Bangladesh en de Rohingya. Moeizame verhouding (1)

Het straatarme Bangladesh weet al decennia geen raad met de toestroom van moslim-vluchtelingen uit vooral Myanmar, maar ook andere Aziatische landen als India, Sri Lanka en Pakistan.

Vooropgesteld: anders dan andere (islamitische) landen hield Bangladesh de grenzen voor het nabuurvolk open en probeerde hen onderdak te geven. Na de etnische zuivering in 2017 van het leger van Myanmar in samenwerking met extremistische boeddhisten werd de situatie echter precair. Tegen de miljoen vooral uit Myanmar gevluchte Rohingya bivakkeren thans in kampen in de regio Cox Bazar in mensonwaardige omstandigheden. Hutje bij mutje, slechte sanitaire en medische voorzieningen, geen werk en, onvermijdelijk bij zulke condities, toenemende criminaliteit, drugsgebruik en groeiende invloed van moslim-extremisten. De vlucht van de Rohingya uit de hel van Myanmar bracht hen in Bangladesh van de regen in de drup.

Met plotseling meer dan een miljoen vluchtelingen binnen de grenzen volgen de autoriteiten in Dhaka een beleid dat geen zicht op een duurzame oplossing brengt. De Rohingya krijgen onderdak, maar geen status. Van integreren in Bangladesh mag geen sprake zijn, het verblijf van de moslim-broeders en -zusters moet tijdelijk zijn, gericht op terugkeer naar deelstaat Rakhine van Myanmar. Bangladesh en Myanmar zijn het op papier eens over terugkeer van vluchtelingen naar Rakhine. Maar Dhaka houdt gedwongen repatriatie op de agenda, een ‘optie’ die niet wordt gewenst door de vluchtelingen en evenmin door Myanmar.

Twee andere cynisch ogende opties zorgen eveneens voor spanningen. Nummer één is verhuizing van uiteindelijk honderdduizend vluchtelingen naar het door speling van de natuur en menselijk ingrijpen sinds 2008 op de kaart gezette Bhasan Char (betekenis: drijvend eiland) in de Golf van Bengalen. En dan is er de weigering om Rohingya-kinderen toegang tot het reguliere onderwijs  te geven.

Gevangenen op het ‘Bengaalse Alcatraz’

Redactie, Drijvend eiland, Rohingya, Bhashan Char
‘Proefballon’ Bhasan Char
Infographic Graphic News

De autoriteiten in Bangladesh spelen kat en muis met de internationale gemeenschap over hun plannen met het nog onbewoonde Bhasan Char, een met gras en mangroves bedekte vlakte. Aan- en afkondigingen wisselen elkaar in snel tempo af, de laatste ontkenning komt van de minister van buitenlandse zaken. Het zijn proefballonnen om de kritiek op dit Bengaalse Alcatraz te peilen. Bangladesh krijgt voor de opvang van de vluchtelingen financiële steun van donorlanden, internationale hulporganisaties en de VN en wil die niet in de waagschaal stellen. De VN heeft in principe ingestemd met het plan, op voorwaarde dat kampbewoners vrijwillig voor verscheping kunnen kiezen. Er hoeft echter weinig twijfel aan te bestaan dat het €230 miljoen kostende project doorgaat. Het is door bedrijven uit China en Engeland reeds afgebouwd en de premier van het land, sjeik Hasani heeft nog geen krimp gegeven. Ze verkoopt Bhasan Char als ‘tijdelijke oplossing’.

Hans Geleijnse, Bangladesh Rohingya, Moeizame verhouding, Bansha Char
Wonen op Bhasan Char. Met 100.000 vluchtelingen wordt ruimte per bewoner 3,6 m²…..
Foto van Facebookpagina projectambtenaar  op Dhaka Tribune

De kritiek: de toekomstige bewoners kunnen zich niet veilig wanen tegen natuurgeweld.  Een waterkering moet hen beschermen tegen overstromingen. Van juni tot oktober, het ‘hoogseizoen’ van tropische stormen en moesson, veroorzaken die ook elders in Bangladesh schade en slachtoffers. De ruim 7 km² eiland – waarvan 1,5 binnen de waterkering – verdwijnt in die periode voor een derde onder water. Erosie zorgt evenmin voor ‘vastigheid’. Willen bewoners naar het vasteland dertig kilometer verderop dan is daarvoor toestemming en vervoer van de autoriteiten nodig. En tenslotte: onder de vluchtelingen in de kampen is hoegenaamd geen animo om zich op deze manier te laten opsluiten. Ze hebben weinig keus…

Een verloren generatie

In de kampen bij Cox Bazar dreigt intussen een verloren generatie op te groeien. Sinds jaar en dag weigeren de autoriteiten kinderen van vluchtelingen toe te laten tot het reguliere onderwijs. Alles aan het verblijf van de vluchtelingen moet ‘tijdelijk’ blijven, en in die visie past het toelaten van ‘kampkinderen’ tot Bengaalse scholen en universiteiten niet. Het omarmen van de politieke dogma heeft echter rampzalige gevolgen.

De kampscholen zijn vaak niet meer dan een kamertje, werkers van internationale organisaties doen hun best, maar het blijft behelpen met leerkrachten zonder onderwijservaring. De animo onder de kinderen is groot, de ‘leercentra’ zoals Unicef die noemt, zijn met 140.000 leerlingen overvol. Geschat wordt dat minstens 150.000 jongeren, vooral die in leeftijdsgroep 15 tot 18, geen enkel onderwijs (kunnen) volgen.

Al Jazeera schilderde de impact van een ‘verloren generatie’. Niet vergeten mag worden dat door discriminatie in Myanmar velen uit deze moslim-minderheid al jaren geen onderwijs kregen.  Een van de gevolgen is dat zich geen goed opgeleid kader en leiderschap aandient. Met andere eerder genoemde ongewenste bijverschijnselen als criminaliteit, drugshandel en -gebruik en radicalisering compliceert dat acceptatie en aanpassing van de vluchtelingen.

Een moeizame verhouding

Het dualisme in het beleid van de overheid wordt gedragen door de bevolking. De vluchtelingen zijn welkom, moeten geholpen worden en dan weer terug. Een peiling van NGO Xchange (Research on Immigration)  onder ruim 1600 Bengalen geeft dit aardig aan. De ondervraagden wonen in de buurt van de twee grote en vele kleinere kampen in Cox Bazar, één van de armste gebieden van het land. De grote meerderheid van de ondervraagden heeft sympathie voor en is positief over hulp aan de vluchtelingen.

Hans Geleijnse, Bangladesh Rohingya, Moeizame verhouding, Bansha Char
No future? Moeder met kind in kamp bij Cox Bazar
Foto: Ingeborg Karstad/Norwegian Refugee Council

Maar als het erop aankomt, als men heel dichtbij een kamp woont bijvoorbeeld, verdwijnt die sympathie naar de achtergrond. Zo voelt 85 procent van de ondervraagden zich niet veilig wegens criminaliteit en eenzelfde percentage is mordicus tegen het toelaten van kampjeugd tot het reguliere onderwijs. Vooral vrouwen staan afwijzend tegen hun geloofsgenoten, waarbij een rol speelt dat veel Bengaalse mannen er een ‘willige’ Rohingya-vrouw bij nemen, hoewel gemengde huwelijken officieel verboden zijn.

Historie van bloedig geweld en verkrachtingen

De moeizame verhouding tussen Bengali en Rohingya vindt zijn wortels in de ontstaansgeschiedenis van Bangladesh. In feite is de vluchtelingencrisis daar een uitloper van Braxit, de aftocht van de Britten uit hun Aziatische koloniën. Birma splitste zich al voor de Tweede Wereldoorlog van India af, het huidige Pakistan na de oorlog eveneens, in 1971 volgde de breuk tussen West- en Oost-Pakistan, het huidige Bangladesh. Bronnen spreken elkaar tegen, maar dat er honderdduizenden mensen om het leven kwamen en massale vluchtelingenstromen op gang staat vast. Het totaal aantal ontheemden wordt op dertig miljoen geschat.

Hans Geleijnse, Bangladesh Rohingya, Moeizame verhouding, Bansha Char
Slachting van Bengaalse intellectuelen, 1971.
Foto Wikipedia/Rashid Talukdar

Het geweld van moslimmilities en leger uit West-Pakistan richtte zich op zowel de moslim-Bengalen als Hindoes en andere religieuze minderheden in het Oosten. Het werd behalve door gruwelijke moordpartijen ook gekenmerkt door massale verkrachtingen. Daarvan zouden (de cijfers spreken elkaar tegen) driehonderdduizend Bengaalse vrouwen het slachtoffer zijn geworden. De wandaden van vooral het leger werden gesanctioneerd door vooraanstaande politici en geestelijken in West-Pakistan. Het Oosten werd als achtergebleven en minderwaardig beschouwd, een fatwa van geestelijke leiders die Bengaalse vrouwen tot ‘oorlogsbuit’ verklaarde deed de rest.

Waar waren de Rohingya?

De naoorlogse dekolonisering, met name van India, en volksbewegingen die daardoor op gang werden gebracht zorgden ook voor spanningen en geweld in Arakan. Dat was al duizend jaar een zelfstandig koninkrijk waarin uit het Midden-Oosten en andere Aziatische landen afkomstige moslims redelijk vreedzaam samenleefden met de boeddhistische meerderheid. Daaraan kwam een eind in 1825, toen de Britten Arakan veroverden en dat met Birma bij India voegden. Veel Bengali’s vluchtten uit India naar Arakan.

Hans Geleijnse, Bangladesh Rohingya, Moeizame verhouding, Bansha Char
Oorlogstijd: Britse leger in actie in koloniaal Birma

De gegroeide onderhuidse spanningen tussen de beide bevolkingsgroepen kwamen tot uitbarsting in de Tweede Wereldoorlog. Tot die tijd was de naam Rohingya niet in zwang. Rohingya komt van Rohang,  Arakan in de taal van de historische moslim-immigranten. Rohang betekent niet meer of minder dan ‘inwoner van Arakan’. Tijdens de oorlog kwam het tot bloedvergieten. De boeddhistisch meerderheid werkte vaak samen met de Japanse bezetter, maar in Arakan vochten de moslims met steun van de Britten terug. En maakten van de gelegenheid gebruik om boeddhisten af te maken. Betrouwbare cijfers zijn er niet, maar de boeddhistische nationalisten hebben het over de ‘slachting van 1942’ en claimen dat er dertigduizend mensen om het leven werden gebracht . Waarna met hulp van de Japanners wraak werd genomen.

Het bloedvergieten zorgde na de Japanse capitulatie voor een stroming in de moslim-minderheid die afscheiding van Arakan van Birma wilde. Zij noemden zich Rohingya, als een soort geuzennaam. Het vervolg is bekend. De Britten wilden de afscheiding niet, na hun vertrek volgde de een na de andere actie van de Birmese militairen tegen de moslim-minderheid in Arakan, waarna militanten onder de moslims het Bevrijdingsleger voor Arakan introduceerden.

Historisch gezien zou je de inwoners van deze deelstaat even goed Bengaals als Birmees kunnen noemen. Maar na een halve eeuw van vaak bloedige repressie door vooral het leger kent de hele wereld hen als Rohingya, het meest onderdrukte volk ter wereld, slachtoffers van genocide en etnische zuivering.

 

Video’s (klik op schermvullende weergave)

 

 

Meer weten van geraadpleegde bronnen:

Human Rights Watch: gevangenis voor de Rohingya
Dhaka Tribune: Achter op schema en Geen toekomst voor vluchtelingen
ABCNews: Onthullende reportage op ‘drijvend eiland’
Graphic news: Tekst en infographic Bhanshan Char
Crisis Group.org: Gedwongen repatriatie naar Myanmar, onwenselijk, China zet druk
Al Jazeera: Een verloren generatie
Reliefweb: Bangladesh niet mijn land
XChange:Samenleven met Rohingya in Bangladesh
James Leider: Geschiedenis van een moslim-identiteit in Myanmar
Wikipedia: Bangladesh 1971, een geschiedenis van genocide en verkrachting
Wikipedia: Geweldsexplosies moslims en boeddhisten in oorlogstijd

Binnenkort deel 2 op Trefpunt: Is er wel een oplossing voor de Rohingya-crisis
Hans Geleijnse
Over Hans Geleijnse 326 Artikelen
Hans Geleijnse (1944, Zaandam). Voormalig beroepsmilitair en dienstweigeraar. Passie voor reizen, schrijven en muziek. Belandde in journalistiek, leerde het vak in de praktijk. Werkte twee decennia als buitenlands correspondent voor persbureau GPD en div. andere Nederlandse media. Woont sinds 2010 met partner en dochter in Thailand.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*