De Aziatische ziekte en de Snelle Jongens en Meisjes

 

André van Leijen, De Aziatische Ziekte
Bron: YouTube

“Stel dat de Verenigde Staten zich voorbereiden op de uitbraak van een onbekende Aziatische ziekte, waarvan verwacht wordt dat deze 600 mensen zal doden. Twee alternatieve programma’s worden voorgesteld, om de ziekte te bestrijden. Veronderstel dat de exacte, wetenschappelijke schattingen van deze programma’s als volgt zijn:

Als programma A wordt gevolgd, zullen 200 mensen worden gered.
Als programma B wordt gevolgd, is er eenderde kans, dat 600 mensen worden gered en tweederde kans dat niemand zal worden gered.”

Voor u verder leest: welk programma zou u kiezen?

De Aziatische ziekte

Met dit voorbeeld kwam psycholoog en econoom Daniel Kahneman in de jaren 70 van de vorige eeuw. In 2002 zou hij voor zijn werk de Nobelprijs krijgen.

In 2012 verontschuldigt hij zich in zijn boek Thinking, Fast and Slow voor het gebruik van de woorden “Aziatisch ziekte”. Het was een vooroordeel, zegt hij. Toen ik het in de jaren 70 schreef was de wereld minder gevoelig voor het etiketteren van groepen dan tegenwoordig. Ik gebruikte die woorden in navolging van de Aziatische griepepidemie van 1957.

André van Leijen, De Aziatische Ziekte, Daniel Kahneman
Bron: Freud et al

Had Kahneman in plaats van de Aziatische ziekte beter de woorden “het Chinese virus” kunnen gebruiken, zoals Donald Trump deed in maart dit jaar, toen hij daarmee het coronavirus aanduidde? Ook daar ontstond de nodige ophef over. Chinese vleermuiseters dan, in navolging van de aardappeleters van van Gogh?

Heeft u inmiddels een keuze gemaakt?
De meeste mensen kiezen programma A: 200 mensen worden gered. Dat komt omdat mensen doorgaans liever voor zekerheid kiezen dan voor gokken, zegt Kahneman.

Vooruitzichttheorie

We stellen het anders:

Als programma A1 wordt gevolgd, zullen 400 mensen overlijden.
Als programma B1 wordt gevolgd, is er eenderde kans dat niemand zal overlijden en tweederde kans dat 600 mensen zullen overlijden.

Wat zou u nu kiezen?

Kahneman legde zijn twee voorbeelden voor aan een groot aantal mensen. Zoals gezegd koos de meerderheid in het eerste voorbeeld voor programma A. Maar in het tweede voorbeeld kozen de meeste mensen programma B1.

André van Leijen, De Aziatische ziekte, Grafiek
Bron: Research gate

Op de keper beschouwd zijn de gevolgen van de programma’s A en A1 identiek, gaat Kahneman verder. En dat geldt ook voor de programma’s B en B1. Kiezen de meeste mensen in het eerste voorbeeld voor zekerheid, in het tweede voorbeeld kiezen ze er juist voor om te gokken. Hoe kan dat?

Volgens Kahneman passen de uitkomsten in het plaatje van de vooruitzichttheorie (prospect theory). Die houdt in dat mensen eerder risico’s nemen als het gaat om verlies en op zekerheid spelen als het gaat om winst.

Winnen of verliezen

Stel bijvoorbeeld dat u kunt kiezen:
U krijgt zo maar 900 euro OF u heeft 90 % kans op het krijgen van 1000 euro
.

Wat zou u doen?

De meeste mensen kiezen voor zekerheid: geef mij die 900 euro maar.

Maar nu:

U moet kiezen tussen 900 euro te verliezen OF de kans op het verliezen van 1000 euro.

De meeste mensen kiezen voor het laatste. Je hebt dan tenminste kans dat je helemaal niets verliest. Dat je veel meer kans maakt een bedrag te verliezen, dat ook nog eens groter is, wordt op de koop toegenomen.

Systeem 1 en 2

Kahneman vindt dat raar. Volgens hem komt het, omdat de mensen eerder kiezen op emotionele gronden dan op rationele. Hij noemt dat respectievelijk Systeem 1 en Systeem 2. Om het verschil in beide systemen duidelijk te maken, komt hij met het volgende voorbeeld.

Stel een tafeltennisbatje en een tafeltennisballetje kosten samen 1,10 euro.
Het batje kost één euro meer dan het balletje.
Hoeveel kost het balletje?

André van Leijen, De Aziatische ziekte, Tafeltennis
Bron: Wehkamp

Makkie. 10 eurocent natuurlijk. Had u dat ook?
Alleen het is fout. Want als het balletje 10 eurocent kost en het batje kost één euro meer, dan kost het batje 1,10 euro. En samen is dat niet 1,10 euro, maar 1,20.

Een beetje wiskunde leert ons:

Stel: a = prijs batje en b = prijs balletje.
Het batje kost 1 euro meer dan het balletje: a = b + 1.
Batje + balletje kost 1,10: a + b = 1,1
Ofwel (b + 1) + b = 1,1.
Dus: 2b + 1 = 1,1.
Dus: 2b = 1,1 – 1 = 0,1.
Dus: b = 0,05.

Dus het balletje kost 5 eurocent en niet 10 eurocent.

Het antwoord dat het balletje 10 eurocent kost, komt volgens Kahneman voort uit Systeem 1. Dat is het snelle systeem. Om te bepalen dat het balletje 5 eurocent kost, moeten we moeite doen. Het kost tijd. En meestal hebben we daar geen zin in. Het is het langzame systeem. (Vandaar de titel van het boek: Thinking, Fast and Slow.)

We hebben veel baat bij Systeem 1, het snelle systeem. Vaak hebben we de tijd niet om diep over de dingen na te denken en moeten we snel een beslissing nemen. Ik kan me voorstellen dat dieren dat ook doen, anders overleven ze niet in de natuur. Maar soms moeten we even nadenken. Bijvoorbeeld als we het beleid moeten bepalen, hoe we een virus moeten aanpakken, afkomstig van een land waarvan we de naam verder niet zullen noemen.

Snelle en langzame jongens en meisjes

Wel of geen mondkapjes, wel of geen 1,5 meter, wel of geen contact met de kleinkinderen. Dat kunnen we niet over laten aan systeem 1, de snelle jongens en meisjes. Beter is het even na te denken, systeem 2 in te schakelen, de langzame jongens en meisjes.

André van Leijen, De Aziatische ziekte, Willem Engel
Een Snelle Jongen (Bron: Trouw)

Maar ook die langzame jongens en meisjes zijn mensen. Op een congres voor professionele gezondheidswerkers, mensen die beslissen over vaccins en andere programma’s, werd het probleem voorgelegd van de ‘Aziatische ziekte’. En net als u en ik maakten zij de zelfde keuzes, schrijft Kahneman.

André van Leijen, De Aziatische ziekte, Famke Louise
Een Snel Meisje (Bron: Wikipedia)

De groep werd in tweeën gesplitst.
De ene helft (groep 1) kon kiezen uit programma A (er worden 200 mensen gered) OF B (eenderde kans, dat 600 mensen worden gered en tweederde kans dat niemand zal worden gered).

De andere helft (groep 2) kon kiezen uit programma A1 (400 mensen overlijden) OF B1 (een derde kans dat niemand zal overlijden en tweederde kans dat 600 mensen zullen overlijden).

André van Leijen, De Aziatische ziekte, van Dissel
Een Langzame Jongen (Bron: Wikipedia)

Het merendeel van groep 1 koos voor zekerheid: 200 mensen (A) worden gered; het merendeel van groep 2 koos ervoor te gokken (B1). Blijkbaar zijn ook professionele gezondheidswerkers gevoelig voor Systeem 1.

André van Leijen, De Aziatische ziekte, Marion Koopmans
Een Langzaam Meisje (Bron: KNAW)

Mijn conclusie is laten we vooral  niet achter de snelle jongens en meisjes aanlopen, maar laten we tegelijkertijd kritisch blijven op onze langzame jongens en meisjes. Misschien komt het dan toch nog goed allemaal.

Gebruikte literatuur: Thinking, Fast and Slow van Daniel Kahneman.

Eerder op Trefpunt: Traditionele Chinese medicijn tegen Coronavirus

 

André van Leijen
Over André van Leijen 175 Artikelen
André van Leijen (1947) is schrijver en bioloog. Hij heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw vijf jaar over de wereld. Inmiddels zijn ze terug in Schiedam, waar André een boek heeft geschreven over zijn belevenissen. Het is te bestellen via bol.com, via alle boekhandels in Nederland en via het redactieadres van Trefpunt Azië: post@trefpuntazie.com Titel: Beste Reizigers ISBN: 978-94-6345-888-7 Prijs: 14,95.

3 Comments

  1. Leuk verhaal.

    Naar mijn mening is het tweede antwoord helemaal geen gokken. De kans dat er meer doodgaan wordt afgezet tegen de kans dat er geen doodgaan, en dat betekent dus gelijke resultaten. Je moet dan alleen wel op het onderzoek vertrouwen, maar dat geldt ook voor die zekere 200 doden, daar moet je ook maar op vertrouwen.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*