Bent u ook geen racist? Deel 1

Deel 1: Wetenschappers in het Westen

Alle Aziaten zijn racistisch. Ze zeggen namelijk dat alle zwarte mensen lui zijn. Nu ja niet alle Aziaten zeggen dat; mijn Thaise overbuurvrouw zegt dat.

De ellende begon al bij Noach. De directeur van het eerste Wildlife Centre ter wereld had een stuk in zijn kraag gezopen en lag naakt in zijn tent. Hij had drie zonen: Sem, Jafet en Cham. Van die zonen stammen alle mensen op aarde af. Eerst kwam Cham de tent binnen. Toen hij zijn vader zo zag liggen, lachte hij hem uit. Hij riep zijn broers. ‘Kom kijken!’ Maar Sem en Jafet lachten niet. Ze schaamden zich en bedekten hem met kleren.

Noah's Drunkenness, by Giovanni Andrea de Ferrari (1598-1669), oil on canvas
Noach’s dronkenschap door Giovanni Andrea de Ferrari (1598-1669)

Van Sem stammen de mensen uit het Midden-Oosten af, de Semieten. De Europeanen zijn de Jafetieten. En u begrijpt het al: die rottige Cham is de voorvader van alle donkere mensen in Afrika.

Daarna gebeurt er een tijd niets. Totdat oerbioloog Linnaeus in de 18e eeuw het vermetele plan had opgevat om God’s schepping in kaart te brengen. Alles werd van een wetenschappelijke naam voorzien en gerangschikt in zijn ‘Systema Naturae’. Alsof je een linnenkast indeelt. God blij, planten blij, dieren blij, iedereen blij. Maar hoe zat het met de mensen?

josh_gosfield_gould
Linnaeus deelde de mensheid in in vier rassen.

Die moesten natuurlijk ook ingedeeld worden. Met zijn scherpe biologenoog was het Linnaeus niet ontgaan, dat de gemiddelde Zweed blonder was dan de doorsnee Afrikaan. Hij deelde de soort Homo sapiens in in vier variëteiten: Americanus, Europaeus, Asiaticus en Afer (Afrikaans). Daarnaast onderscheidde hij nog ferus, wolfskinderen die in het bos opgroeiden en grootgebracht werden door dieren, en monstrosus, harige mannen met staarten.

Eigenlijk was die classificatie niet meer dan een indeling op basis van geografie. Zoals je ook Belgen en Nederlanders hebt of Rotterdammers en Amsterdammers. Maar in tegenstelling tot Belgen en Nederlanders en Rotterdammers en Amsterdammers hoefde niemand zich beter dan de ander te voelen. Er zat geen hiërarchie achter. Alle variëteiten waren gelijk. En dat was opvallend in een tijd, waarin men graag zag, dat de Europeaan bovenaan op de ladder van God’s schepping stond.

Die indeling in vier geografische variëteiten paste goed bij de vier humorenleer die in die tijd in zwang was. De indeling van Linnaeus was als volgt:

 

Vocht Temperament Kleur Variëteit
Bloed Sanguinisch Wit Europaeus
Gele gal Cholerisch Rood Americanus
Zwarte gal Melancholisch Geel Asiaticus
Slijm Flegmatisch Zwart Afer

Afgezien van het feit dat Linnaeus wellicht wat kleurenblind was, was het een mooie indeling. Vier variëteiten en iedereen gelijk (ook al moet ik zeggen dat de beschrijvingen die Linnaeus gaf van de vier rassen behoorlijk racistisch waren).

Met Johann Friedrich Blumenbach veranderde dat. Niet dat Blumenbach een racist was. In de tijd van de Verlichting gold hij als een van de minst racistische wetenschappers. En toch zou hij de kiem leggen voor het wetenschappelijke racisme.

Blumenbach was een antropoloog en bewonderaar van Linnaeus. Hij nam dan ook diens indeling in vier variëteiten over. Het verschil tussen Blumenbach en Linnaeus was echter, dat Linnaeus dacht dat soorten onveranderlijk waren. Ze waren door God geschapen en dat kon niet beter. Dus waarom veranderen? Blumenbach zag wel verandering.

Toen hij er nog eens goed over nadacht, vond hij ook dat er geen vier rassen waren, zoals Linnaeus zei, maar vijf:

  • Het Amerikaanse ras of rode ras (Indianen);
  • Het Ethiopische ras of zwarte ras (Afrikanen onder de Sahara);
  • Het Kaukasische of witte ras;
  • Het Maleisische ras of bruine ras (Zuid-Oost Aziaten, de Aboriginals en bewoners van de Pacifische eilanden);
  • Het Mongoloïde ras of gele ras (Oost Aziaten en sommige Centraal Aziaten).
600px-Blumenbach's_five_races
De vijf rassen van Blumenbach

Volgens de heersende opvattingen destijds waren die rassen apart geschapen en door God op verschillende plaatsen op de wereld geplant, als vijf kleuren pionnen bij het spel Risk.

Blumenbach zag dat anders. Alle rassen waren ontstaan uit één oorspronkelijk ras. En dat ras was het Kaukasische ras. Adam en Eva kwamen uit de Kaukasus, net als Noach.

Vanuit Georgië in de Kaukasus heeft de mensheid zich over de wereld verspreid, zei Blumenbach. De mens zou dus ontstaan zijn in Azië, de Out of Asia theory. Tot 1930 heeft die theorie standgehouden. Pas daarna werd duidelijk, dat de bakermat van de mensheid in Afrika lag. Out of Africa.

Terwijl Homo sapiens zich verspreidde over de wereldbol, pasten ze zich aan aan de omgeving waarin ze terechtkwamen, zei Blumenbach. Het uiterlijk veranderde onder invloed van het heersende klimaat. Zwart werden ze of rood en zelfs geel. Als ware verkleurmannetjes. En die veranderingen werden erfelijk. Zei Blumenbach.

Een deel van de mensheid ging naar Azië en werd geel, de andere helft vertrok naar Afrika en werd zwart. Geel en zwart stonden diametraal tegenover elkaar. Rood is een tussenkleur. Blijkbaar werd je eerst rood voordat je uiteindelijk geel werd. En voordat je definitief zwart werd, werd je eerst bruin. Zei Herr Johann Friedrich Blumenbach.

Helaas ontbrak de kleur bruin in het kleurenschema, dat Linnaeus oorspronkelijk had opgesteld en dat Blumenbach zo braaf had overgenomen. Geen nood. Blumenbach maakte er een apart ras bij: het Maleisische ras, het vijfde ras, het bruine ras. En zo is het nog steeds. Vijf rassen, vijf kleuren.

Al die rassen waren volgens Blumenbach degeneraties van het oorspronkelijke Kaukasische ras.

Degeneraties?

Degeneraties ja.

Is dat niet wat racistisch?

Nee, nee, degeneratie heeft hier de oorspronkelijke betekenis: ‘de’ = ‘van’ en ‘genus’ = oorsprong. Weg van de oorsprong. Geen neergang in fysieke of mentale vermogens dus.

Maar waarom dacht Blumenbach in vredesnaam, dat het Kaukasische ras de oorsprong was? Is dát niet wat racistisch?

Omdat het Kaukasische ras nu eenmaal zo ontzettend superieur is. Althans dat zeiden zijn tijdgenoten. En ze wilden maar wat graag dat Blumenbach het ook zei. Maar Blumenbach wilde daar niet aan. Voor hem waren al die rassen gelijk, net zoals ze dat waren geweest voor Linnaeus. En toch ging hij de fout in.

Omdat dat het mooiste ras is, zei hij tenslotte.

Mooi? Is dat niet wat subjectief?

Nou ja, Blumenbach was nogal dol op schedels. Hij verzamelde ze, bestudeerde ze en mat ze op. Een soort koppensneller. Eens vond hij in Georgië aan de voet van de Kaukasus een vrouwenschedel. Hij werd op slag verliefd. Dat was de mooiste schedel die hij ooit had gezien. Daar moest de mensheid wel van afstammen. Eva, mijn liefje, eindelijk heb ik je gevonden.

Dat klinkt niet erg wetenschappelijk.

Nee, dat is het ook niet. Het is zelfs nog erger: het was de kiem van het wetenschappelijk racisme.

Blumenbach kreeg veel waardering voor zijn werk destijds. Zo kwam zijn boek ‘De Generis Humani Varietate Nativa’ ook in handen van een jonge arts. John Langdon Down heette hij. Hij werkte in het Earlswood Asylum for Idiots, een ziekenhuis voor verstandelijk gehandicapte kinderen. Hij werd zo door het boek beïnvloed, dat hij de bewoners indeelde volgens de rassen van Blumenbach.

copy-of-family-john-langdon-down
John Langdon Down

Vooral kinderen die overeenkwamen met het Mongoloïde ras hadden zijn aandacht. Er waren twee mogelijkheden of er was sprake van een verworven afwijking of van een aangeboren afwijking. Kinderen die een verkeerde behandeling hadden gehad tijdens of na de geboorte hadden de verworven afwijking. Alle kinderen, die niet bij het Kaukasiche ras konden worden ondergebracht hadden de aangeboren afwijking. Zei dokter John Langdon Down.

Down’s ideeën werden nauwelijks geaccepteerd. Zelf vond hij het eigenlijk ook niks en al snel nam ook hij er afstand van. Maar het begrip ‘Mongooltje’ bleef. Pas in 1961 schreef een aantal vooraanstaande artsen een artikel in The Lancet, dat het begrip ‘Mongooltje’ afgeschaft moest worden, omdat op congressen Chinese en Japanse wetenschappers in verlegenheid werden gebracht. Ze vroegen de familie Down toestemming om de aandoening voortaan het Downsyndroom te mogen noemen.

En toen in 1965 een groep verontwaardigde afgevaardigden uit Mongolië ook nog eens bij de Wereldgezondheidsorganisatie aanklopte werd het begrip ‘Mongooltje’ definitief afgeschaft. Sindsdien heet het het Downsyndroom.

Zo ongeveer ging in het Westen. Maar wat gebeurde er intussen in het Oosten? U leest daarover in deel 2.

Meer weten?

Over Down, mongolisme, Blumenbach, etniciteit, naamgeving: http://nl.wikipedia.org/wiki/John_Langdon_Down

Blumenbach en 5 rassen: http://en.wikipedia.org/wiki/Johann_Friedrich_Blumenbach

Geschiedenis van indeling in rassen: http://www.understandingrace.org/history/science/early_class.html

Over Blumenbach en zijn fouten: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2151154/

Blumenbach en de kiem van racisme: http://discovermagazine.com/1994/nov/thegeometerofrac441

Over het Mongoloïde ras: http://en.wikipedia.org/wiki/Mongoloid

 

André van Leijen
Over André van Leijen 153 Artikelen
André van Leijen (1947), bioloog en vader van een dochter en een zoon, heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw twee jaar over de wereld, van Spitsbergen tot aan Kaap de Goede Hoop en van Vuurland tot het uiterste noorden van Canada. Daarna streken ze neer in Thailand en vervolgens in Schiedam. Van deze thuisbasis willen ze de wereld verder verkennen. Intussen werkt hij aan een boek.

5 Comments

  1. Erg verhelderend en leuk geschreven, op naar deel 2!

    (Ik reageer hier ook om eens te kijken of ik dat al kan, als halfbakken mede-blogger 😉 )

  2. Een interessant verhaal en ik kijk uit naar het tweede deel. Ik heb eigenlijk geen idee hoe ze tegen rassen aankijken in het Oosten…
    De grote Voltaire (1694-1778) had het niet zo begrepen op zwarte mensen, citaat: ‘I thus suppose myself arrived to Africa, surrounded by negroes, Hottentots, and other animals. —Voltaire, Traité de Métaphysique (1734)’ Maar hij vond Joden toch nog erger.
    Jij bent bioloog en leraar en je hebt misschien wel les gegeven aan mijn drie kinderen, Lucy, Peter en Mieneke, die van 1984 tot 1992 op het Groen van Prinsteren in Vlaardingen zaten.
    Maar ik heb een vraag. Is er een wetenschappelijk-biologische basis voor de indeling van het mensdom in rassen? Of is het uitsluitend sociologie, een wetenschap ooit door iemand ten onrechte ‘loeren en ouwehoeren’ genoemd?

    • Tino, je hebt gelijk als je zegt dat er geen biologische basis is voor het indelen van de mensheid in rassen, hetgeen overigens niet betekent dat er geen biologische verschillen zijn.
      Mooi dat Voltaire dat zegt. En dat noemen ze dan de Verlichting. Ik kan me herinneren dat iemand in de jaren 60 is vrijgesproken in Brazilie, nadat hij een Indiaan had doodgeschoten. Hij wist niet dat Indianen mensen waren, was zijn verweer.
      Nee, ik ken je kinderen niet. Ik gaf ergens anders les.
      Andre

  3. Interessant. Wat mij in Mexico en andere Latijns Amerikaanse landen opviel was hoezeer de Maya’s en andere etnische groepen Aziatische trekken hebben. De theorie dat de native Americans oorspronkelijk uit Azie komen (Bering straat overgestoken) is wat mij betreft zeer plausibel.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.