNCLOS, de globale overeenkomst waarin maritiem recht geregeld wordt. Deze opstelling werkt nu in China’s nadeel. Machtsmiddel wordt nu de status van permanent lid van de Veiligheidsraad, waardoor China met een veto elke internationale sanctie kan blokkeren.

De toekomst van kaart en zee

En zo gaat China door met het uitbaggeren van havens voor vissers- en marineschepen en met het opspuiten van ondiepten om er landingsbanen te bouwen. Als er maar voldoende Chinese activiteiten rond de eilandjes zijn, is de gedachte, worden deze op de lange duur vanzelf Chinees, en daarmee de ingesloten Zee. De Chinese luchtmacht patrouilleert er onophoudelijk om “de integriteit van het Chinese luchtruim te beschermen”, terwijl Amerikaanse en Filippijnse militaire vliegtuigen hetzelfde doen om “de toegankelijkheid van het vrije luchtruim te testen” – een ritueel steekspel dat de spelers elk ogenblik kunnen laten ontaarden in een echte oorlog.

ASEAN houdt zich koest

Het conflict in de Zuid-Chinese Zee zou een goede gelegenheid zijn voor de naties van Zuid-Oost Azië om gezamenlijk een standpunt in te nemen tegenover China, dat zo duidelijk de afzonderlijke én gemeenschappelijke belangen van zijn maritieme buren schendt. Maar de grote draak uit het noorden denkt meer te winnen door de tien landen tegen elkaar uit te spelen en wil alleen bilateraal overleggen, wat weer goed strookt met de gebruikelijke aanpak in elk van de landen.

Een enkele blik op de gecompliceerde kaart hierboven leert dat dit een illusie moet zijn en dat China vanuit zijn machtspositie een Zuid-Chinese Binnenzee afdwingt.

Ondersteunende lectuur:
Wikipedia: Conflict South Chinese Sea, UNCLOS, Spratly

Illustratie homepage: Chinese Zeedraak (Flickr)

Zie ook: Beste buren 1: Palau tussen de China’s

 

 

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*