Backbencher. De Kims uit Oss nemen de zaak weer over

Peter van Nuijsenburg, Backbencher, SP
Vader Jan, dochter Lilian van ‘politbureau Marijnissen’
Afbeelding van RTL Nieuws

Drie maanden voor de Gemeenteraadsverkiezingen van maart volgend jaar doet de SP wat al maanden in de lucht hing. Emile Roemer, de brave, goedlachse, interim-chef van de Socialisten, vertrekt en Lilian Marijnissen, de dochter van partijpotentaat Jan, wordt de nieuwe sterke vrouw.

De SP was altijd al een familieonderneming, er was nooit enige twijfel wie achter de schermen de lakens uitdeelde, en nu wordt het doek definitief weggetrokken. De polder krijgt zijn eerste echte politieke dynastie. Iets dat doorgaans is voorbehouden aan landen als Cuba, met de Castro’s, en Noord-Korea, met de Kims.

En nee, de Marijnissens worden hiermee niet impliciet beschuldigd van totalitaire neigingen. Al zal een enigszins kritisch partijlid ongetwijfeld op zijn hoofd krabben wegens de weinig transparante gang van zaken. Waren er echt geen andere kandidaten? Was er niemand met meer politieke ervaring dan Lilian Marijnissen die net negen maanden in de Kamer zit? Was de kandidatuur van Kamerlid Sadet Karabulut echt meer dan een schijnvertoning? Je moet een partij soms het voordeel van de twijfel gunnen dus vooruit..

Lilian Marijnissen neemt een partij over die al jaren in het slop zit. Haar vader had de partij bij de verkiezingen van 2006 naar het historische hoogtepunt van 25 zetels geleid. Daarna ging het bergaf. Zijn opvolgster Agnes Kant werd na twee jaar al aan de kant geschoven en tijdens het regime Roemer, als we het zo noemen mogen, heeft de SP alle volgende Kamerverkiezingen verloren. Van de 25 van Marijnissen zijn er nu 14 over.

Peter van Nuijsenburg, Backbencher, SP
De Rode Lijder
Karikatuur Joop.nl

En Roemer begon zo hoopvol. Bij zijn eerste campagne maakte hij een ‘ontwapenende’ indruk. Hij was onbevangen, geestig en gevat in het debat, een verademing na de drammerige Kant en de dictatoriale Marijnissen. In de campagne van 2012 leek het er zelfs even op dat hij het Torentje kon betrekken. De SP was op een bepaald moment de grootste in de polls met 37 zetels. Enfin, hoe het afliep is bekend. Roemer bleek niet bestand tegen de druk, begon te blunderen en werd gepasseerd door de verse PvdA-leider Diederik Samsom.

Het is een klap die Roemer en de SP nooit te boven zijn gekomen. Bij de laatste verkiezingen was Roemer nooit meer dan een fletse uitvoering van zijn ooit montere zelf en hij slaagde er niet in te profiteren van de implosie van de PvdA. Hij verloor zelfs een zetel.

De socialistische gelederen laten meestal nog geen zucht ontsnappen maar het afgelopen jaar kwam er opmerkelijk veel kritiek op zijn functioneren naar buiten. Zijn vertrek was toen nog een kwestie van tijd en het juiste ogenblik.

De grote vraag is of zijn opvolgster de spagaat tussen de twee grote ambities van de partij kan managen. De SP is groot geworden als een actiepartij, links populistisch en diep geworteld in de minder bevoorrechte laag van de bevolking. Maar de ambities reikten verder dan demonstreren, protesteren en ageren. De SP moest ook een bestuurspartij worden.

Dat is op lokaal en regionaal niveau ook wel gelukt. Waar de socialisten meebesturen worden ze door de bank genomen gewaardeerd en gerespecteerd. Alleen, besturen brengt ook risico’s mee. Je moet compromissen sluiten, erkennen dat de partijlijn niet altijd de juiste is, soms vuile handen maken waardoor de contouren van het partijprofiel kunnen vervagen. De partij wordt een van de anderen en net als de anderen afgerekend op haar bestuursdaden. De grote doorbraak is daardoor ook op die lokale en regionale niveaus uitgebleven.

Sterke bestuurders hebben daarnaast vaak de neiging zich te onttrekken aan de instructies van de partijcentrale. Ze zijn gewend initiatieven te nemen, kennen de lokale verhoudingen en laten zich steeds minder de wet voorschrijven door de patriarch in Oss en zijn uitvoerders.
Die gaan daar niet altijd goed mee om. Afdelingen die te eigenzinnig zijn worden geschorst en mogen niet deelnemen aan de Gemeenteraadsverkiezingen. Kijk maar wat er in Hoorn is gebeurd. De fractievoorzitter was kennelijk te pluchebelust, had niet genoeg geflyerd en werd kalt gestellt.

Dat was het werk van partijvoorzitter Ron Meyer die ook door Marijnissen sr. was uitgezocht. Meyer is net als Marijnissen fille gepokt en gemazeld in het actiewezen en het ziet er naar uit dat de partij onder hun leiding het accent sterker zal leggen op dat onderdeel.

Peter van Nuijsenburg, Backbencher, SP
Het Nieuwe SP Gezicht
statiefoto Lilian Marijnissen
foto SP website

In de Tweede Kamer zal Lilian Marijnissen zich moeten zien te profileren tegenover routiniers als Geert Wilders (PVV), Jesse Klaver (GroenLinks) en Lodewijk Asscher (PvdA). Dat zal niet makkelijk worden. En dat heeft ook gevolgen voor de campagne voor de Gemeenteraadsverkiezingen. Als successen uitblijven, verdwijnt niets zo snel als het élan van het eerste uur.

Heeft pa Marijnissen dus een gok genomen door zijn dochter nu al naar voren te schuiven? Hooguit één met een gecalculeerd risico. De gemeenteraadscampagne zou een goede leerschool kunnen zijn. Ze kan er de kneepjes van het vak opdoen en leren hoe je met druk omgaat. Een goed resultaat zou ze op haar conto kunnen schrijven en tegenvallers kan ze altijd doorschuiven naar de plaatselijke matadoren. En bij de volgende Kamerverkiezingen moet ze er dan echt staan.

Peter van Nuijsenburg
Over Peter van Nuijsenburg 187 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (64) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD. Voor deze laatste organisatie was hij correspondent in Johannesburg, Berlijn en Tokio. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.