Backbencher. Operatie red de democratie


Peter van Nuijsenburg, Backbencher, Red democratie
Eén grote en een massa kleintjes

De verkiezingen voor de Tweede Kamer en vooral de kabinetsformatie hebben vermoedelijk scherper dan ooit de versnippering van de politieke landkaart in beeld gebracht. Het was alsof er een zeis door en over de partijen is gegaan. Waren er niet eens zo gek lang geleden meer partijen met ruim 30 zetels, nu is de VVD met 33 zetels de enige grote. De eerstvolgende, de PVV, heeft er 20 en de daarop volgende partijen, CDA en D66, met ieder 19, zijn met enig goede wil nog middelgroot te noemen. Wat verder de bankjes bevolkt is middelklein (GroenLinks, 14 zetels) tot zeer klein, Forum voor Democratie (2).

Een kabinet formeren van twee of drie partijen was onmogelijk en met vier partijen een nog net tot een goed einde gebrachte slijtageslag. Die coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie heeft in zowel de Tweede als Eerste Kamer de kleinst mogelijke meerderheid: een zetel. Dat dit een uiterst wankele basis is, zal niemand bestrijden. De tegenwind hoeft niet eens sterk te zijn om de ss. Rutte III te laten kapseizen.

De grote vraag is nu of en hoe je nog verdere versplintering kan tegengaan en, nog beter, terugdraaien. Er zou, zeggen de geleerden, niets meer of minder dan de toekomst van onze democratie op het spel staan. Een nog grotere versnippering bemoeilijkt de besluitvorming, ondermijnt de legitimiteit en zou op den duur tot het failliet van de politiek kunnen leiden.

Maar hoe stop je een proces dat ingezet is met de ontzuiling van de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw en sindsdien onstuitbaar verder knaagt aan de grondslagen van het bestel? Zonder zwaar te overdrijven: niemand die het echt weet. De oplossingen worden soms gezocht in het oplappen van het systeem: invoering van een kiesdrempel bijvoorbeeld.

Ook veel gehoord: het transparanter maken van de besluitvorming waardoor de burger zich meer bij de politiek betrokken zou voelen. Daarnaast moeten partijen weer aantrekkelijker en representatiever worden. En last but not least moet de rol van de sociale media onderzocht worden.

Peter van Nuijsenburg, Backbencher, Red democratie, Johan Remkes
Oók VVD

Naar goed vaderlandse traditie gaat een club deskundigen, de staatscommissie parlementair stelsel onder leiding van de commissaris van de koning in Noord-Holland, Johan Remkes, zich over deze problemen buigen. De dames en heren zij bij deze veel wijsheid toegewenst. Want hoe fraai en goed bedoeld de aanbevelingen ook zullen worden, je kunt op je klompen aanvoelen dat ze het probleem niet zullen oplossen.

Misschien de grootste misvatting over het politieke bedrijf betreft de belangstelling/betrokkenheid van de burger. Het zal voor de aficionado’s op het Binnenhof en de partijbureaus misschien als een ontnuchterende verrassing komen maar voor heel veel, misschien zelfs de meeste kiezers is de politiek geen zaak waar ze zich permanent erg druk over wensen te maken. ‘De politiek’ moet ze in principe met rust laten. Alleen als ‘de politiek’ inbreuk dreigt te maken op hun directe levenssfeer, willen ze in actie komen. Als over hun hoofd dingen bedisseld worden, ze niet geraadpleegd worden over bijvoorbeeld de opening van een asielzoekerscentrum in hun wijk, als ze het gevoel krijgen, de Hoge Heren doen toch wat ze willen, als ze bij alle fraaie frases over burgerschap en burgerzin het idee krijgen, het maakt toch niet uit, kat of de hond, we worden sowieso geflest, dan laten ze, soms luidkeels en niet altijd even beschaafd, hun stem horen.

Meestal bevalt die stem de gevestigde politiek helemaal niet en wordt ze denigrerend afgedaan als proteststem, een onwelriekende oprisping uit de onderbuik van de onderhand mythische boze, blanke man. Populisme dat, driewerf bah, nog wordt aangewakkerd door figuren als Geert Wilders en nu ook Thierry Baudet.

Tegen verkiezingstijd komt uit de gevestigde hoek dan vaak de bezwering dat ‘hun zorgen serieus’ moeten worden genomen. En zodra de stemmen geteld zijn en de kaarten geschud gaat men weer over tot de orde van de dag. Dit is ongetwijfeld een vertekend beeld maar voor veel kiezers is dat wel hun beeld van de politiek.

 

Peter van Nuijsenburg, Backbencher, Red democratie
Geloofwaardigheid of…. de ultieme rekening
Foto ProDemos

Het bedrijfskapitaal van een politicus bestaat uit één woord: geloofwaardigheid. Wie dat verspeelt, krijgt van de kiezer onherroepelijk de rekening gepresenteerd. Want bij al het geklaag over gebrek aan transparantie, is de politiek nu wel zo transparant dat het niet inlossen van beloftes en het waarmaken van gewekte verwachtingen, knalhard worden afgestraft.

Gevraagd naar wat ze het meest tegenstond bij Mark Rutte, antwoordde de meerderheid van het opiniepanel van EenVandaag deze week: zijn beloftes bij de verkiezingen van 2012 : € 1000 voor iedereen’ te en ‘geen cent naar de Grieken’. Dat had zijn geloofwaardigheid een stevige knauw gegeven. Dat hij geen visie zou hebben, een klacht die je nogal eens hoort bij het Kommentariat, kwam niet eens aan de orde.

Die visie, meestal in combinatie met bevlogenheid of elan, schijnt tot de uitrusting van een politicus te moeten horen. Het is ongetwijfeld mooi meegenomen als je ze hebt, maar er schuilt ook een risico in. Politiek draait om het compromis, water bij de wijn, over de eigen schaduw springen. Dat is de kern van de democratie. Het betekent namelijk oog hebben voor de belangen, principes en ideeën van anderen. Je moet die visie dus nooit absoluut verklaren, de achterban onder geen beding het idee geven dat ze zonder meer en onverdund gerealiseerd gaat worden. Dat is een recept voor teleurstelling en ondermijnt bij herhaling je geloofwaardigheid. Politiek is tegenwoordig meer dan ooit het managen van verwachtingen. Vraag maar aan Diederik Samsom. Als je zegt niet te willen regeren met de ‘aartsvijand’ (VVD) en het toch doet, heb je veel, te veel uit te leggen.

De politiek zal weer haar plaats moeten kennen, beseffen dat ze in de eerste plaats voor behoorlijk bestuur moet zorgen, problemen moet oplossen en niet veroorzaken. Geen loze beloftes doen en onrealistische verwachtingen wekken, dan kan ze misschien haar geloofwaardigheid voor veel kiezers terugwinnen. Dat is nu in de eerste plaats de opgave voor Rutte III. En wat de commissie-Remkes bedenkt kan daarbij hooguit iets helpen.

 

Afb. Homepage: Shutterstock

 


Redactie
Over Redactie 658 Artikelen
De auteursnaam van de redactie van Trefpunt Azië. Wij publiceren onder deze naam berichten van de redactie en bijdragen die niet onder naam van de bron kunnen worden geplaatst.